تفاوت بیت‌کوین و اتریوم چیست؟ مقایسه کامل BTC و ETH

تفاوت بیت‌کوین و اتریوم از هدفشان شروع می‌شود. هر دو رمزارزند و هر دو روی بلاک‌چینی کار می‌کنند که هیچ شرکتی صاحبش نیست، ولی برای دو کار متفاوت ساخته شده‌اند. بیت‌کوین قرار است پولی دیجیتال و کمیاب باشد که قواعدش تقریباً هیچ‌وقت عوض نمی‌شود. اتریوم کامپیوتری مشترک است که هر کسی می‌تواند رویش برنامه اجرا کند، و ETH (اتر) پول همین شبکه است: کارمزد اجرای برنامه‌ها را با آن می‌دهند و امنیت شبکه هم به آن گره خورده است. بیشتر تفاوت‌های دیگر، از سقف عرضه تا کارمزد و سرعت، از همین تفاوت هدف می‌آیند.

اگر هنوز هیچ‌کدام را درست نمی‌شناسید، اول بیت‌کوین چیست و اتریوم چیست را بخوانید. اینجا فرض کرده‌ایم اسم هر دو را شنیده‌اید و می‌خواهید بدانید دقیقاً کجا راهشان از هم جدا می‌شود.

تفاوت بیت‌کوین و اتریوم در یک جدول

بیت‌کوین برای پول ساخته شد، اتریوم برای برنامه‌ها

ساتوشی ناکاموتو در وایت‌پیپر بیت‌کوین آن را «سیستم پول نقد الکترونیکی همتا به همتا» معرفی کرد. هدف همین بود: پولی که بدون بانک و واسطه از دست یک نفر به دست دیگری برسد و هیچ نهادی نتواند بیشتر از آن چاپ کند. شبکه بیت‌کوین در اصل فقط یک چیز را ثبت می‌کند: چه کسی چقدر بیت‌کوین دارد و به چه کسی فرستاده است.

این سادگی عمدی است. هر چه قواعد ساده‌تر باشد، جای خطا کمتر است و عوض کردنشان هم سخت‌تر. برای همین خیلی‌ها بیت‌کوین را بیشتر شبیه طلای دیجیتال می‌دانند تا یک اپلیکیشن.

ویتالیک بوترین پیش از ساختن اتریوم درباره بیت‌کوین مقاله می‌نوشت. سؤالش این بود که حالا که هزاران کامپیوتر غریبه می‌توانند روی یک دفتر حساب توافق کنند، چرا روی اجرای هر برنامه‌ای توافق نکنند؟ جوابش شد اتریوم؛ شبکه‌ای که رویش «قرارداد هوشمند» می‌نویسند، یعنی برنامه‌ای که روی بلاک‌چین می‌نشیند و دقیقاً همان‌طور که نوشته شده اجرا می‌شود. جالب است که در فروش اولیه اتر در سال ۱۳۹۳، خریدارها پولش را با بیت‌کوین می‌دادند.

تتری که روی شبکه ERC20 جابه‌جا می‌کنید، صرافی‌های غیرمتمرکز و NFTها همه قراردادهای هوشمندی روی اتریوم‌اند و ETH سوخت همه آن‌هاست. هر کاری روی اتریوم، از فرستادن تتر تا یک سواپ، کارمزدی دارد که فقط با ETH پرداخت می‌شود. پس ETH را فقط کسانی نمی‌خواهند که قصد نگه داشتنش را دارند؛ هر کسی که از شبکه استفاده می‌کند هم به آن احتیاج دارد.

اجماع: اثبات کار در بیت‌کوین، اثبات سهام در اتریوم

هر بلاک‌چینی به راهی احتیاج دارد که هزاران کامپیوتر، بدون اینکه مدیری داشته باشند، روی یک نسخه از دفتر حساب توافق کنند. به این راه «اجماع» می‌گویند و بیت‌کوین و اتریوم امروز دو روش متفاوت برایش دارند.

در بیت‌کوین، ماینرها با دستگاه‌های مخصوص استخراج رقابت می‌کنند تا زودتر از بقیه جواب یک معمای محاسباتی را پیدا کنند. برنده بلاک بعدی را می‌سازد و پاداش می‌گیرد. به این روش «اثبات کار» (Proof of Work) می‌گویند. تقلب در آن گران است، چون مهاجم باید بیشتر از بقیه شبکه دستگاه و برق خرج کند.

اتریوم هم تا ۲۴ شهریور ۱۴۰۱ ماینر داشت. در ارتقایی به اسم «مرج» (The Merge)، ماینرها کنار رفتند و جایشان را «اعتبارسنج‌ها» (validator) گرفتند؛ کسانی که ETH قفل می‌کنند تا بتوانند بلاک بسازند و تأیید کنند. اسم این روش «اثبات سهام» (Proof of Stake) است. برای راه انداختن اعتبارسنج شخصی دست‌کم ۳۲ ETH لازم است و اگر اعتبارسنج تقلب کند، بخشی از همین ETH از بین می‌رود.

این تفاوت دو نتیجه ملموس دارد:

• مصرف برق: طبق ethereum.org، مرج مصرف برق اتریوم را بیش از ۹۹٫۹۸ درصد کم کرد. بیت‌کوین هنوز برای امنیتش برق زیادی مصرف می‌کند و سر همین موضوع همیشه بحث هست.
• سهم در ساختن بلاک‌ها: در بیت‌کوین برای این کار دستگاه و برق لازم است و در اتریوم خود ETH. برای همین استیکینگ برای دارنده‌های ETH راه رایجی برای پاداش گرفتن شده است.

هزینه تقلب در هر روش و شکل حمله ۵۱ درصدی در هر کدام را با جزئیات در اثبات کار و اثبات سهام نوشته‌ایم.

سقف عرضه: ۲۱ میلیون بیت‌کوین و اتریومی که سقف ندارد

مهم‌ترین تفاوت اقتصادی این دو همین‌جاست، و درباره هیچ تفاوت دیگری هم این‌قدر اغراق نمی‌شود.

برنامه عرضه بیت‌کوین از روز اول در کدش نوشته شده است. هر بلاک تعداد مشخصی بیت‌کوین تازه می‌سازد و این عدد هر ۲۱۰ هزار بلاک، یعنی تقریباً هر چهار سال، نصف می‌شود. به این نصف شدن هاوینگ می‌گویند. جمع همه این پاداش‌ها کمی کمتر از ۲۱ میلیون می‌شود و هیچ شخص یا شرکتی نمی‌تواند بیت‌کوین بیشتری بسازد.

اتریوم سقف عرضه ندارد. شبکه ETH تازه را به‌عنوان پاداش به اعتبارسنج‌ها می‌دهد و مقدارش به کل ETH استیک‌شده بستگی دارد. از طرف دیگر، از ارتقای لندن در مرداد ۱۴۰۰، بخشی از کارمزد هر تراکنش به اسم «کارمزد پایه» سوزانده می‌شود و برای همیشه از گردش بیرون می‌رود. طبق ethereum.org، مرج صدور ETH تازه را حدود ۸۸ درصد کم کرد.

پس تعداد ETH به این بستگی دارد که صدور جلو بیفتد یا سوزاندن. وقتی شبکه شلوغ است و کارمزد بالا می‌رود، ممکن است ETH بیشتری سوزانده شود تا ساخته، و تعداد کل کم شود. وقتی شبکه خلوت است، عرضه آرام‌آرام بالا می‌رود.

نمودار زیر نشان می‌دهد عرضه هر کدام در هر روز نسبت به یک سال قبلش چند درصد بیشتر شده است. پله‌های خط نارنجی بعد از هر هاوینگ و افت خط آبی بعد از مرج را ببینید.

چند عدد از همین داده‌های Coin Metrics را ببینید:

• تا ۵ آبان ۱۴۰۵ حدود ۲۰٫۱ میلیون بیت‌کوین ساخته شده بود؛ یعنی حدود ۹۵٫۷ درصد سقف ۲۱ میلیونی.
• تعداد ETH در همان روز حدود ۱۲۲٫۲ میلیون بود. اتریوم کارش را با حدود ۷۲ میلیون واحد شروع کرده بود.
• روز مرج حدود ۱۲۰٫۵ میلیون ETH وجود داشت. چند هفته بعد عرضه شروع کرد به کم شدن و ۱۶ فروردین ۱۴۰۳ به حدود ۱۲۰٫۰۷ میلیون رسید؛ از آن به بعد دوباره بالا رفته است.
• در یک سال تا ۵ آبان ۱۴۰۵، عرضه هر دو تقریباً به یک اندازه بیشتر شد: بیت‌کوین حدود ۰٫۸۲ درصد و اتریوم حدود ۰٫۸۳ درصد.

عرضه ETH تقریباً هم‌زمان با ارتقای «دنکان» در اسفند ۱۴۰۲ دوباره رو به رشد گذاشت. دنکان لایه دوم را خیلی ارزان کرد و بخشی از تراکنش‌ها از شبکه اصلی به لایه‌های دوم رفت، پس کارمزد پایه کمتری سوزانده شد. برای همین جمله «اتریوم ضدتورمی است» فقط حدود یک سال و نیم درست بود: از مهر ۱۴۰۱ تا فروردین ۱۴۰۳، که تعداد ETH واقعاً کم می‌شد.

یعنی امروز عرضه هر دو تقریباً با یک سرعت زیاد می‌شود، ولی دلیلش در هر کدام فرق دارد. عدد بیت‌کوین از قبل معلوم است: هر سال حدود ۵۲٬۵۶۰ بلاک ساخته می‌شود و با پاداش فعلی ۳٫۱۲۵ بیت‌کوین، این یعنی حدود ۱۶۴ هزار بیت‌کوین تازه در سال. بعد از هاوینگ بعدی که حدود بهار ۱۴۰۷ انتظار می‌رود، این عدد نصف می‌شود و رشد سالانه به حدود ۰٫۴ درصد می‌رسد. عدد اتریوم را کسی از قبل نمی‌داند؛ به این بستگی دارد که چقدر ETH استیک شود و شبکه اصلی چقدر شلوغ باشد.

بیت‌کوین‌های گم‌شده را هم در نظر بگیرید: بخشی از همین ۲۰٫۱ میلیون برای همیشه از دسترس بیرون رفته، چون صاحبانشان کلیدشان را گم کرده‌اند. ETH هم همین وضع را دارد، ولی تعداد دقیقش را در هیچ‌کدام کسی نمی‌داند.

کارمزد بیت‌کوین و اتریوم بابت چیست؟

در هر دو شبکه جا در بلاک‌ها محدود است و وقتی تقاضا زیاد شود، کارمزد بالا می‌رود. فرقشان در این است که بابت چه چیزی پول می‌دهید.

در بیت‌کوین کارمزد به حجم داده تراکنش بستگی دارد، نه به مبلغ آن. کارمزد را به «ساتوشی برای هر وی‌بایت» حساب می‌کنند، پس فرستادن ۱۰۰ بیت‌کوین می‌تواند همان‌قدر کارمزد داشته باشد که فرستادن مبلغی خیلی کوچک. همه کارمزد به ماینری می‌رسد که تراکنش را در بلاک گذاشته است.

در اتریوم کارمزد به مقدار کاری بستگی دارد که از شبکه می‌خواهید و این کار را با «گس» (gas) می‌سنجند. فرستادن ساده ETH همیشه ۲۱٬۰۰۰ گس مصرف می‌کند، ولی یک سواپ در صرافی غیرمتمرکز خیلی بیشتر گس می‌خواهد. کارمزد هر واحد گس دو بخش دارد: کارمزد پایه که سوزانده می‌شود و انعامی که به اعتبارسنج می‌رسد.

یک نتیجه عملی هم دارد که خیلی‌ها را غافلگیر می‌کند. اگر در کیف پول شخصی‌تان تتر ERC20 دارید ولی ETH ندارید، نمی‌توانید آن تتر را جابه‌جا کنید، چون کارمزد شبکه اتریوم را فقط با ETH می‌شود داد. پس کنار توکن‌هایی که روی اتریوم دارید، همیشه کمی ETH هم نگه دارید. در بیت‌کوین چنین گرهی پیش نمی‌آید، چون کارمزد را با خود بیت‌کوین می‌دهید.

اینکه کدام ارزان‌تر است جواب ثابتی ندارد و به شلوغی همان لحظه بستگی دارد. دلیل بالا رفتن ناگهانی کارمزد اتریوم را در راهنمای کارمزد اتریوم توضیح داده‌ایم. وقتی از صرافی برداشت می‌کنید، کارمزد شبکه را خود صرافی حساب می‌کند و از قبل اعلام می‌کند. کارمزد برداشت هر دو در سواپ‌ولت در صفحه کارمزدها آمده است.

کدام سریع‌تر است؟ زمان بلاک و قطعی شدن تراکنش

در شبکه بیت‌کوین به‌طور میانگین هر ۱۰ دقیقه یک بلاک ساخته می‌شود. این فقط میانگین است؛ یک بلاک ممکن است یک دقیقه طول بکشد و بعدی نیم ساعت. در بیت‌کوین لحظه مشخصی نیست که تراکنش رسماً «قطعی» شود؛ هر بلاک تازه‌ای که بعد از بلاک تراکنش شما ساخته شود، برگرداندن آن را سخت‌تر می‌کند. رسم قدیمی این است که شش تأیید صبر کنند، یعنی حدود یک ساعت، و خود مستندات توسعه‌دهندگان بیت‌کوین می‌گویند این عدد تا حدی دلبخواهی است.

اتریوم هر ۱۲ ثانیه یک بلاک دارد. در اثبات سهام، تراکنش بعد از حدود ۱۵ دقیقه «نهایی» می‌شود. از آن به بعد، برگرداندنش برای مهاجم دست‌کم به قیمت از دست دادن یک‌سوم کل ETH استیک‌شده تمام می‌شود.

در عمل، اینکه واریزتان کی در حساب صرافی بنشیند به تعداد تأییدی بستگی دارد که همان صرافی می‌خواهد. با بلاک‌های ۱۲ ثانیه‌ای، واریز ETH اغلب زودتر از بیت‌کوین تأیید می‌شود، ولی عدد دقیقش را هر صرافی خودش تعیین می‌کند.

شبکه اصلی هیچ‌کدام برای میلیون‌ها پرداخت کوچک ساخته نشده و هر دو برای این کار لایه‌ای روی خودشان دارند. در بیت‌کوین، شبکه لایتنینگ پرداخت‌های کوچک را تقریباً فوری و ارزان می‌کند. در اتریوم، شبکه‌های لایه دوم مثل آربیتروم و بیس تراکنش‌ها را بیرون از شبکه اصلی اجرا می‌کنند و خلاصه‌شان را روی اتریوم ثبت می‌کنند.

برنامه‌پذیری: اسکریپت ساده بیت‌کوین و قرارداد هوشمند اتریوم

بیت‌کوین هم زبان برنامه‌نویسی دارد، ولی زبانی کوچک به اسم «اسکریپت» (Script) که عمداً حلقه ندارد و نمی‌شود با آن هر برنامه‌ای نوشت. برای کارهایی مثل کیف پول چندامضایی همین زبان کافی است؛ کیف پولی که برای خرج کردن از آن مثلاً دو امضا از سه امضا لازم است. ارتقای «تپ‌روت» (Taproot) در آبان ۱۴۰۰ امکانات تازه‌ای به امضاها و اسکریپت‌ها اضافه کرد، ولی اصل ماجرا عوض نشد و بیت‌کوین همچنان کم‌امکانات، ساده و قابل پیش‌بینی ماند.

اتریوم از اول برای این ساخته شد که بشود هر منطقی را به شکل برنامه نوشت. هر قدم اجرای برنامه گس مصرف می‌کند و همین گس جلوی برنامه‌ای را می‌گیرد که بخواهد بی‌پایان اجرا شود. توکن‌های ERC20 مثل تتر، صرافی‌های غیرمتمرکز، وام‌دهی بدون بانک و NFTها همه روی همین بستر ساخته شده‌اند.

ولی هر برنامه‌ای ممکن است باگ داشته باشد. در اتریوم باگ یک قرارداد هوشمند می‌تواند پول همه کسانی را که از آن استفاده کرده‌اند از بین ببرد، حتی وقتی خود شبکه درست کار می‌کند. در بیت‌کوین کارهای ممکن محدودتر است و برای همین جای خطا هم کمتر است.

چه کسی قواعد را عوض می‌کند؟

هیچ‌کدام مدیرعامل ندارند و قواعد هر دو را نودهایی اجرا می‌کنند که دست هزاران نفر در سراسر دنیاست. فرقشان در سرعت تغییر است.

بیت‌کوین خیلی کم تغییر می‌کند. آخرین ارتقای بزرگش تپ‌روت بود که در بلاک ۷۰۹٬۶۳۲ فعال شد. اگر گروهی بدون حمایت گسترده بخواهد قاعده‌ای را تحمیل کند، ممکن است فقط خودش از شبکه جدا شود. نمونه‌اش مرداد ۱۴۰۵ بود: طرفداران پیشنهادی به اسم BIP-110 از شبکه جدا شدند و زنجیره کوچکشان همان شب از شبکه اصلی عقب افتاد. ماجرای کامل را در هارد فورک و سافت فورک نوشته‌ایم.

اتریوم تقریباً هر سال یک ارتقای بزرگ دارد. بعد از مرج، «شاپلا» در فروردین ۱۴۰۲ برداشت ETH استیک‌شده را ممکن کرد و «دنکان» در اسفند ۱۴۰۲ لایه دوم را ارزان کرد. «پکترا» در اردیبهشت ۱۴۰۴ امکانات قرارداد هوشمند را به حساب‌های معمولی هم آورد و «فیوساکا» در آذر ۱۴۰۴ راه ظرفیت داده بیشتر برای لایه دوم را باز کرد.

ارتقای بعدی به اسم «گلمستردام» در زمان نوشتن این مطلب روی شبکه‌های آزمایشی است.

اینجا هم هر کدام چیزی به دست آورده و چیزی را از دست داده است. کسی که بیت‌کوین نگه می‌دارد، روی ثابت ماندن قواعد حساب می‌کند و قبول می‌کند امکانات تازه دیر برسد. دارنده ETH در عوض روی بهتر شدن مداوم شبکه حساب کرده و پذیرفته است که هر تغییری کمی ریسک فنی هم دارد.

نمودار ETH/BTC: اتریوم و بیت‌کوین هم‌قدم نیستند

خیلی‌ها فکر می‌کنند ETH همان بیت‌کوین است با نوسان بیشتر. نمودار زیر قیمت یک اتر را بر حسب بیت‌کوین نشان می‌دهد؛ هر جا خط بالا رفته، اتر از بیت‌کوین جلو افتاده و هر جا پایین آمده، عقب مانده است. به نقطه‌های سیاه روی نمودار دقت کنید.

این اعداد از کندل‌های هفتگی جفت ETHBTC در بایننس آمده‌اند:

• در هفته‌ای که ۸ بهمن ۱۳۹۶ تمام شد، هر اتر حدود ۰٫۱۰۵ بیت‌کوین می‌ارزید.
• کمتر از دو سال بعد، در هفته منتهی به ۱۷ شهریور ۱۳۹۸، این عدد به حدود ۰٫۰۱۷ رسید؛ یعنی اتر نسبت به بیت‌کوین حدود ۸۳ درصد عقب افتاد.
• در هفته‌ای که ۱۴ آذر ۱۴۰۰ تمام شد، دوباره به حدود ۰٫۰۸۵ رسید؛ نزدیک پنج برابر کف قبلی.
• در هفته منتهی به ۳۱ فروردین ۱۴۰۴ تا حدود ۰٫۰۱۹ پایین آمد و در هفته‌ای که ۳ آبان ۱۴۰۵ تمام شد، حدود ۰٫۰۲۹ بود.

این نمودار درباره آینده چیزی نمی‌گوید؛ فقط نشان می‌دهد رمزارز بودن هر دو دلیل نمی‌شود که هم‌قدم حرکت کنند. ETH تا امروز هم دوره‌هایی طولانی از بیت‌کوین جلو افتاده و هم دوره‌هایی طولانی عقب مانده است. پس داشتن یکی با داشتن دیگری فرق دارد.

در آمریکا برای هر دو صندوق قابل معامله در بورس (ETF) از نوع اسپات هم راه افتاده است: برای بیت‌کوین از دی ۱۴۰۲ و برای اتریوم از مرداد ۱۴۰۳. طرز کار این صندوق‌ها را در ETF بیت‌کوین چیست توضیح داده‌ایم.

ریسک‌های هر کدام

قیمت هر دو پرنوسان است و ممکن است در چند ماه بخش بزرگی از ارزشش را از دست بدهد. این مطلب آموزشی است و پیشنهادی برای خرید یا فروش هیچ‌کدام نیست.

ریسک‌هایی که بیشتر به بیت‌کوین مربوط است

• تمرکز استخراج: طبق داده mempool.space، در یک سال تا ۱۶ مهر ۱۴۰۵ دو استخر بزرگ استخراج حدود ۴۶ درصد بلاک‌ها را ساختند و پنج استخر اول حدود ۷۷ درصد. ماینرها می‌توانند استخرشان را عوض کنند، ولی سر همین تمرکز همیشه بحث هست.
• درآمد ماینرها در آینده: با هر هاوینگ پاداش بلاک نصف می‌شود و درآمد ماینرها باید کم‌کم از کارمزد بیاید. هنوز معلوم نیست کارمزدها در درازمدت برای امن نگه داشتن شبکه کافی باشند.
• کندی تغییر: همان محافظه‌کاری که بیت‌کوین را قابل اعتماد کرده، اضافه کردن امکانات تازه را هم سخت و طولانی می‌کند.

ریسک‌هایی که بیشتر به اتریوم مربوط است

• باگ و کلاهبرداری در برنامه‌ها: غیر از باگ قراردادهای هوشمند، امضای «اجازه برداشت» برای یک سایت جعلی هم از راه‌های رایج خالی شدن کیف پول است؛ ethereum.org هم درباره‌اش هشدار می‌دهد.
• تمرکز استیکینگ: بخش بزرگی از ETH استیک‌شده دست چند سرویس و صرافی است. خود ethereum.org می‌گوید این تمرکز می‌تواند به سانسور تراکنش‌ها برسد و شبکه را به چند بازیگر بزرگ وابسته کند.
• تغییرات مداوم: هر ارتقا امکانات تازه می‌آورد، ولی کدی که عوض می‌شود ممکن است خطای تازه‌ای هم با خودش بیاورد.
• شبکه‌های زیاد: ETH و توکن‌هایش روی چندین لایه دوم هم هستند و فرستادن دارایی روی شبکه اشتباه از خطاهای رایج تازه‌کارهاست.

ریسک‌های مشترک

اگر کلید خصوصی گم شود، دارایی هم از دست رفته است و تراکنش اشتباه در هیچ‌کدام برنمی‌گردد. قوانین کشورها درباره رمزارزها هم هنوز در حال تغییر است.

بیت‌کوین یا اتریوم؛ کدام به کار شما می‌آید؟

«اتریوم بهتر است یا بیت‌کوین؟» جواب درستی ندارد؛ سؤال درست‌تر این است که برای چه کاری می‌خواهیدش. جدول زیر از همان تفاوت‌هایی درآمده که بالاتر گفتیم و پیشنهاد سرمایه‌گذاری نیست.

خرید و نگهداری بیت‌کوین و اتریوم در سواپ‌ولت

در سواپ‌ولت هر دو را می‌توانید با تومان بخرید یا از تتر به آن‌ها تبدیل کنید. برای واریز و برداشت تومان احراز هویت سطح متوسط لازم است، ولی تبدیل رمزارزها به هم و انتقال داخلی به مخاطبان سواپ‌ولت بدون آن هم انجام می‌شود.

موقع برداشت، شبکه را با دقت انتخاب کنید؛ کیف پول مقصد باید همان شبکه را بشناسد. آدرس شبکه بیت‌کوین معمولاً با bc1 شروع می‌شود و آدرس شبکه اتریوم با 0x. اگر آدرس مقصد با شبکه‌ای که انتخاب کرده‌اید جور نیست، دست نگه دارید و دوباره چک کنید.

قیمت لحظه‌ای و نمودار هر کدام را در صفحه بیت‌کوین و صفحه اتریوم ببینید.