حکم شرعی ارز دیجیتال چیست؟ پاسخ رسمی مراجع تقلید با منبع
حکم شرعی ارز دیجیتال برای همه یکی نیست و به مرجع تقلید هر کس بستگی دارد. متن پاسخهای رسمی را با لینک منبع آوردهایم و فتواهایی را که دست‌به‌دست می‌شود ولی در منبع رسمی پیدایشان نکردیم، جدا کرده‌ایم.
فهرست مطالب۱۰ بخش
- حکم شرعی ارز دیجیتال در یک نگاه
- نظر آیتالله خامنهای درباره ارز دیجیتال
- بعد از اسفند ۱۴۰۴ چه تغییری کرده است؟
- نظر آیتالله سیستانی درباره ارز دیجیتال
- نظر آیتالله مکارم شیرازی درباره ارز دیجیتال
- حکم استخراج ارز دیجیتال (ماینینگ)
- حکم فیوچرز، اهرم و ترید روی نوسان قیمت
- دفتر آیتالله خامنهای
- آیتالله سیستانی
- حکم استیکینگ، وام دادن رمزارز و سودهای شبیه بهره
- خمس ارز دیجیتال
- فتواهایی که دست‌به‌دست می‌شود ولی در منبع رسمی پیدا نکردیم
- حکم ارز دیجیتال را چطور از مرجع تقلیدتان بپرسید
حکم شرعی ارز دیجیتال برای همه یکی نیست و به مرجع تقلید هر کس بستگی دارد. در متن‌هایی که توانستیم منبعشان را تا دفتر خود مرجع دنبال کنیم، دفتر آیت‌الله‌العظمی سید علی خامنهای حکم استخراج و خرید و فروش ارز دیجیتال را «تابع قوانین و مقررات نظام جمهوری اسلامی ایران» دانسته است. آیت‌الله‌العظمی سید علی سیستانی در این مسئله «توقف» کرده‌اند، یعنی فتوایی نداده‌اند، و گفته‌اند مقلدانشان میتوانند در آن، به ترتیب اعلمیت، به مجتهد دیگری رجوع کنند. دفتر آیت‌الله‌العظمی ناصر مکارم شیرازی هم با اشاره به ابهام‌های بیتکوین نوشته است: «معامله آن جایز نیست».
پایین‌تر اول متن پاسخ هر مرجع را با لینک منبع و تاریخش آوردهایم و بعد سراغ موضوع‌های جزئی‌تر رفته‌ایم: استخراج، فیوچرز و اهرم، استیکینگ و خمس. ما فتوا نمی‌دهیم. فقط متن‌هایی را نقل می‌کنیم که یا در سایت رسمی دفتر مرجع منتشر شده‌اند یا خبرگزاری‌ها از کانال رسمی دفتر گزارششان کرده‌اند، و کنار هر متن نوشته‌ایم منبعش کدام است. حکم کاری را که خودتان می‌کنید، با جزئیات از دفتر مرجع تقلیدتان بپرسید؛ آخر همین صفحه گفته‌ایم چطور.
آیت‌الله‌العظمی سید علی خامنهای در اسفند ۱۴۰۴ و آیت‌الله‌العظمی سید موسی شبیری زنجانی در شهریور ۱۴۰۵ درگذشتند. اگر مرجع تقلیدتان از دنیا رفته‌اند، این سؤال را هم از دفتر یک مرجع زنده بپرسید که میتوانید بر تقلید ایشان باقی بمانید یا نه («بقا بر تقلید میت»).
حکم شرعی ارز دیجیتال در یک نگاه
این جدول فقط بخشی از متن هر پاسخ را نشان می‌دهد. بعضی پاسخ‌ها شرط یا توضیحی دارند که در این خلاصه جا نشده است، پس پیش از هر تصمیمی متن کامل را در بخش‌های بعد بخوانید.
مرجع | پرسش درباره | بخشی از متن پاسخ | منبع و تاریخ |
|---|---|---|---|
آیتالله خامنهای | استخراج، خرید و فروش ارز دیجیتال | «حکم آن، تابع قوانین و مقررات نظام جمهوری اسلامی ایران است.» | پایگاه فقه و احکام دفتر، به نقل تسنیم، ۶ بهمن ۱۴۰۰ |
آیتالله خامنهای | فیوچرز ارز دیجیتال | جایی که قانون مصوبی نیست: «مقلدین معظم له می توانند در این مساله به مجتهد جامع الشرایطی که فتوای مشخصی در این باره دارد مراجعه نمایند.» | پرسش و پاسخ منتخب فقهی در leader.ir، بدون تاریخ |
آیتالله سیستانی | خرید و فروش و فعالیت در ارزهای دیجیتال | «مورد توقّف است»؛ «هبه و قرض دادن ارزهای مذکور صحیح نیست.» | |
آیتالله مکارم شیرازی | بیتکوین و پول‌های مجازی | «معامله آن جایز نیست.» | مرکز پاسخگویی به احکام شرعی دفتر، بدون تاریخ |
پرسش‌ها و پاسخ‌هایی که داخل گیومه آمده‌اند عین متن منبع‌اند، حتی جایی که فاصله‌گذاری یا املایشان با بقیه این صفحه فرق دارد.
نظر آیتالله خامنهای درباره ارز دیجیتال
به گزارش خبرگزاری تسنیم در ۶ بهمن ۱۴۰۰، «پایگاه فقه و احکام» دفتر آیت‌الله‌العظمی خامنهای این پرسش و پاسخ را منتشر کرد. این متن را در بخش پرسش و پاسخ سایت leader.ir پیدا نکردیم و آن را از گزارش تسنیم آوردهایم:
- پرسش: «استخراج، خرید و فروش ارز دیجیتال چه حکمی دارد؟»
- پاسخ: «حکم آن، تابع قوانین و مقررات نظام جمهوری اسلامی ایران است.»
این پاسخ نه می‌گوید ارز دیجیتال حلال است و نه می‌گوید حرام است؛ حکم را به قانون و مقررات کشور گره زده است. بعضی سایتها از همین جمله نتیجه گرفته‌اند که از نظر رهبری معامله ارز دیجیتال اشکالی ندارد، ولی چنین چیزی در متن پاسخ نیست. برای مقلد ایشان، پرسش بعدی این است که قانون درباره همان کاری که می‌خواهد بکند چه گفته است. وضعیت قانونی خرید و فروش، پرداخت، ماینینگ و مالیات رمزارز را با منبع و تاریخ در مقاله خرید ارز دیجیتال در ایران قانونی است؟ آوردهایم.
همین دفتر در پاسخ دیگری که موضوعش فیوچرز است، نکته‌ای هم درباره خود ارز دیجیتال گفته است: هر جا قانون مصوبی در این زمینه نیست، مقلدان ایشان میتوانند به مجتهد دیگری رجوع کنند که در این باره فتوای مشخصی دارد. متن کامل این پاسخ را در بخش فیوچرز آوردهایم.
بعد از اسفند ۱۴۰۴ چه تغییری کرده است؟
آیتالله سید علی خامنهای در اسفند ۱۴۰۴ درگذشتند. سایت leader.ir حالا سایت دفتر رهبر کنونی، آیتالله سید مجتبی خامنهای، است و همچنان سؤال شرعی می‌پذیرد. پاسخ‌هایی که از این سایت نقل کرده‌ایم در بخش «پرسش و پاسخ منتخب فقهی» است. این بخش را دفتر آیتالله سید علی خامنهای در آبان ۱۴۰۲ راه انداخت و کنار پاسخ‌هایش تاریخی نیامده است. تا ۲۴ مهر ۱۴۰۵ پاسخ دیگری درباره رمزارز در این بخش ندیدیم.
اگر مقلد آیتالله سید علی خامنهای بوده‌اید، از دفتر یک مرجع زنده بپرسید که میتوانید بر تقلید ایشان باقی بمانید یا نه. سؤال دوم را هم همانجا بپرسید: در مسائلی که ایشان فتوای مشخصی درباره‌شان نداده‌اند، مثل ارز دیجیتال در جایی که قانون مصوبی نیست، به فتوای چه کسی عمل کنید؟
نظر آیتالله سیستانی درباره ارز دیجیتال
نظر آیت‌الله‌العظمی سیستانی درباره ارز دیجیتال در جلد سوم «توضیح‌المسائل جامع» (چاپ ۱۴۰۳) آمده است. متن مسئله ۲۷۲ در سایت رسمی دفترشان این است:
«خرید و فروش و فعالیّت در زمینۀ ارزهای دیجیتال یا رمزینه (پول‌های مجازی) - مانند بیت کوین Bitcoin - مورد توقّف است و مکلّف می‌تواند در این مسأله به مجتهد جامع الشرایط دیگر با رعایت الأعلم فالأعلم رجوع نماید؛ البتّه، هبه و قرض دادن ارزهای مذکور صحیح نیست.»
سه اصطلاح این متن را ساده‌تر بگوییم:
- «مورد توقّف است»: یعنی ایشان در این مسئله فتوا نداده‌اند؛ نه گفته‌اند جایز است و نه گفته‌اند حرام است.
- «با رعایت الأعلم فالأعلم رجوع نماید»: یعنی مقلد ایشان در همین مسئله می‌تواند به مجتهد دیگری رجوع کند، به ترتیب اعلمیت (داناتر بودن در فقه): اول سراغ مجتهدی می‌رود که بعد از ایشان اعلم است و اگر او هم در این مسئله فتوا نداشت، سراغ نفر بعدی.
- «هبه و قرض دادن»: هبه یعنی بخشیدن. آخر همین مسئله آمده که بخشیدن و قرض دادن این ارزها صحیح نیست.
پانوشت همین مسئله درباره قانون و برق ماینینگ است و آن را در بخش استخراج آوردهایم. مسئله‌های ۲۷۳ تا ۲۷۵ همین فصل هم درباره فارکس و معامله روی نوسان قیمت است و در بخش فیوچرز آمده است.
نظر آیتالله مکارم شیرازی درباره ارز دیجیتال
مرکز پاسخگویی به احکام شرعی دفتر آیت‌الله‌العظمی مکارم شیرازی این پرسش و پاسخ را با عنوان «حکم معاملات بیت کوین» در دسته «احکام معاملات جدیده» منتشر کرده است:
- پرسش: «آیا پول‌های مجازی مثل (بیت کوین) حلال است؟»
- پاسخ: «با توجه به ابهامات زیادی که بیت کوین دارد ازجمله اینکه: منشاء استخراج این ارز روشن نیست و نیز غالباً اعتبار آن از سوی دولت‌ها پذیرفته‌نشده است و همچنین منشاء سوءاستفاده‌های زیادی شده است بنابراین معامله آن جایز نیست.»
این پاسخ تاریخ ندارد. پرسش درباره پول‌های مجازی مثل بیتکوین است، ولی پاسخ مشخصاً از ابهام‌های بیتکوین حرف می‌زند. در همان دسته پاسخ جداگانهای درباره ارزهای دیگر، مثلاً تتر، یا درباره استخراج ندیدیم. اگر سؤالتان درباره ارز دیگری است، اسم همان ارز را صریح بنویسید.
حکم استخراج ارز دیجیتال (ماینینگ)
منبعهای رسمی را درباره ماینینگ هم بررسی کردیم:
- دفتر آیتالله خامنهای: استخراج هم جزو همان پرسشی بود که بالاتر آوردیم و پاسخ این بود که حکم آن «تابع قوانین و مقررات نظام جمهوری اسلامی ایران است».
- آیتالله سیستانی: در پانوشت مسئله ۲۷۲ آمده است: «همچنین، اگر در زمینۀ خرید و فروش و استخراج رمز ارزها قانونی وجود داشته باشد، اجازۀ مخالفت با قانون داده نمی‌شود و نیز استفادۀ غیر مجاز از انشعاب برق و مانند آن جهت استخراج و ماینینگ ارزهای دیجیتال، موجب ضمان مالی است.» ضمان مالی یعنی کسی که بدون مجوز از برق استفاده کرده، باید هزینه و خسارتش را جبران کند.
- دفتر آیتالله مکارم شیرازی: پاسخ جداگانهای درباره استخراج در منبع رسمی پیدا نکردیم.
دو پاسخ اول هر دو به قانون ارجاع می‌دهند. طبق مصوبه‌های دولت، استخراج رمزارز فقط با مجوز وزارت صنعت، معدن و تجارت مجاز است و استفاده از انشعاب برق خانگی، کشاورزی یا هر انشعابی غیر از انشعاب مخصوص ماینینگ ممنوع است. جزئیات و منبع این مصوبه‌ها در مقاله قانونی بودن ارز دیجیتال در ایران آمده است. اگر می‌خواهید بدانید ماینینگ با برق قانونی اصلاً صرفه دارد یا نه، استخراج ارز دیجیتال چیست را بخوانید.
حکم فیوچرز، اهرم و ترید روی نوسان قیمت
فیوچرز در صرافی‌های رمزارز معمولاً «قرارداد آتی دائمی» است: سررسید ندارد، خود رمزارز تحویل داده نمی‌شود و سود و زیان از تفاوت قیمت حساب می‌شود. بیشتر وقت‌ها هم با اهرم انجام می‌شود؛ یعنی موقعیتی بزرگ‌تر از سرمایه خودتان باز می‌کنید و خطر لیکویید شدن هم هست. پاسخهای زیر روی همین جزئیات دست می‌گذارند. اگر با این معاملات آشنا نیستید، اول معاملات فیوچرز چیست را بخوانید.
دفتر آیتالله خامنهای
در پرسش و پاسخ منتخب فقهی سایت leader.ir این پرسش و پاسخ آمده است:
- پرسش: «در مورد معاملات ارز دیجیتال، آیا گرفتن سود و فعالیت در بازارهای فیوچرز اشکال شرعی دارد؟ مثلاً سود گرفتن و معامله کردن از نوسانات بازار و قیمت ها، آیا مجاز است؟»
- پاسخ: «ابتدا باید توجه داشت نسبت به ارز دیجیتال در مواردی که قانون مصوبی در این زمینه وجود ندارد، مقلدین معظم له می توانند در این مساله به مجتهد جامع الشرایطی که فتوای مشخصی در این باره دارد مراجعه نمایند. اما نسبت به معاملات فیوچرز درغیر ارز دیجیتال اگر به صورت تعهد بر انجام معامله در زمان معین باشد اشکال ندارد و اگر معامله ای صورت نمی گیرد و کسب درآمد صرفاً بر اساس پیش بینی نوسانات قیمت باشد (معاملات آتی دائمی یا cfd) بنا بر احتیاط واجب موجب ملکیت درآمد حاصل نمی شود.»
این پاسخ دو بخش دارد. بخش اول درباره ارز دیجیتال است و حکم فیوچرز آن را نمی‌گوید؛ می‌گوید هر جا قانون مصوبی نیست، مقلد می‌تواند به مجتهد دیگری رجوع کند که در این باره فتوای مشخصی دارد. بخش دوم درباره فیوچرزِ دارایی‌هایی غیر از ارز دیجیتال است: اگر قرارداد تعهدی برای انجام معامله در زمانی معین باشد، اشکال ندارد. ولی اگر معامله‌ای انجام نشود و درآمد فقط از پیش‌بینی نوسان قیمت بیاید، مثل قراردادهای آتی دائمی یا CFD، بنا بر احتیاط واجب آن درآمد مال شخص نمی‌شود.
در همین بخش سه پاسخ دیگر هم هست که درباره رمزارز نیست، ولی معمولاً در بحث ترید رمزارز به آنها استناد می‌کنند:
- اهرم: در پاسخ به «استفاده کردن از اهرم در معاملات، چه حکمی دارد؟» آمده است: «ضریب دادن و استفاده از اهرم در معاملات، در صورتی که به عنوان قرض و مشروط به سود و منفعتی برای کارگزار باشد، ربا و حرام است؛ ولی اگر به عنوان قرض بدون شرط سود باشد و صرفاً کارمزد معاملات دریافت شود، اشکال ندارد.»
- فارکس: در این پاسخ، ارز یعنی پول کشورها، نه رمزارز. پاسخ این است: «صحت معاملات در این بازار، متوقف بر رعایت ضوابط شرعی و قانونی است.» در توضیح همین پاسخ آمده که «اگر کسب درآمد بر اساس پیش بینی نوسانات قیمت ارز باشد مشروع نیست» و «معاملات اهرمی، که با اعتبار گرفتن از کارگزار انجام می شود، اگر ماهیت قرض همراه با سود داشته باشد، ربا و حرام است.»
- باینری آپشن: پرسش درباره معامله‌ای است که در آن شخص پیش‌بینی می‌کند قیمت ارز یا طلا تا زمانی معین بالا می‌رود یا نه، و اگر اشتباه کند معمولاً همه پولش را از دست می‌دهد. پاسخ این است: «بنا بر احتیاط معاملۀ مذکور، موجب حصول مالکیت نسبت به درآمد حاصل نمی‌شود.»
آیتالله سیستانی
سه مسئله بعد از ۲۷۲، در همان فصل توضیح‌المسائل جامع، به این بحث مربوط است:
- مسئله ۲۷۳: «اگر در معاملات ارزی، ارز فروخته نشود و تنها «نوسانات قیمت ارزها و تفاضل قیمت‌ها» مورد توافق و معامله قرار گیرد، چنین معاملاتی جایز نبوده و باطل است؛ مانند معاملات صوری که بر «جفت ارزها» انجام می‌شود.»
- مسئله ۲۷۴: «فعالیّت در بازار فارکس forex در زمینۀ انواع مختلف ارزهای عادی و ارزهای دیجیتال (پول مجازی یا رمزینه) و غیر آنها مورد توقّف است و مکلّف می‌تواند در این مسأله، به مجتهد جامع الشرایط دیگر با رعایت الأعلم فالأعلم رجوع نماید…»
- مسئله ۲۷۵: «…اگر فعالیّت در بازار فارکس و مانند آن، مشتمل بر «معاملۀ ربوی» یا «قرض ربوی» یا «قمار و برد و باخت مالی» و مانند آن باشد، فعالیّت مذکور حرام است…»
تشخیص اینکه قرارداد فیوچرز یک صرافی مشخص در کدام‌یک از این حالت‌ها می‌گنجد با ما نیست؛ شرح دقیق قرارداد را بنویسید و از دفتر مرجع بپرسید.
حکم استیکینگ، وام دادن رمزارز و سودهای شبیه بهره
در منبعهای رسمی که بررسی کردیم، پاسخی پیدا نکردیم که اسم «استیکینگ» در آن آمده باشد. دو متن به این بحث نزدیک است: آیتالله سیستانی در مسئله ۲۷۲ گفته‌اند «هبه و قرض دادن ارزهای مذکور صحیح نیست»، و دفتر آیتالله خامنهای در پاسخی عمومی درباره اهرم، قرضی را که «مشروط به سود و منفعتی برای کارگزار» باشد ربا و حرام دانسته است.
نکته اینجاست که محصولاتی که اسمشان «سود» یا «استیکینگ» است، از نظر فنی یک جور کار نمی‌کنند. در استیکینگ واقعی، سود پاداشی است که خود شبکه برای تأیید تراکنش‌ها می‌دهد. ولی سود ثابتی که بعضی صرافی‌ها مثلاً روی تتر می‌دهند از خود شبکه نمی‌آید؛ دارایی در این مدت دست صرافی است و صرافی ممکن است آن را قرض بدهد یا جای دیگری به کار بگیرد. این تفاوت را در مقاله استیکینگ چیست باز کرده‌ایم. در وام‌دهی دیفای هم سپرده‌گذار از بهره‌ای سهم می‌برد که وام‌گیرنده‌ها می‌پردازند.
پس پیش از پرسیدن حکم، این سه چیز را درباره محصولی که از آن استفاده می‌کنید روشن کنید و در سؤالتان بنویسید: سود از کجا می‌آید (پاداش شبکه یا بهره وام‌گیرنده)، درصدش ثابت است یا متغیر، و اصل دارایی در این مدت دست چه کسی است.
خمس ارز دیجیتال
در منبعهای رسمی که گشتیم، پاسخی مخصوص خمس رمزارز پیدا نکردیم: نه در پرسش و پاسخ منتخب دفتر آیتالله خامنهای، نه در مسئله‌های رمزارز توضیح‌المسائل آیتالله سیستانی و نه در دسته «احکام معاملات جدیده» دفتر آیتالله مکارم شیرازی. قاعدههای کلی خمس در رساله هر مرجع آمده است؛ برای نمونه، کتاب احکام خمس روی سایت leader.ir هست. برای اینکه بدانید این قاعده‌ها درباره رمزارز چطور اجرا می‌شود، از دفتر مرجعتان بپرسید.
برای اینکه جواب دقیق بگیرید، این سؤال‌ها را صریح در استفتا، یعنی سؤال کتبی‌تان از دفتر مرجع، بنویسید:
- سر سال خمسی، ارزش رمزارز را به تومان حساب کنم یا به دلار، و قیمت کدام بازار ملاک است؟
- اگر رمزارز را با پولی خریده‌ام که خمسش را داده‌ام و فقط قیمتش بالا رفته، این افزایش قیمت چه حکمی دارد؟
- اگر بعد از سال خمسی قیمتش پایین آمد یا ضرر کردم، تکلیف چیست؟
- رمزارزی که در صرافی یا کیف پول شخصی است یا در استیکینگ قفل شده، حکم جداگانهای دارد؟
- پاداش استیکینگ یا ماینینگ از چه زمانی درآمد حساب می‌شود؟
فتواهایی که دست‌به‌دست می‌شود ولی در منبع رسمی پیدا نکردیم
سایتها و کانالها جمله‌هایی درباره رمزارز به مراجع دیگر نسبت می‌دهند که ما متنشان را در سایت رسمی خود آن مرجع پیدا نکردیم. این یعنی نتوانستیم درستی‌شان را تأیید کنیم، نه اینکه حتماً نادرست باشند. تا وقتی خودتان از دفتر همان مرجع تأیید نگرفته‌اید، به این‌ها تکیه نکنید:
- آیت‌الله‌العظمی حسین نوری همدانی و آیت‌الله‌العظمی حسین وحید خراسانی: در چند سایت آمده که معامله رمزارز را باطل میدانند.
- آیت‌الله‌العظمی سید موسی شبیری زنجانی (درگذشته در شهریور ۱۴۰۵): نقل شده که اگر معامله مفسده اقتصادی نداشته باشد و خلاف قانون نباشد، صحیح است.
- آیت‌الله‌العظمی لطف‌الله صافی گلپایگانی (درگذشته در بهمن ۱۴۰۰): دو متن متفاوت از ایشان دست‌به‌دست می‌شود. در یکی، معامله ارزهای دیجیتالی که «شرکت معتبری» پشتیبانشان نیست محل اشکال است، ولی استخراج و واگذاری آنها به غیرمسلمان مانعی ندارد. در دیگری، این معاملات به‌کلی باطل است.
- آیت‌الله‌العظمی عبدالله جوادی آملی: با اینکه خیلی‌ها نظر ایشان را درباره این موضوع جست‌وجو می‌کنند، ما پاسخی از ایشان درباره رمزارز پیدا نکردیم.
- این برداشت که رهبری ارز دیجیتال را حلال دانسته است: چنین چیزی در پاسخهای رسمی دفتر آیتالله خامنهای نیست و نتیجه‌گیری خود سایت‌هایی است که آن را نوشته‌اند.
حکم ارز دیجیتال را چطور از مرجع تقلیدتان بپرسید
- از کانال رسمی بپرسید. دفتر رهبری در صفحه سؤال شرعی leader.ir هم بعد از ثبت‌نام سؤال اینترنتی می‌گیرد و هم شماره‌های پاسخگویی تلفنی هر استان را آورده است. مرکز پاسخگویی دفتر آیتالله مکارم شیرازی فرمی برای فرستادن سؤال دارد و جواب را با کد رهگیری می‌شود پیگیری کرد. برای مراجع دیگر، از سایت رسمی یا دفتر خودشان بپرسید، نه از کانالها و صفحه‌های ناشناس.
- کارتان را دقیق شرح دهید. سؤال کلی مثل «ارز دیجیتال حلال است؟» جواب کلی می‌گیرد. بنویسید چه رمزارزی را، کجا و چطور معامله می‌کنید: خرید و نگهداری، خرید و فروش نقدی، فیوچرز با اهرم، قرض گرفتن از صرافی، استیکینگ یا ماینینگ؛ و اگر ماینینگ است، با چه برقی.
- جواب را با تاریخ نگه دارید. متن پاسخ و تاریخش را ذخیره کنید تا اگر بعدها فتوا تغییر کرد یا مرجعتان را عوض کردید، بدانید بر چه اساسی عمل کرده‌اید.
این یک نمونه سؤال است؛ جزئیاتش را با کار خودتان تطبیق دهید:
«با سلام. اینجانب مقلد حضرت آیت‌الله‌العظمی ... هستم. در یک صرافی ایرانی تتر را با تومان می‌خرم و چند ماه نگه می‌دارم تا ارزش پولم حفظ شود و گاهی بخشی از آن را به بیتکوین تبدیل می‌کنم. معامله نقدی است و اهرم و قرضی در کار نیست و فقط کارمزد صرافی را می‌دهم. ۱. این خرید و فروش چه حکمی دارد؟ ۲. سر سال خمسی، خمس این دارایی را با قیمت تومانی همان روز حساب کنم یا با قیمت خرید؟»
پرسش‌های رایج
ارز دیجیتال حلال است یا حرام؟
جواب واحدی ندارد و به فتوای مرجع تقلید هر کس بستگی دارد. سه متن رسمی که پیدا کردیم هم با هم فرق دارند: دفتر آیتالله خامنهای حکم را تابع قانون دانسته، آیتالله سیستانی توقف کرده‌اند و دفتر آیتالله مکارم شیرازی معامله بیتکوین را جایز ندانسته است. اگر مرجع شما کس دیگری است، سؤال را از دفتر خود ایشان بپرسید.
نظر رهبری درباره ارز دیجیتال چیست؟
دفتر آیتالله سید علی خامنهای حکم استخراج و خرید و فروش ارز دیجیتال را «تابع قوانین و مقررات» کشور دانسته است. در پاسخی دیگر هم گفته هر جا قانون مصوبی نیست، مقلدان میتوانند به مجتهد دیگری رجوع کنند که در این باره فتوای مشخصی دارد. ایشان در اسفند ۱۴۰۴ درگذشتند؛ درباره ادامه تقلید از ایشان از دفتر یک مرجع زنده بپرسید. در بخش «پرسش و پاسخ منتخب فقهی» سایت leader.ir، که حالا سایت دفتر رهبر کنونی است، تا ۲۴ مهر ۱۴۰۵ پاسخ دیگری درباره رمزارز ندیدیم.
ترید و فیوچرز ارز دیجیتال حلال است؟
درباره فیوچرز ارز دیجیتال، دفتر آیتالله خامنهای مقلد را در نبود قانون مصوب به مجتهد دیگری ارجاع داده است. همین دفتر در پاسخی عمومی، که مخصوص رمزارز نیست، اهرمی را که قرضِ مشروط به سود برای کارگزار باشد ربا و حرام دانسته و گفته اگر قرض بدون شرط سود باشد و فقط کارمزد گرفته شود، اشکال ندارد. آیتالله سیستانی فعالیت در فارکس را، از جمله با ارزهای دیجیتال، مورد توقف دانستهاند و در معاملات ارزی، توافقی را که فقط روی نوسان و تفاوت قیمت باشد باطل میدانند. برای معامله خودتان نوع قرارداد و اهرم را دقیق بنویسید و بپرسید.
حکم خرید تتر هم همین است؟
پاسخهای دفتر آیتالله خامنهای و آیتالله سیستانی بهطور کلی درباره «ارز دیجیتال» است و پاسخ دفتر آیتالله مکارم شیرازی مشخصاً به بیتکوین میپردازد. پاسخ رسمی جداگانهای درباره تتر پیدا نکردیم؛ اگر سؤالتان درباره تتر است، اسمش را در استفتا بیاورید.
ارز دیجیتال خمس دارد؟
در منبعهای رسمی که گشتیم، پاسخی مخصوص خمس رمزارز نبود. قاعدههای کلی خمس در رساله هر مرجع آمده است، ولی اینکه ارزش رمزارز را با چه قیمتی و در چه روزی حساب کنید، سؤالی است که باید از دفتر مرجعتان بپرسید. فهرست سؤالهای لازم را در بخش «خمس ارز دیجیتال» همین صفحه آوردهایم.
اگر مرجع تقلیدم فوت کرده باشد چه کنم؟
از دفتر یک مرجع زنده بپرسید که میتوانید بر تقلید مرجعی که از دنیا رفته باقی بمانید یا نه («بقا بر تقلید میت»). جواب این سؤال با مرجع زنده است، نه با سایتها و کانالها. همانجا بپرسید که در مسائل تازهای مثل رمزارز به فتوای چه کسی عمل کنید.