اتریوم کلاسیک (ETC) چیست و چه فرقی با اتریوم دارد؟

اتریوم کلاسیک (Ethereum Classic) با نماد ETC شبکه‌ای است که تا ۳۰ تیر ۱۳۹۵ با اتریوم یکی بود. آن روز شبکه‌ی اتریوم با رأی اکثریت جامعه‌اش قواعد را عوض کرد تا پولی که از قراردادی به اسم The DAO دزدیده شده بود، به صاحبانش برگردد. گروهی زیر بار این کار نرفتند و روی زنجیره‌ی قبلی ماندند؛ همان زنجیره امروز اتریوم کلاسیک است.

امروز این دو فقط در اسم با هم فرق ندارند. در ETC هنوز ماینرها بلاک می‌سازند، یعنی شبکه با اثبات کار اداره می‌شود، و عرضه‌اش سقف دارد. اتریوم از شهریور ۱۴۰۱ به اثبات سهام رفته است، سقف ثابت ندارد و بخشی از کارمزدها را می‌سوزاند. شبکه‌ی ETC هم خیلی کوچک‌تر است و تا حالا چهار بار حمله‌ی ۵۱ درصدی دیده است.

شباهت اسم‌ها و آدرس‌ها هم کم دردسر درست نمی‌کند. بعضی‌ها یکی را به خیال دیگری می‌خرند و بعضی ETC را به آدرس اتریوم می‌فرستند. پایین‌تر هم ماجرای جدایی را می‌خوانید و هم فرق‌ها را با عدد و تاریخ می‌بینید.

اتریوم کلاسیک چطور از اتریوم جدا شد؟ ماجرای The DAO

قرارداد The DAO یک صندوق سرمایه‌گذاری جمعی روی اتریوم بود که یک قرارداد هوشمند اداره‌اش می‌کرد. اگر با خود ایده‌ی دائو آشنا نیستید، دائو چیست را ببینید. طبق تاریخچه‌ای که سایت اتریوم کلاسیک منتشر کرده، مهاجمی از ۲۸ خرداد ۱۳۹۵ با استفاده از باگی در کد این قرارداد، اتر را کم‌کم از آن بیرون کشید. طبق ethereum.org جمع این برداشت‌ها به بیش از ۳٫۶ میلیون ETH رسید.

جامعه‌ی اتریوم تصمیم گرفت پول را پس بگیرد. دارندگان ETH رأی دادند و بیش از ۸۵ درصد آرا با این طرح موافق بود: در بلاک ۱٬۹۲۰٬۰۰۰، موجودی The DAO به قراردادی برود که سرمایه‌گذارها فقط می‌توانستند پولشان را از آن پس بگیرند. تاریخچه‌ی شبکه پاک یا بازنویسی نشد و فقط موجودی آن قرارداد جابه‌جا شد. این تغییر قواعد یک هارد فورک بود و هر نودی که نرم‌افزارش را به‌روز نمی‌کرد، روی زنجیره‌ی قبلی می‌ماند.

مخالفان روایت دیگری دارند. سایت اتریوم کلاسیک آن رأی‌گیری را جنجالی می‌داند و می‌گوید فقط ۱۲ ساعت پیش از برگزاری اعلام شد. خیلی‌ها انتظار داشتند زنجیره‌ی قبلی ظرف چند ساعت از بین برود، ولی ماینرهایی پایش ماندند و بازارش راه افتاد.

بنیاد اتریوم که صاحب برند بود، اسم اتریوم (ETH) را روی زنجیره‌ی جدید گذاشت و زنجیره‌ی قدیمی در بازار به اتریوم کلاسیک معروف شد. حامیانش هم ۲۳ مرداد ۱۳۹۵ در بیانیه‌ای به اسم «اعلامیه‌ی استقلال» نوشتند که راهشان از ETH جداست.

در نمودار زیر ببینید دو شاخه تا کجا تاریخچه‌ی مشترک دارند و بعد از آن هر کدام چه راهی رفته‌اند.

این جدایی یک نتیجه‌ی عملی هم داشت. هر کس پیش از بلاک ۱٬۹۲۰٬۰۰۰ اتر داشت، بعد از آن همان مقدار را روی هر دو زنجیره داشت. تراکنش‌ها هم در دو شبکه شکل یکسانی داشتند؛ پس تراکنشی که روی یکی امضا می‌شد، روی دیگری هم معتبر بود و هر کسی می‌توانست آن را روی زنجیره‌ی دوم تکرار کند. اتریوم ۲ آذر ۱۳۹۵ با EIP-155 جلوی این کار را گرفت و اتریوم کلاسیک ۲۴ دی همان سال با ارتقایی به اسم Die Hard.

«کد قانون است»: اختلاف بر سر چه بود؟

دعوا بر سر یک سؤال بود: آیا می‌شود بلاک‌چین را به‌خاطر یک دزدی عوض کرد؟ حامیان ETC می‌گویند نه. به نظرشان قرارداد همان کاری را کرد که در کدش نوشته شده بود، و اگر قواعد یک بار به‌خاطر یک اتفاق بد عوض شود، دفعه‌ی بعد هم می‌شود عوضشان کرد. شعارشان هم همین است: «کد قانون است» (Code is Law).

اکثریت جامعه‌ی اتریوم طور دیگری فکر می‌کرد. برایشان مهم‌تر این بود که پول سرمایه‌گذارها بعد از یک دزدی آشکار برگردد، و این تغییر را استثنایی یک‌باره می‌دانستند. هر طرف چیزی به دست آورد و چیزی را از دست داد: ETC تغییرناپذیری را نگه داشت و جامعه‌ی بزرگ‌تر، توسعه‌دهنده‌ها و برند به ETH رسید.

اتریوم کلاسیک و اتریوم امروز چه فرقی دارند؟

این دو شبکه گذشته‌ی مشترکی دارند، ولی در این ده سال خیلی از هم دور شده‌اند. جدول زیر فرق‌های اصلی را کنار هم گذاشته است و در بخش‌های بعدی هر کدام را باز می‌کنیم.

منبع جدول: مشخصات ECIP-1017 و ECIP-1104، آمار Blockscout برای ETC در ۶ آبان ۱۴۰۵، و مستندات ethereum.org. فرق اثبات کار و اثبات سهام را جداگانه در اثبات کار و اثبات سهام چیست توضیح داده‌ایم.

ماینینگ اتریوم کلاسیک چطور کار می‌کند؟

در ETC هنوز ماینرها با سخت‌افزارشان یک معمای ریاضی را حل می‌کنند تا بلاک بعدی را بسازند و پاداش بگیرند. اتریوم هم تا شهریور ۱۴۰۱ همین‌طور کار می‌کرد، تا اینکه با مرج (The Merge) به اثبات سهام رفت. از ارتقای Thanos در ۸ آذر ۱۳۹۹، ETC با الگوریتمی به اسم Etchash ماین می‌شود که نسخه‌ی کمی تغییریافته‌ی Ethash است؛ همان الگوریتمی که اتریوم تا مرج با آن ماین می‌شد.

برای همین وقتی مرج نزدیک شد و ماینرهای اتریوم باید فکری برای دستگاه‌هایشان می‌کردند، ETC برایشان گزینه‌ی آشنایی بود. جامعه‌ی ETC هم ۲۷ اسفند ۱۴۰۰، حدود شش ماه پیش از مرج، اعلام کرد پشت Etchash و ماینرهایش می‌ماند. در هفته‌های قبل از مرج، قیمت ETC تکان بزرگی خورد که در نمودار قیمت پایین‌تر می‌بینید.

به قدرت پردازش کل شبکه هش‌ریت می‌گویند. طبق Crypto51، هش‌ریت ETC در ۱۸ مهر ۱۴۰۵ حدود ۱۴۱ تراهش بر ثانیه بود. امنیت ETC به همین عدد بستگی دارد و در بخش حمله‌ی ۵۱ درصدی دوباره سراغش می‌رویم.

اگر به استخراج ETC در ایران فکر می‌کنید، سودش به قیمت برق، قیمت ETC و رقابت با ماینرهای دیگر بستگی دارد. قانون هم درباره‌ی ماینینگ بدون مجوز سخت‌گیر است. حساب برق و قوانین ماینینگ را در ماینینگ چیست مفصل نوشته‌ایم.

سقف عرضه‌ی اتریوم کلاسیک و قانون 5M20

ETC هم در ابتدا مثل اتریوم سقف عرضه نداشت. ۱۱ اسفند ۱۳۹۵ جامعه‌اش روی سیاستی به اسم 5M20 توافق کرد که جزئیاتش در ECIP-1017 آمده است. قاعده‌اش ساده است: هر ۵ میلیون بلاک، پاداش ساخت بلاک ۲۰ درصد کم می‌شود. این قاعده از ۲۰ آذر ۱۳۹۶ با ارتقای Gotham در بلاک ۵ میلیون اجرا شد.

ایده‌اش شبیه هاوینگ بیت‌کوین است. فرقش این است که پاداش بیت‌کوین حدوداً هر چهار سال نصف می‌شود، ولی پاداش ETC با فاصله‌های کوتاه‌تر و هر بار ۲۰ درصد کم می‌شود. جدول زیر پاداش هر دوره را نشان می‌دهد.

دوره‌ی ششم با بلاک ۲۵٬۰۰۰٬۰۰۱ در شب ۳۱ تیر ۱۴۰۵ شروع شد و همان بلاک در Blockscout پاداش ۱٫۶۳۸۴ ETC را نشان می‌دهد. در ECIP-1017 برای بلاک‌های «عمو» (uncle) هم پاداش کوچکی در نظر گرفته شده است. بلاک عمو بلاک معتبری است که کمی دیر رسیده و به زنجیره‌ی اصلی راه پیدا نکرده است.

برای همین سقف عرضه یک عدد دقیق نیست. طبق همین سند، کل ETC حداکثر به ۲۱۰٫۷ میلیون می‌رسد، و اگر بلاک‌های عمو با همان نرخ دوره‌ی اول ساخته شوند، از ۱۹۸٫۵ میلیون کمتر نمی‌شود.

هر روز چقدر ETC تازه ساخته می‌شود؟

یک حساب سرانگشتی بکنیم. میانگین زمان بلاک ETC در ۶ آبان ۱۴۰۵ حدود ۱۴٫۵ ثانیه بود. یک روز ۸۶٬۴۰۰ ثانیه است، پس روزانه حدود ۸۶٬۴۰۰ ÷ ۱۴٫۵ ≈ ۵٬۹۵۹ بلاک ساخته می‌شود. اگر این را در پاداش ۱٫۶۳۸۴ ETC ضرب کنیم، روزی حدود ۹٬۷۶۰ ETC تازه ساخته می‌شود؛ یعنی سالی حدود ۳٫۵۶ میلیون ETC.

اگر ارزش بازاری را که Blockscout همان روز نشان می‌داد بر قیمت تقسیم کنیم، عرضه‌ی در گردش حدود ۱۵۹ میلیون ETC درمی‌آید؛ یعنی حدود سه‌چهارم سقف. از تقسیم ۳٫۵۶ میلیون بر ۱۵۹ میلیون، تورم سالانه‌ای حدود ۲٫۲ درصد به دست می‌آید. پاداش بلاک‌های عمو در این حساب نیامده است.

تا شروع دوره‌ی هفتم بعد از بلاک ۳۰ میلیون، حدود ۴٫۳۷ میلیون بلاک مانده است. با همین سرعت این فاصله حدود دو سال طول می‌کشد و بعد از آن پاداش هر بلاک به ۱٫۳۱ ETC می‌رسد.

عرضه‌ی اتریوم چطور است؟

اتریوم سقف ثابت ندارد. طبق ethereum.org اعتبارسنج‌ها هر روز ETH تازه پاداش می‌گیرند و مقدار آن به کل ETH که وثیقه گذاشته شده بستگی دارد. از طرف دیگر، از ۱۴ مرداد ۱۴۰۰ و ارتقای لندن، کارمزد پایه‌ی هر تراکنش سوزانده می‌شود. پس عرضه‌ی ETH ممکن است در دوره‌های شلوغ کم شود و در دوره‌های خلوت زیاد. جزئیاتش را در اتریوم چیست نوشته‌ایم.

ETC این سوزاندن را عمداً نیاورد. بهمن ۱۴۰۰ که ارتقاهای لندن با اسم Mystique به ETC رسید، سازوکار سوزاندن کارمزد (EIP-1559) از آن کنار گذاشته شد، چون طبق ECIP-1104 با سیاست پولی 5M20 جور درنمی‌آمد. برای همین کارمزد تراکنش در ETC کامل به ماینر می‌رسد.

پیشنهاد تازه‌تری به اسم ECIP-1111 هم در جامعه‌ی ETC مطرح است که EIP-1559 را بیاورد، ولی کارمزد پایه را به‌جای سوزاندن به یک آدرس خزانه بفرستد. صفحه‌ی رسمی ECIP-1111 در آبان ۱۴۰۵ این پیشنهاد را هنوز پیش‌نویس (Draft) نشان می‌دهد و زمان فعال شدنش را مشخص نکرده است.

چرا اتریوم کلاسیک چند بار هدف حمله‌ی ۵۱ درصدی شد؟

در اثبات کار، کسی که بیش از نصف قدرت پردازش شبکه را در دست بگیرد، می‌تواند بلاک‌های اخیر را با نسخه‌ی خودش عوض کند و پولی را که خرج کرده دوباره خرج کند. این اتفاق چهار بار برای ETC افتاده است. سایت اتریوم کلاسیک تاریخ اولین حمله را ۱۸ دی ۱۳۹۷ و سه حمله‌ی بعدی را ۱۰ مرداد، ۱۶ مرداد و ۸ شهریور ۱۳۹۹ ثبت کرده است.

در حمله‌ی دی ۱۳۹۷، طبق اعلام Coinbase حدود ۲۱۹٬۵۰۰ ETC، نزدیک ۱٫۱ میلیون دلار به قیمت آن روز، دوبار خرج شد. در یکی از حمله‌های ۱۳۹۹ هم صرافی OKEx حدود ۵٫۶ میلیون دلار ضرر کرد. جزئیات و منبع هر حمله را در حمله ۵۱ درصد چیست آورده‌ایم.

دلیل اصلی این حمله‌ها کوچک بودن شبکه بود. تا آذر ۱۳۹۹، ETC با همان الگوریتم Ethash ماین می‌شد که شبکه‌ی خیلی بزرگ‌تر اتریوم هم داشت. پس هر دستگاهی که اتریوم ماین می‌کرد، می‌توانست هر وقت صاحبش بخواهد سراغ ETC برود و جمع کردن بیش از نصف قدرت پردازش ETC برای مهاجم نسبتاً ارزان تمام می‌شد. بعد از حمله‌های ۱۳۹۹، نرم‌افزار نود Core-Geth از ۱۹ مهر ۱۳۹۹ قابلیتی اختیاری به اسم MESS اضافه کرد که بازنویسی عمیق زنجیره را سخت‌تر می‌کرد.

سایت Crypto51 در ۱۸ مهر ۱۴۰۵ هزینه‌ی نظری اجاره‌ی هش‌ریتی هم‌اندازه‌ی کل ETC را برای یک ساعت حدود ۳٬۲۰۰ دلار حساب کرده بود. ولی تقریباً هیچ‌کدام از این هش‌ریت در بازار اجاره‌ی NiceHash پیدا نمی‌شد. صرافی‌ها هم هنوز احتیاط می‌کنند. در همان تاریخ، صرافی Kraken برای واریز ETC منتظر ۲٬۸۸۰ تأیید، یعنی حدود ۱۲ ساعت، می‌ماند؛ در حالی که برای واریز اتریوم حدود ۲۰ دقیقه کافی بود.

پس اگر واریز ETC به یک صرافی ساعت‌ها طول کشید، لزوماً مشکلی پیش نیامده است. صرافی صبر می‌کند تا آن‌قدر بلاک بعد از تراکنش شما ساخته شود که برگرداندنش برای مهاجم خیلی گران تمام شود.

کاربرد اتریوم کلاسیک چیست؟

شبکه‌ی ETC هم مثل اتریوم ماشین مجازی اتریوم (EVM) دارد. برای همین قراردادی که به زبان Solidity برای اتریوم نوشته شده، معمولاً با تغییرات کمی روی ETC هم اجرا می‌شود. ETC خیلی از ارتقاهای EVM اتریوم را با فاصله آورده است؛ مثلاً برلین را مرداد ۱۴۰۰ با اسم Magneto و لندن را بهمن ۱۴۰۰ با اسم Mystique. البته طبق متن ECIP-1111، ETC هنوز چهار ارتقا از اتریوم عقب است.

از نظر فنی این دو شبیه هم‌اند، ولی استفاده‌ی واقعی‌شان خیلی فرق دارد. طبق DefiLlama، در ۶ آبان ۱۴۰۵ کل دارایی قفل‌شده در پروتکل‌های دیفای ETC حدود ۷۷ هزار دلار بود و در اتریوم حدود ۴۶ میلیارد دلار؛ یعنی اتریوم حدود ۶۰۰ هزار برابر. البته DefiLlama فقط پروتکل‌هایی را می‌شمارد که دنبالشان می‌کند.

طبق Blockscout هم، بلاک‌های ETC همان روز به‌طور میانگین کمتر از یک درصد ظرفیتشان پر می‌شدند. پس ETC امروز بیشتر ارزی است که خرید و فروش و ماین می‌شود، نه بستری که پروژه‌های زیادی رویش ساخته شده باشد. اتریوم برعکس، با شبکه‌های لایه دوم و استیبل‌کوین‌هایش، طبق همین آمار DefiLlama بیشترین دارایی دیفای را در خودش دارد.

قیمت اتریوم کلاسیک از ۱۳۹۷ تا امروز

نمودار زیر قیمت هفتگی ETC در بایننس را از اولین هفته‌ی معاملات جفت ETCUSDT نشان می‌دهد. با دنبال کردن شماره‌های روی نمودار می‌بینید اتفاق‌هایی که بالاتر خواندید کجای آن افتاده‌اند. محور قیمت لگاریتمی است؛ یعنی روی نمودار، فاصله‌ی ۵ تا ۱۰ دلار به اندازه‌ی فاصله‌ی ۵۰ تا ۱۰۰ دلار است.

طبق همین داده، ETC در هفته‌ی ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۰ به بالاترین قیمتش، ۱۷۹٫۸ دلار، رسید. پیش از مرج، قیمت از کف ۱۳٫۳ دلار در هفته‌ی ۲۰ تیر ۱۴۰۱ تا سقف ۴۵٫۷ دلار در هفته‌ی ۱۷ مرداد همان سال بالا رفت. هفته‌ی مرج با قیمت ۲۹٫۵ دلار بسته شد. روز ۶ آبان ۱۴۰۵ قیمت حدود ۷٫۶ دلار بود، یعنی حدود ۹۶ درصد زیر آن اوج.

نمودار گذشته را نشان می‌دهد و چیزی درباره‌ی آینده نمی‌گوید. قیمت روز را در صفحه‌ی اتریوم کلاسیک در سواپ‌ولت ببینید.

پیش از خرید یا انتقال ETC

• ETC و ETH را با هم اشتباه نگیرید. این دو، دو ارز جدا با قیمت‌های جدا روی دو شبکه‌ی جدا هستند. خریدن ETC یعنی خریدن یک ارز دیگر، نه اتریومِ ارزان‌تر.
• از روی ظاهر آدرس قضاوت نکنید. آدرس هر دو شبکه با 0x شروع می‌شود و کیف پول از روی آدرس نمی‌فهمد مقصد کدام شبکه است. موقع برداشت، شبکه‌ی Ethereum Classic را انتخاب کنید و مطمئن شوید آدرس مقصد برای ETC ساخته شده است. اگر ETC را به آدرس واریز اتریوم در یک صرافی بفرستید، ممکن است دیگر برنگردد؛ اگر چنین اتفاقی افتاد، راهنمای انتقال روی شبکه‌ی اشتباه را ببینید.
• بار اول مبلغ کم بفرستید. تأیید واریز ETC طول می‌کشد، ولی یک انتقال آزمایشی کوچک ارزش این صبر را دارد.
• ریسک را جدی بگیرید. ETC شبکه‌ی کوچکی است که سابقه‌ی حمله‌ی ۵۱ درصدی دارد و استفاده‌ی واقعی‌اش کم است. قیمتش هم از اوج ۱۴۰۰ تا امروز بیش از ۹۰ درصد پایین آمده است. فقط پولی را بگذارید که از دست دادنش زندگی‌تان را به هم نمی‌ریزد.

اگر بعد از همه‌ی این‌ها تصمیم به خرید گرفتید، می‌توانید ETC را در سواپ‌ولت بخرید. برای واریز تومان احراز هویت سطح متوسط لازم است، ولی واریز، تبدیل و برداشت ارز دیجیتال به احراز هویت نیاز ندارد. کارمزدها را در صفحه‌ی کارمزدها ببینید.