فاندینگ ریت و اوپن اینترست؛ دو عدد مهم بازار فیوچرز

فاندینگ ریت (Funding Rate) پولی است که در قراردادهای دائمی فیوچرز هر چند ساعت یک بار بین خریدارها (لانگ‌ها) و فروشنده‌ها (شورت‌ها) جابه‌جا می‌شود. اگر مثبت باشد، لانگ‌ها به شورت‌ها پول می‌دهند و اگر منفی باشد، شورت‌ها به لانگ‌ها. اوپن اینترست (Open Interest) هم تعداد قراردادهایی است که باز شده‌اند و هنوز بسته نشده‌اند. فاندینگ نشان می‌دهد کدام طرف بازار شلوغ‌تر است، یعنی کدام طرف حاضر است برای نگه داشتن پوزیشنش پول بدهد. اوپن اینترست هم می‌گوید چقدر پول و اهرم پشت این شلوغی است.

این دو عدد سیگنال خرید یا فروش نیستند. ولی اگر کنار قیمت نگاهشان کنید، می‌فهمید یک رشد یا ریزش با پول تازه آمده یا با بسته شدن پوزیشن‌ها، و بازار چقدر آماده یک تکان تند است. پایین‌تر همین را روی داده ۳۰ روز اخیر بیت‌کوین در بایننس می‌بینیم.

اگر لانگ، شورت و قرارداد دائمی برایتان تازه است، اول راهنمای معاملات فیوچرز و پوزیشن لانگ و شورت را بخوانید. اینجا فرض می‌کنیم این‌ها را می‌دانید.

فاندینگ ریت چیست و چرا وجود دارد؟

قرارداد فیوچرز معمولی تاریخ سررسید دارد و روز سررسید قیمتش خودبه‌خود به قیمت بازار می‌رسد. قرارداد دائمی (پرپچوال) سررسید ندارد، پس چیزی باید قیمتش را نزدیک قیمت واقعی بیت‌کوین نگه دارد. این کار را فاندینگ می‌کند.

وقتی قیمت قرارداد از قیمت شاخص (قیمت خود بیت‌کوین در بازار اسپات) بالاتر برود، یعنی تقاضا برای خرید قرارداد زیاد است. فاندینگ مثبت می‌شود و لانگ‌ها باید به شورت‌ها پول بدهند. این هزینه بعضی لانگ‌ها را وادار می‌کند پوزیشنشان را ببندند و بعضی‌ها را وسوسه می‌کند شورت باز کنند تا همین پول را بگیرند. با این خریدوفروش‌ها قیمت قرارداد دوباره به قیمت شاخص نزدیک می‌شود. اگر قرارداد ارزان‌تر از شاخص باشد، همه‌چیز برعکس است: فاندینگ منفی می‌شود و شورت‌ها به لانگ‌ها پول می‌دهند.

این پول به جیب صرافی نمی‌رود. مثلاً طبق مستندات هایپرلیکوئید، فاندینگ مستقیم بین خود معامله‌گرها جابه‌جا می‌شود و صرافی از آن کارمزدی نمی‌گیرد.

فاندینگ ریت چطور محاسبه می‌شود؟

فاندینگ دو بخش دارد. بخش اول «پریمیوم» است، یعنی فاصله قیمت قرارداد با قیمت شاخص. بخش دوم یک نرخ بهره ثابت است. صرافی هایپرلیکوئید فرمولش را منتشر کرده است: فاندینگ برابر است با پریمیوم به‌علاوه اختلاف بهره و پریمیوم، به این شرط که این اختلاف در محاسبه از بازه منفی ۰٫۰۵ تا مثبت ۰٫۰۵ درصد بیرون نرود. بهره را هم «برای هماهنگی با صرافی‌های متمرکز» ۰٫۰۱ درصد در هر ۸ ساعت گذاشته است.

فرمولش شاید پیچیده به نظر برسد، ولی نتیجه‌اش ساده است. تا وقتی پریمیوم بین منفی ۰٫۰۴ و مثبت ۰٫۰۶ درصد بماند، فاندینگ دقیقاً همان ۰٫۰۱ درصد می‌شود. فقط وقتی قرارداد واقعاً از شاخص فاصله بگیرد، فاندینگ از این عدد دور می‌شود.

در API عمومی بایننس هم نرخ بهره قرارداد دائمی بیت‌کوین (BTCUSDT) ۰٫۰۱ درصد است. پس اگر جایی فاندینگ ۰٫۰۱ درصد دیدید، آن را نشانه داغ بودن بازار نگیرید؛ این همان نرخ پایه است.

هر بار چقدر فاندینگ می‌پردازید؟

فاندینگ روی ارزش کل پوزیشن حساب می‌شود، نه روی وثیقه‌ای که گذاشته‌اید. هایپرلیکوئید هم در مستنداتش مبلغ را «اندازه پوزیشن × قیمت × نرخ فاندینگ» نوشته است. برای همین هر چه اهرم بیشتر باشد، هزینه فاندینگ هم بیشتر می‌شود.

یک مثال فرضی بزنیم. دو نفر هر کدام ۱٬۰۰۰ دلار وثیقه گذاشته‌اند و پوزیشن لانگ باز کرده‌اند. فاندینگ هم یک ماه تمام روی همان ۰٫۰۱ درصد در هر ۸ ساعت مانده است.

• با اهرم ۲: پوزیشن ۲٬۰۰۰ دلاری است. هر تسویه ۰٫۲ دلار، روزی ۰٫۶ دلار و در ۳۰ روز ۱۸ دلار می‌پردازد؛ یعنی ۱٫۸ درصد وثیقه‌اش.
• با اهرم ۲۰: پوزیشن ۲۰٬۰۰۰ دلاری است. هر تسویه ۲ دلار، روزی ۶ دلار و در ۳۰ روز ۱۸۰ دلار می‌پردازد؛ یعنی ۱۸ درصد وثیقه‌اش، بدون اینکه قیمت حتی یک دلار تکان خورده باشد.

این هزینه بی‌سروصدا از وثیقه کم می‌شود و چون هر بار مبلغ کوچکی است، راحت از چشم می‌افتد. ولی هر چه وثیقه کمتر شود، قیمت لیکویید شدن هم نزدیک‌تر می‌آید.

زمان پرداخت از صرافی به صرافی فرق دارد. در بایننس، فاندینگ قرارداد دائمی بیت‌کوین هر ۸ ساعت تسویه می‌شود: ساعت ۳:۳۰، ۱۱:۳۰ و ۱۹:۳۰ به وقت تهران (۰۰:۰۰، ۰۸:۰۰ و ۱۶:۰۰ به وقت جهانی). هایپرلیکوئید هر ساعت تسویه می‌کند و هر بار یک‌هشتم نرخ ۸ ساعته را می‌گیرد.

نرخی هم که کنار شمارش معکوس تسویه می‌بینید، تا لحظه تسویه عوض می‌شود. مثلاً هایپرلیکوئید پریمیوم را هر ۵ ثانیه اندازه می‌گیرد و از میانگین یک ساعت استفاده می‌کند.

فاندینگ مثبت و منفی یعنی چه؟

وقتی فاندینگ از نرخ پایه بالاتر می‌رود، یعنی لانگ‌ها حاضرند پول بیشتری بدهند تا پوزیشنشان را نگه دارند و طرف خرید شلوغ است. فاندینگ منفی یعنی شورت‌ها برای ماندن در پوزیشن پول می‌دهند و طرف فروش شلوغ است. فاندینگ نزدیک نرخ پایه هم یعنی هیچ طرفی شلوغ‌تر از دیگری نیست.

داده یک‌ساله بایننس برای قرارداد دائمی بیت‌کوین نشان می‌دهد این عددها در عمل چقدر کوچک‌اند. در ۱٬۰۰۰ تسویه‌ای که از ۴ مهر ۱۴۰۴ تا ۳ شهریور ۱۴۰۵ انجام شد، فاندینگ حتی یک بار هم از ۰٫۰۱ درصد بالاتر نرفت. حدود یک‌چهارم تسویه‌ها (۲۵۴ بار) منفی بود و میانگین کل سال حدود ۰٫۰۰۲۸ درصد شد. پس در این یک سال، «فاندینگ بالا» برای بیت‌کوین در بایننس یعنی همان ۰٫۰۱ درصد؛ عدد بزرگ‌تری در کار نبود.

منفی‌ترین فاندینگ این یک سال، حدود منفی ۰٫۰۱۵ درصد، در تسویه ساعت ۳:۳۰ بامداد ۱۸ بهمن ۱۴۰۴ ثبت شد. قیمت مارک (Mark Price) بیت‌کوین در بایننس ساعت ۱۱:۳۰ روز قبلش حدود ۶۴٬۸۰۰ دلار بود و تا همین تسویه به حدود ۷۰٬۵۰۰ دلار رسیده بود. یعنی شورت‌ها درست وقتی بیشترین پول را برای ماندن در پوزیشن می‌دادند که قیمت در کمتر از یک روز حدود ۹ درصد بالا برگشته بود.

اوپن اینترست چیست؟

کمیسیون معاملات آتی کالای آمریکا (CFTC) در واژه‌نامه‌اش اوپن اینترست را این‌طور تعریف می‌کند: تعداد کل قراردادهایی که باز شده‌اند و هنوز با یک معامله مخالف بسته یا تسویه نشده‌اند. در فارسی به آن «قراردادهای باز» هم می‌گویند.

هر قرارداد دو طرف دارد، یک لانگ و یک شورت. اوپن اینترست قراردادها را می‌شمارد، نه آدم‌ها را، پس در هر لحظه مجموع لانگ‌ها دقیقاً با مجموع شورت‌ها برابر است. اوپن اینترست بالا یعنی پول و اهرم زیادی در بازار است؛ معنی‌اش این نیست که لانگ‌ها زیادند.

اوپن اینترست فقط وقتی عوض می‌شود که قراردادی باز یا بسته شود:

• بالا می‌رود وقتی یک خریدار تازه و یک فروشنده تازه با هم معامله کنند و قرارداد تازه‌ای باز شود.
• پایین می‌آید وقتی یک لانگ قدیمی و یک شورت قدیمی هر دو پوزیشنشان را ببندند، چه به خواست خودشان و چه با لیکویید شدن.
• تکان نمی‌خورد وقتی یک لانگ قدیمی پوزیشنش را ببندد و طرف معامله‌اش کسی باشد که تازه لانگ باز می‌کند. در این حالت فقط صاحب قرارداد عوض شده است.

فرق اوپن اینترست با حجم معاملات هم از همین‌جا معلوم می‌شود. حجم می‌گوید در یک بازه زمانی چقدر خرید و فروش انجام شده است، ولی اوپن اینترست می‌گوید در یک لحظه چند قرارداد هنوز باز مانده است. ممکن است یک قرارداد در یک روز صد بار دست‌به‌دست شود و حجم زیادی بسازد، ولی اوپن اینترست هیچ تغییری نکند.

اوپن اینترست را دو جور گزارش می‌کنند: با تعداد کوین یا با ارزش دلاری. در ۳۰ روز اخیر، اوپن اینترست قرارداد دائمی بیت‌کوین در بایننس بین حدود ۹۰٬۹۰۰ و ۹۹٬۷۰۰ بیت‌کوین بوده و ارزش دلاری‌اش بین حدود ۷٫۵ و ۸٫۶ میلیارد دلار. عدد دلاری با خود قیمت هم بالا و پایین می‌رود، حتی اگر هیچ قرارداد تازه‌ای باز نشده باشد. پس برای اینکه بفهمید پوزیشن تازه باز شده یا بسته شده، به عدد بر حسب کوین نگاه کنید.

قیمت و اوپن اینترست را چطور کنار هم بخوانیم؟

قیمت می‌گوید بازار به کدام سمت رفته و اوپن اینترست می‌گوید این حرکت با باز شدن پوزیشن‌های تازه آمده یا با بسته شدن پوزیشن‌های قبلی. این دو را که کنار هم بگذارید، چهار حالت پیش می‌آید که در جدول زیر می‌بینید.

فاندینگ را می‌شود لایه سوم این تصویر دانست. وقتی اوپن اینترست بالا می‌رود، فاندینگ کمک می‌کند حدس بزنید کدام طرف پوزیشن‌های تازه شلوغ‌تر است. اگر اوپن اینترست زیاد شود و فاندینگ هم مثبت باشد و بالا برود، معمولاً یعنی لانگ‌های اهرمی دارند جمع می‌شوند. اگر همین اتفاق با فاندینگ منفی بیفتد، شورت‌ها دارند جمع می‌شوند.

هر طرفی که بیش از حد شلوغ شود، آسیب‌پذیر است. کافی است قیمت کمی خلاف جهت آن‌ها برود تا بسته شدن و لیکویید شدن پوزیشن‌هایشان قیمت را باز هم در همان مسیر هل بدهد. وقتی این زنجیره برای شورت‌ها پیش بیاید، اسمش شورت اسکوییز است و وقتی برای لانگ‌ها، لانگ اسکوییز.

چهار حالت قیمت و اوپن اینترست روی داده واقعی بیت‌کوین

در نمودار زیر سه چیز را در ۳۰ روز اخیر کنار هم می‌بینید: قیمت قرارداد دائمی بیت‌کوین در بایننس (بالا)، اوپن اینترست بر حسب تعداد بیت‌کوین (وسط) و فاندینگ هر تسویه (پایین). چهار بازه شماره‌دار روی نمودار، نمونه‌ای از همان چهار حالت‌اند.

این بازه‌ها را بعد از دیدن نمودار انتخاب کرده‌ایم؛ وقتی بازار در جریان بود، هیچ‌کدام به این روشنی دیده نمی‌شدند.

۱. قیمت بالا، اوپن اینترست بالا: پول تازه

از ۱۱:۳۰ صبح ۹ مهر تا همان ساعت ۱۰ مهر، قیمت از حدود ۸۳٬۴۰۰ به ۸۶٬۱۰۰ دلار رسید (۳٫۲ درصد رشد). اوپن اینترست هم ۳٫۶ درصد بیشتر شد، یعنی خالص حدود ۳٬۵۰۰ بیت‌کوین قرارداد تازه اضافه شد. فاندینگ در همه تسویه‌ها مثبت بود و در آخرین تسویه به ۰٫۰۱ درصد رسید.

این همان رشد با پول تازه است. ولی ادامه‌اش هم دیدنی است: در ۱۲ ساعت بعد، اوپن اینترست حدود ۴ هزار بیت‌کوین کم شد و قیمت ۲ درصد پایین آمد. پوزیشن‌هایی که با هیجان باز شده بودند، به همان سرعت بسته شدند.

۲. قیمت پایین، اوپن اینترست بالا: شورت‌های تازه

از ۱۱:۳۰ صبح ۱۴ مهر تا همان ساعت ۱۵ مهر، قیمت ۱٫۷ درصد پایین آمد ولی اوپن اینترست ۱٫۱ درصد بیشتر شد. در نه تسویه از ساعت ۱۹:۳۰ روز ۱۳ مهر تا ۱۱:۳۰ صبح ۱۶ مهر هم فاندینگ هفت بار منفی بود. یعنی پوزیشن‌های تازه وسط ریزش باز می‌شدند و فاندینگ منفی نشان می‌داد طرف فروش شلوغ‌تر است.

۳. قیمت پایین، اوپن اینترست پایین: تخلیه لانگ‌ها

در ۲۴ ساعت منتهی به ساعت ۱۹:۳۰ روز ۲۹ مهر، قیمت ۲٫۳ درصد و اوپن اینترست حدود ۵ درصد بالا رفته بود و فاندینگ در هر سه تسویه مثبت بود؛ درست مثل حالت ۱. بعد، از ۱۹:۳۰ آن شب تا ۱۱:۳۰ صبح ۳۰ مهر، یعنی در ۱۶ ساعت، اوپن اینترست ۶٫۲ درصد کم شد. به زبان ساده، حدود ۶ هزار بیت‌کوین پوزیشن، نزدیک نیم میلیارد دلار، بسته شد. قیمت در همین مدت از حدود ۸۴٬۵۰۰ به ۸۲٬۲۰۰ دلار رسید و فاندینگ در تسویه ۱۱:۳۰ صبح ۳۰ مهر منفی شد.

این بزرگ‌ترین افت اوپن اینترست در این ۳۰ روز است و بیشترش فقط در چهار ساعت اتفاق افتاد: از ۳:۳۰ تا ۷:۳۰ صبح ۳۰ مهر، اوپن اینترست حدود ۵ درصد کم شد. داده‌ای که بررسی کردیم نمی‌گوید چه سهمی از این بسته شدن‌ها اجباری بوده است. ولی الگویش همان است که بعد از جمع شدن لانگ‌های اهرمی انتظار می‌رود: قیمت کمی پایین می‌آید، لانگ‌ها می‌بندند یا لیکویید می‌شوند و فروششان قیمت را باز هم پایین‌تر می‌برد.

۴. قیمت بالا، اوپن اینترست پایین: رشدی که پول تازه ندارد

از ۱۱:۳۰ صبح ۵ آبان تا همان ساعت ۶ آبان، قیمت ۱٫۶ درصد بالا رفت ولی اوپن اینترست ۱٫۵ درصد کم شد. برداشت رایج از این حالت این است که شورت‌ها دارند پوزیشنشان را می‌بندند و رشد بیشتر از بسته شدن آن‌ها آمده تا از پول تازه.

این نمونه یک درس دیگر هم دارد: فاندینگ در همین بازه مثبت ماند. پس تصویر به تمیزی جدول نیست و ممکن است بخشی از این کاهش کار لانگ‌هایی باشد که سودشان را گرفته‌اند و بیرون رفته‌اند. برای همین این چهار حالت را احتمال بدانید، نه قاعده‌ای قطعی.

فاندینگ، اوپن اینترست و قیمت در یک جدول

این جدول جای تحلیل را نمی‌گیرد، ولی کمک می‌کند هر بار سؤال‌های درست را از خودتان بپرسید. منظور از «بالا» و «پایین» تغییر نسبت به روزهای قبل همان قرارداد است، نه یک عدد ثابت.

اشتباه‌های رایج در خواندن فاندینگ و اوپن اینترست

• «اوپن اینترست بالا رفت، پس لانگ‌ها زیاد شدند.» نه. هر قرارداد یک لانگ و یک شورت دارد. فقط کنار قیمت و فاندینگ معلوم می‌شود کدام طرف شلوغ‌تر بوده است.
• تکیه بر اوپن اینترست دلاری. وقتی قیمت ۱۰ درصد بالا برود، اوپن اینترست دلاری هم حدود ۱۰ درصد بالا می‌رود، حتی اگر هیچ پوزیشن تازه‌ای باز نشده باشد.
• یک صرافی را کل بازار حساب کردن. نمودار بالا فقط یک قرارداد در یک صرافی است. سایت‌هایی مثل کوین گلس (CoinGlass) داده چند صرافی را کنار هم جمع می‌کنند. برای نتیجه گرفتن درباره کل بازار، داده جمع‌شده را ببینید.
• مقایسه فاندینگ دو صرافی بدون یکی کردن بازه زمانی. ۰٫۰۱ درصد در هر ساعت هشت برابر ۰٫۰۱ درصد در هر ۸ ساعت است. اول هر دو را به یک بازه زمانی برگردانید.
• فاندینگ بالا را نشانه ریزش فوری دانستن. شلوغ بودن یک طرف فقط می‌گوید بازار شکننده است؛ نمی‌گوید کی برمی‌گردد. بازار می‌تواند روزها و هفته‌ها با فاندینگ مثبت بالا برود.
• قطعی دانستن عدد لحظه‌ای. فاندینگی که چند ساعت مانده به تسویه می‌بینید، تخمین است و تا آخر دوره عوض می‌شود.

اگر فیوچرز معامله نمی‌کنید، این اعداد به چه کارتان می‌آیند؟

خیلی از کسانی که بیت‌کوین را بدون اهرم نگه می‌دارند، با دیدن یک ریزش ۳ درصدی در چند ساعت نگران می‌شوند. فاندینگ و اوپن اینترست کمک می‌کنند بفهمید این تکان از کجا آمده است. حالت ۳ بالا نمونه خوبی است: الگوی داده بیشتر به خالی شدن اهرمی می‌خورد که در بازار جمع شده بود، نه لزوماً به خبر بدی درباره خود بیت‌کوین.

این اعداد هیجان بازار را هم نشان می‌دهند، مثل شاخص ترس و طمع. وقتی فاندینگ چند روز پشت هم بالا بماند و اوپن اینترست مدام سقف تازه بزند، بازار پر از اهرم است. این وقت خوبی برای تصمیم‌های عجولانه نیست، چه خرید و چه فروش.

یادتان باشد این اعداد آینده قیمت را نمی‌گویند. بازار فیوچرز با اهرم کار می‌کند و یک اشتباه کوچک در آن می‌تواند کل وثیقه را ببرد؛ اگر سراغش می‌روید، مدیریت ریسک را جدی بگیرید. اگر هم فقط بیت‌کوین را بدون اهرم نگه می‌دارید، قیمت و نمودارش را در صفحه بیت‌کوین سواپ‌ولت ببینید. فاندینگ و اوپن اینترست را هم کنارش فقط برای فهمیدن حال‌وهوای بازار دنبال کنید.