سکه یا طلای آب‌شده؟ مقایسه با طلای توکنیزه برای پس‌انداز

اگر پولتان به یک قطعه چندگرمی می‌رسد و می‌خواهید طلا دست خودتان باشد، طلای آب‌شده معمولاً با همان پول طلای بیشتری از سکه به شما می‌دهد، چون نه اجرت ساخت دارد و نه حبابی مثل حباب سکه. سکه امامی کمی گران‌تر تمام می‌شود، ولی هر طلافروش و صرافی‌ای آن را می‌شناسد و راحت‌تر فروش می‌رود. طلای توکنیزه، یعنی توکن‌هایی مثل پکس گلد (PAXG) و تتر گلد (XAUT)، به قیمت جهانی طلا نزدیک‌تر معامله می‌شود، با مبلغ کم و در هر ساعتی از شبانه‌روز خرید و فروش می‌شود و جایی در خانه نمی‌گیرد. در عوض طلای فیزیکی دستتان نیست و باید به ناشر توکن و به جایی که توکن را نگه می‌دارید اعتماد کنید.

این‌که کدام به کار شما می‌آید، به سه سؤال بستگی دارد: چقدر پول دارید، چقدر زود ممکن است به آن نیاز پیدا کنید و آیا حتماً می‌خواهید طلا را در دست داشته باشید.

هر کدام دقیقاً چیست؟

سکه امامی همان سکه تمام بهار آزادی طرح جدید است که بانک مرکزی ضرب می‌کند؛ ۸٫۱۳۳ گرم وزن دارد و عیارش ۹۰۰ است، یعنی حدود ۷٫۳۲ گرم طلای خالص در آن هست. قیمتش در بازار تهران با عرضه و تقاضا تعیین می‌شود و معمولاً کمی از ارزش طلای داخلش بالاتر است؛ به این فاصله حباب سکه می‌گویند. نیم سکه و ربع سکه هم هست که معمولاً حباب بیشتری دارند. فرق همه سکه‌ها را در انواع سکه طلا نوشته‌ایم.

طلای آب‌شده از ذوب کردن طلای شکسته و دست‌دوم درست می‌شود. چون طلاهای اولیه عیارهای مختلفی داشته‌اند، عیار قطعه نهایی ثابت نیست و ممکن است ۷۳۵، ۷۴۰، ۷۵۰ یا کمی بالاتر باشد. برای همین آزمایشگاه ری‌گیری عیار و وزن قطعه را اندازه می‌گیرد و کدی به اسم «انگ» رویش حک می‌کند. آب‌شده اجرت ساخت ندارد و قیمتش را با مظنه حساب می‌کنند، یعنی قیمت یک مثقال طلا با عیار ۷۰۵.

طلای توکنیزه توکنی روی بلاک‌چین است که ناشرش می‌گوید برای هر واحد آن طلای واقعی در خزانه دارد. دو توکن معروفش PAXG و XAUT هستند و هر دو را می‌شود به کسرهای خیلی کوچک خرید.

PAXG را شرکت آمریکایی پکسوس (Paxos) منتشر می‌کند. طبق اعلام پکسوس، پشتوانه هر PAXG یک اونس تروی (۳۱٫۱ گرم) طلای خالص از شمش‌های استاندارد بازار لندن (London Good Delivery) است که در خزانه‌های لندن نگهداری می‌شود. این توکن روی شبکه اتریوم است و از ۴ تیر ۱۴۰۵ روی سولانا هم منتشر شده است.

XAUT را شرکت TG Commodities، وابسته به تتر، منتشر می‌کند. پشتوانه هر XAUT هم یک اونس طلا از همین نوع شمش است که در سوئیس نگهداری می‌شود، و خود توکن با استاندارد ERC-20 روی اتریوم منتشر شده است. فرق این دو را در مقایسه PAXG و XAUT ببینید.

سکه یا طلای آب‌شده یا طلای توکنیزه؟ مقایسه در یک نگاه

در این جدول عددی نیامده، چون قیمت‌ها هر روز عوض می‌شوند. فقط می‌بینید هر کدام کجا با بقیه فرق دارد.

با ۱۰۰ میلیون تومان چند گرم طلای خالص می‌خرید؟

منصفانه‌ترین مقایسه این است که ببینید با یک مبلغ ثابت، در هر کدام صاحب چند گرم طلای خالص می‌شوید. صفحه حباب سکه امروز در آزمایشگاه سواپ‌ولت همین را با قیمت‌های لحظه‌ای حساب می‌کند. در تصویر زیر که ۲۹ مهر ۱۴۰۵ گرفته شده، شماره‌های ۱ تا ۳ به ترتیب توکن‌ها، آب‌شده و سکه امامی را نشان می‌دهند. آن روز با ۱۰۰ میلیون تومان حدود ۲٫۹ گرم طلای خالص در قالب XAUT یا PAXG می‌گرفتید، ۲٫۸۳۵ گرم در قالب آب‌شده و ۲٫۷۴۷ گرم در قالب سکه امامی.

طلای زینتی با اجرت ۱۲ درصد همان روز فقط ۲٫۳۲۷ گرم طلای خالص می‌داد. برای پس‌انداز از هر سه گزینه عقب‌تر است، چون اجرت ساخت، سود فروشنده و مالیاتی که روی این دو می‌گیرند، موقع فروش به شما برنمی‌گردد. ریز فاکتور طلا را در طلای ۱۸ عیار یا ۲۴ عیار توضیح داده‌ایم.

این ترتیب ثابت نیست. حباب سکه امامی آن روز ۴٫۳ درصد بود، در حالی که میانگین سه ماه قبلش به ۱ درصد هم نمی‌رسید. حباب آب‌شده آن روز ۱٫۱ درصد مثبت بود، ولی میانگین سه‌ماهه‌اش منفی ۲ درصد بود. یعنی در آن سه ماه، آب‌شده به‌طور میانگین کمی زیر ارزشی معامله شده که از اونس جهانی و دلار بازار آزاد درمی‌آید.

ولی قیمت توکن‌ها از اونس جهانی و نرخ تتر حساب می‌شود، نه از بازار طلای تهران، و برای همین حبابی مثل حباب سکه ندارند. پس پیش از خرید، عدد همان روز را در صفحه حباب ببینید و قیمت لحظه‌ای سکه امامی را هم کنارش بگذارید.

هزینه پنهان: حباب و فاصله قیمت خرید و فروش

سود و زیان شما فقط به قیمت طلا بستگی ندارد. بخشی از آن، هزینه‌ای است که موقع خرید و فروش می‌دهید و معمولاً به چشم نمی‌آید.

سکه: فرض کنید وقتی حباب سکه امامی ۵ درصد است، ۱۰۰ میلیون تومان سکه بخرید و یک سال بعد، وقتی حباب به ۱ درصد رسیده، بفروشید. فرض کنید ارزش طلای داخل سکه هم در این مدت هیچ تغییری نکرده باشد. حالا سکه‌هایتان حدود ۹۶٫۲ میلیون تومان می‌ارزند (۱۰۰ × ۱٫۰۱ ÷ ۱٫۰۵). یعنی حدود ۳٫۸ میلیون تومان از پولتان رفته، بی‌آن‌که طلا یک ریال ارزان شده باشد، و تازه فاصله قیمت خرید و فروش صراف را هم حساب نکرده‌ایم.

حباب همیشه هم به ضرر شما نیست. از ۱۴ مرداد تا ۲۸ شهریور ۱۴۰۵ حباب سکه امامی منفی بود، یعنی سکه ارزان‌تر از طلای داخلش فروخته می‌شد. اگر کسی با حباب منفی ۲ درصد خریده و با حباب مثبت ۲ درصد فروخته باشد، جدا از تغییر قیمت طلا حدود ۴ درصد هم سود کرده است (۱٫۰۲ ÷ ۰٫۹۸). پس وقتی سکه می‌خرید، در واقع هم طلا خریده‌اید و هم روی حباب شرط بسته‌اید.

آب‌شده: قیمتش دنبال مظنه می‌رود و هزینه اصلی‌اش فاصله‌ای است که فروشنده می‌گذارد: موقع فروش بالاتر از مظنه حساب می‌کند و موقع خرید پایین‌تر. پیش از پرداخت، پیش‌فاکتور بخواهید و اگر مبلغ از ارزش قطعه بیشتر بود، دلیلش را بپرسید.

طلای توکنیزه: هزینه‌اش کارمزد معامله و فاصله قیمت خرید و فروش در بازار است. کارمزدهای سواپ‌ولت را در صفحه کارمزدها ببینید.

هرچه زودتر بفروشید، این هزینه‌ها سهم بیشتری از سودتان را می‌برند. در پس‌انداز چندساله، حباب و کارمزد کنار تغییر قیمت طلا کم‌رنگ می‌شوند، ولی در خرید و فروش چندماهه گاهی کل سود را از بین می‌برند.

وقتی پول لازم شد: کدام زودتر نقد می‌شود؟

سکه بانکی، یعنی سکه‌ای که در بسته‌بندی وکیوم بانک مرکزی است، از همه راحت‌تر فروش می‌رود و معمولاً قیمت بهتری هم رویش می‌گذارند. برای فروشش باید حضوری و در ساعت کاری بازار بروید، ولی تقریباً هر طلافروش و صرافی‌ای آن را می‌خرد. نیم و ربع سکه را موقع فروش نسبتاً ارزان‌تر از شما می‌خرند. در فروش طلا هرچه مدارک کامل‌تری مثل فاکتور خرید همراهتان باشد، کار راحت‌تر پیش می‌رود.

آب‌شده هم حضوری فروخته می‌شود، ولی خریدار اول وزن، انگ و نتیجه ری‌گیری قطعه را بررسی می‌کند. اگر فاکتور خرید و مشخصات ری‌گیری را نگه داشته باشید، این بررسی ساده‌تر می‌شود. همان موقع خرید هم از فروشنده بپرسید حاضر است بعداً همین قطعه را از شما بخرد یا نه. اگر جواب روشنی نداد، بهتر است سراغ فروشنده دیگری بروید.

طلای توکنیزه را در سواپ‌ولت هر ساعت شبانه‌روز، حتی جمعه و تعطیلات، می‌توانید به تومان تبدیل کنید. برای واریز و برداشت تومان، احراز هویت سطح متوسط لازم است. اگر بخواهید توکن را به کیف پول خودتان بفرستید، برداشت ارز دیجیتال تا سقفی که برای حساب‌های احرازنشده تعیین شده، بدون احراز هویت هم انجام می‌شود. فقط موقع برداشت، شبکه را با دقت انتخاب کنید.

نگهداری و امنیت هر کدام

سکه و آب‌شده اگر در خانه بمانند، همیشه خطر دزدی و گم شدن دارند. بعضی‌ها آن‌ها را در صندوق امانات بانک می‌گذارند که اجاره دارد. ولی خطر بزرگ‌تر، خریدن جنس تقلبی است. سکه را بانکی و از فروشنده معتبر بخرید و پیش از خرید، چک‌لیست خرید سکه اصل را مرور کنید.

برای آب‌شده، پیش از پرداخت انگ را استعلام کنید. این کار را در سامانه ری‌گیری اتحادیه طلا و جواهر تهران به نشانی reygiri.com انجام می‌دهید. در تصویر زیر، در خانه ۱ حروف اول انگ (کد سری) را انتخاب می‌کنید و در خانه ۲ عدد انگ (شماره پاکت) را می‌نویسید.

جواب استعلام، عیار و وزن ثبت‌شده و اسم آزمایشگاه را نشان می‌دهد و این‌ها باید با خود قطعه و فاکتور یکی باشند. اگر سامانه کد را پیدا نکرد یا نامعتبر اعلامش کرد، معامله را ادامه ندهید؛ بعضی فروشنده‌های متخلف طلای کم‌عیار را با کد جعلی یا تکراری می‌فروشند.

طلای توکنیزه را کسی از خانه‌تان نمی‌دزدد، ولی ریسک‌های خودش را دارد:

• ناشر و خزانه‌دار: ارزش توکن به این بسته است که طلای پشتوانه‌اش واقعاً در خزانه باشد. به گفته پکسوس، یک مؤسسه مستقل هر ماه ذخیره PAXG را تأیید می‌کند و شمش‌ها سالی یک بار بازرسی فیزیکی هم می‌شوند. گزارش فصلی ذخیره XAUT را مدیریت خود ناشر تأیید می‌کند و فقط نمونه‌برداری فصلی از شمش‌ها را یک طرف مستقل انجام می‌دهد.
• قرارداد هوشمند: قرارداد هوشمند PAXG طوری نوشته شده که ناشر می‌تواند با دستور قانونی، موجودی یک آدرس را مسدود کند. پکسوس می‌گوید خیلی به‌ندرت از این امکان استفاده می‌کند، ولی خوب است بدانید که هست.
• جای نگهداری: اگر توکن در حساب سواپ‌ولت بماند، نگهداری‌اش با سواپ‌ولت است و شما با رمز حساب و تأیید دومرحله‌ای از حسابتان محافظت می‌کنید. اگر آن را به کیف پول شخصی بفرستید، کلید دست خودتان است و اگر عبارت بازیابی را گم کنید، توکن‌ها هم از دست می‌روند.

مالیات: فرقی بین این سه هست؟

برای پس‌انداز معمولی، فعلاً نه. مجلس ۸ تیر ۱۴۰۴ قانون مالیات بر سوداگری و سفته‌بازی را تصویب کرد و سود فروش طلا، ارز و رمزارز را مشمول مالیات بر عایدی سرمایه کرد. ولی گرفتن این مالیات به آماده شدن بستر اجرایی‌اش گره خورده که هنوز فراهم نشده، و قانون معافیت‌های بزرگی هم دارد. سخنگوی سازمان امور مالیاتی ۱۹ آبان ۱۴۰۴ گفته بود «عموم مردم» مشمول آن نمی‌شوند و هدف قانون کسانی‌اند که حرفه‌ای و بدون پرونده کسب‌وکار خرید و فروش می‌کنند. جزئیات را در قانون ارز دیجیتال در ایران نوشته‌ایم.

مالیات بر ارزش افزوده طلای زینتی هم فقط روی اجرت و سود فروشنده گرفته می‌شود. سکه و آب‌شده اجرت ساخت ندارند، پس این قسمت از فاکتور زینتی را در خریدشان نمی‌بینید.

کدام به کار شما می‌آید؟

این چک‌لیست پیشنهاد خرید نیست؛ فقط کمک می‌کند ببینید شرایطتان با کدام گزینه جور است.

• پولتان از قیمت یک سکه یا یک قطعه آب‌شده کمتر است، یا می‌خواهید هر ماه مبلغ کمی کنار بگذارید: طلای توکنیزه را با مبلغ کم هم می‌شود خرید. ربع سکه گزینه دیگری است، ولی معمولاً از همه سکه‌ها حباب بیشتری دارد.
• پول بیشتری دارید و می‌خواهید طلا دست خودتان باشد: آب‌شده با همان پول طلای بیشتری به شما می‌دهد، به شرطی که حوصله استعلام انگ و پیدا کردن فروشنده معتبر را داشته باشید.
• می‌خواهید هر جای ایران و بدون بحث سر عیار بفروشید، یا قصد هدیه دادن دارید: سکه امامی بانکی مناسب‌تر است؛ فقط پیش از خرید، حباب روز را با میانگین چندماهه‌اش مقایسه کنید.
• ممکن است شب یا روز تعطیل به پول نیاز پیدا کنید، یا بخواهید دارایی‌تان را به کیف پول خودتان منتقل کنید: طلای توکنیزه به کارتان می‌آید. در سواپ‌ولت می‌توانید PAXG را با تومان بخرید؛ XAUT هم همین‌طور است.
• بین طلا و تتر مانده‌اید: مقایسه تتر و طلا را بخوانید.

لازم هم نیست فقط یکی را انتخاب کنید. می‌توانید بخشی از پس‌اندازتان را فیزیکی نگه دارید و بخشی را توکنی، تا هم طلا دم دستتان باشد و هم هر وقت لازم شد زود نقدش کنید.

یادتان باشد که خود طلا هم ممکن است ارزان شود. قیمت تومانی طلا هم به اونس جهانی بسته است و هم به دلار، و هیچ‌کدام از این سه شکل جلوی افتش را نمی‌گیرد. پولی را که به‌زودی لازم دارید در دارایی پرنوسان نگذارید.

برای پس‌انداز طلا راه‌های دیگری هم هست، مثل گواهی سکه و شمش در بورس کالا و صندوق‌های طلا در بورس. در این‌ها هم طلا دستتان نیست، ولی برای خرید و فروششان کد بورسی لازم دارید و گواهی‌ها هزینه انبارداری روزانه هم دارند.