رول‌آپ و اثبات دانش صفر (ZK) چیست؟ اثبات تقلب، اثبات اعتبار و زمان برداشت

رول‌آپ (rollup) شبکه‌ای است که تراکنش‌ها را بیرون از اتریوم اجرا می‌کند، داده‌شان را فشرده روی اتریوم می‌گذارد و بعد باید اتریوم را قانع کند که نتیجه را درست حساب کرده است. برای این کار دو راه هست. رول‌آپ خوش‌بینانه (optimistic rollup) نتیجه را اعلام می‌کند و اگر تا حدود یک هفته کسی خلافش را ثابت نکرد، پذیرفته می‌شود. رول‌آپ دانش صفر (ZK rollup) همراه هر بسته یک اثبات ریاضی می‌فرستد که قراردادی روی اتریوم بررسی‌اش می‌کند و دیگر منتظر اعتراض کسی نمی‌ماند.

اثبات دانش صفر (zero-knowledge proof) یعنی ثابت کنید ادعایی درست است، بی‌آنکه اطلاعات پشت آن را لو بدهید. در رول‌آپ‌ها از این اثبات بیشتر به خاطر کوچک بودن و سریع بررسی شدنش استفاده می‌شود، نه برای پنهان‌کاری. تراکنش‌های شما روی یک رول‌آپ ZK هم مثل خود اتریوم برای همه پیداست.

اگر هنوز نمی‌دانید لایه دوم چیست یا آربیتروم و بیس و کارمزدشان چه فرقی دارند، اول لایه دوم چیست را بخوانید. فرق لایه اول و دوم را در لایه ۱ بلاک چین چیست توضیح داده‌ایم و اینکه اصلاً چرا بلاک‌چین‌ها برای بزرگ شدن به چنین راه‌هایی نیاز دارند، در مقیاس‌پذیری بلاک چین آمده است. اینجا سراغ خود سازوکار می‌رویم: هر کدام از این دو روش دقیقاً چطور کار می‌کند، داده کجا نگه داشته می‌شود و همه این‌ها چه اثری روی زمان برداشت و ریسک پول شما دارد.

رول‌آپ سه کار انجام می‌دهد

کار هر رول‌آپ را می‌شود به سه بخش جدا تقسیم کرد. بیشتر بحث‌هایی که درباره رول‌آپ‌ها می‌شنوید، در اصل بحث درباره یکی از همین سه بخش است:

1. اجرا. سروری به اسم «سکوئنسر» (sequencer) تراکنش‌ها را مرتب و اجرا می‌کند. تأییدی که چند ثانیه بعد در کیف پولتان می‌بینید، از همین سرور می‌آید.
2. انتشار داده. داده تراکنش‌ها، یا دست‌کم تغییری که در موجودی حساب‌ها ایجاد کرده‌اند، روی اتریوم منتشر می‌شود تا هر کسی بتواند وضعیت رول‌آپ را خودش از نو بسازد.
3. اثبات و تسویه. قراردادی روی اتریوم خلاصه وضعیت جدید را می‌پذیرد. به این خلاصه «ریشه وضعیت» (state root) می‌گویند و برداشت پول به اتریوم بر اساس همین خلاصه انجام می‌شود.

فرق رول‌آپ خوش‌بینانه و دانش صفر فقط در بخش سوم است. از همین تقسیم‌بندی یک نتیجه عملی هم بیرون می‌آید: تأیید سکوئنسر با قطعی شدن تراکنش یکی نیست. تا وقتی داده تراکنش روی اتریوم ننشسته، فقط به حرف سکوئنسر تکیه کرده‌اید. برداشت به اتریوم هم تازه وقتی ممکن می‌شود که خلاصه وضعیتی که تراکنش شما در آن است، روی اتریوم پذیرفته شده باشد.

رول‌آپ خوش‌بینانه: درست است، مگر کسی خلافش را ثابت کند

در رول‌آپ خوش‌بینانه، کسی که خلاصه وضعیت را روی اتریوم می‌فرستد باید مقداری وثیقه (bond) هم بگذارد و طبق ethereum.org اگر ادعایش غلط از آب دربیاید، وثیقه را از دست می‌دهد. بقیه، که به آن‌ها «اعتبارسنج» می‌گویند، همان تراکنش‌ها را خودشان اجرا می‌کنند و نتیجه را مقایسه می‌کنند. اگر جایی با هم نخواند، در «بازه اعتراض» (challenge period) با «اثبات تقلب» (fraud proof) اعتراض می‌کنند.

اعتراض چطور حل می‌شود؟

اتریوم نمی‌تواند یک بسته کامل با میلیون‌ها قدم محاسبه را دوباره اجرا کند؛ این کار بیش از حد گران درمی‌آید. برای همین رول‌آپ‌هایی مثل آربیتروم وان و OP Mainnet اختلاف را با یک بازی چندمرحله‌ای حل می‌کنند که ethereum.org به آن «پروتکل دونیم‌سازی» (bisection) می‌گوید:

1. مدعی باید ادعایش را از وسط نصف کند: «تا قدم پانصد هزارم وضعیت این بود و از آنجا تا آخر این شد.»
2. معترض نیمه‌ای را که قبول ندارد انتخاب می‌کند.
3. این نصف کردن آن‌قدر ادامه پیدا می‌کند تا اختلاف به یک قدم محاسبه برسد.
4. قرارداد روی اتریوم فقط همان یک قدم را اجرا می‌کند و معلوم می‌شود چه کسی دروغ گفته است. بخشی از وثیقه بازنده به برنده می‌رسد و بقیه‌اش سوزانده می‌شود.

حساب سرانگشتی‌اش جالب است. اگر بسته‌ای یک میلیون قدم محاسبه داشته باشد، با ۲۰ بار نصف کردن به یک قدم می‌رسید، چون ۲ به توان ۲۰ می‌شود ۱٬۰۴۸٬۵۷۶. یعنی اتریوم به‌جای یک میلیون قدم، فقط یک قدم را داوری می‌کند.

امنیت این مدل در یک جمله خلاصه می‌شود: به گفته ethereum.org کافی است یک اعتبارسنج درستکار حواسش به شبکه باشد. لازم نیست اکثریت درستکار باشند؛ یک نفر که سر وقت اعتراض کند، جلوی ادعای غلط را می‌گیرد. برای همین مهم است که اعتراض کردن برای همه آزاد باشد. طبق داده‌های L2BEAT در ۱۷ مهر ۱۴۰۵، در آربیتروم وان و OP Mainnet هر کسی می‌تواند هم خلاصه وضعیت پیشنهاد بدهد و هم به خلاصه غلط اعتراض کند، ولی مثلاً در آربیتروم نوا اعتراض فقط از دست ۱۰ نهاد مجاز برمی‌آید.

چرا یک هفته؟

بازه اعتراض باید آن‌قدر طولانی باشد که اعتبارسنج درستکار حتی در بدترین شرایط فرصت اعتراض داشته باشد. مستندات آربیتروم می‌گوید یک هفته با توافق پژوهشگران اتریوم و پروژه‌های لایه دوم انتخاب شده است تا اگر کسی جلوی ثبت تراکنش‌های اعتراض را روی خود اتریوم بگیرد، جامعه وقت کافی برای هماهنگ شدن و واکنش داشته باشد.

نتیجه‌اش برای شما این است که برداشت از پل رسمی آربیتروم وان یا OP Mainnet به اتریوم حدود هفت روز طول می‌کشد. ethereum.org راه میان‌بری را هم توضیح می‌دهد: «تأمین‌کننده نقدینگی» (liquidity provider) برداشت در انتظار شما را می‌خرد و در ازای کارمزد، همان موقع روی اتریوم پولتان را می‌دهد.

اثبات دانش صفر به زبان ساده

ایده اثبات دانش صفر به گفته ethereum.org اولین بار در مقاله‌ای در سال ۱۳۶۴ مطرح شد. تعریفش ساده است: یک طرف، که به او «اثبات‌کننده» (prover) می‌گویند، به طرف دیگر یعنی «بررسی‌کننده» (verifier) ثابت می‌کند ادعایی درست است و در این میان جز درستی همان ادعا هیچ چیز دیگری لو نمی‌رود. شاید عجیب به نظر برسد، ولی یک مثال ساده نشان می‌دهد که شدنی است.

مثال دو توپ

دو توپ دارید که از هر نظر عین هم‌اند جز رنگ: یکی قرمز است و دیگری سبز. دوستتان رنگ‌کور است و هر دو را یک‌رنگ می‌بیند. می‌خواهید قانعش کنید که رنگشان فرق دارد، بی‌آنکه بگویید کدام قرمز است.

دوستتان هر توپ را در یک دست می‌گیرد و دست‌ها را پشتش می‌برد. آنجا یا توپ‌ها را جابه‌جا می‌کند یا نه، و دوباره نشانتان می‌دهد. شما فقط می‌گویید «جابه‌جا کردی» یا «نکردی». اگر رنگ‌ها واقعاً یکی بود، شما هم راهی برای فهمیدن نداشتید و فقط حدس می‌زدید، یعنی تقریباً نیمی از دفعه‌ها اشتباه می‌کردید.

حالا این بازی ۲۰ بار تکرار می‌شود و شما هر ۲۰ بار درست جواب می‌دهید. شانس اینکه کسی فقط با حدس زدن ۲۰ بار پشت سر هم درست بگوید، یک در ۱٬۰۴۸٬۵۷۶ است، یعنی کمتر از یک در میلیون. دوستتان قانع می‌شود که رنگ‌ها فرق دارند، ولی هنوز نمی‌داند کدام توپ قرمز است.

ethereum.org سه ویژگی را برای هر اثبات دانش صفر لازم می‌داند و هر سه در همین بازی هست:

• کامل بودن (completeness): اگر ادعا درست باشد، یعنی رنگ‌ها واقعاً فرق داشته باشند، شما همیشه از پس آزمون برمی‌آیید.
• صحت (soundness): اگر ادعا غلط باشد، جز با احتمالی بسیار ناچیز نمی‌توانید بررسی‌کننده را فریب دهید.
• دانش صفر: بررسی‌کننده جز درستی ادعا چیزی یاد نمی‌گیرد؛ اینجا یعنی نمی‌فهمد کدام توپ چه رنگی است.

از گفت‌وگو تا اثباتی که همه بتوانند بررسی کنند

بازی توپ‌ها «تعاملی» است: دو طرف باید بارها با هم پیام رد و بدل کنند و قانع شدن یک نفر به درد نفر بعدی نمی‌خورد. قرارداد هوشمند روی اتریوم هم نمی‌تواند با کسی گفت‌وگو کند. طبق ethereum.org، اثبات‌های «غیرتعاملی» این مشکل را حل کردند: اثبات‌کننده یک بار اثبات را می‌سازد و بعد هر کسی می‌تواند خودش آن را بررسی کند. امروز دو خانواده اصلی این اثبات‌ها SNARK و STARK هستند:

سه ردیف اول جدول از ethereum.org است. «راه‌اندازی مورد اعتماد» یعنی پارامترهای عمومی سیستم را یک بار با مراسمی می‌سازند که چند نفر در آن عددهای تصادفی اضافه می‌کنند. طبق ethereum.org، تا وقتی دست‌کم یکی از شرکت‌کنندگان سهم خودش را واقعاً پاک کرده باشد، سیستم امن می‌ماند. اگر همه آن عددها دست یک نفر بیفتد، او می‌تواند اثبات جعلی بسازد.

رول‌آپ دانش صفر: اول ثابت کن، بعد ثبت کن

ethereum.org مسیر کار را این‌طور توضیح می‌دهد: سکوئنسر تراکنش‌ها را اجرا می‌کند، «اثبات‌ساز» برای کل بسته یک «اثبات اعتبار» (validity proof) می‌سازد و قرارداد بررسی‌کننده روی اتریوم آن را می‌سنجد. بررسی یک اثبات SNARK روی اتریوم حدود ۵۰۰ هزار واحد گس خرج دارد. برای بسته‌ای با هزاران تراکنش این عدد زیاد نیست، چون لازم نیست اتریوم تک‌تک تراکنش‌ها را دوباره اجرا کند. یک اثبات حتی می‌تواند درستی چند اثبات دیگر را تأیید کند (اثبات بازگشتی) تا هزینه باز هم کمتر شود. وقتی اثبات پذیرفته شد، وضعیت جدید قطعی است و بازه اعتراضی در کار نیست.

این مزیت بی‌هزینه نیست. ethereum.org می‌گوید ساختن اثبات به سخت‌افزار تخصصی نیاز دارد و همین ممکن است کار را دست چند بازیگر محدود بیندازد. سازگار کردن کامل این رول‌آپ‌ها با ماشین مجازی اتریوم (EVM) هم سخت بوده است؛ به نسخه‌ای از EVM که برای هر قدم اجرایش اثبات ساخته می‌شود، zkEVM می‌گویند.

رول‌آپ دانش صفر چیزی را پنهان نمی‌کند

اسم «دانش صفر» اینجا کمی گمراه‌کننده است. ethereum.org صریح می‌گوید داده‌ای که رول‌آپ‌ها منتشر می‌کنند عمومی است و استفاده از اثبات اعتبار برای مقیاس‌پذیری، به‌خودی‌خود تراکنش‌ها را محرمانه نمی‌کند. چیزی که رول‌آپ از این اثبات‌ها می‌خواهد کوچک بودن است: اثباتی که بررسی‌اش خیلی سبک‌تر از اجرای دوباره همه تراکنش‌هاست. آدرس، مبلغ و مقصد انتقال شما روی ZKsync Era یا استارک‌نت هم مثل اتریوم در اکسپلورر دیده می‌شود.

برداشت از رول‌آپ ZK هم همیشه فوری نیست

روی کاغذ، برداشت از رول‌آپ دانش صفر به محض پذیرفته شدن اثبات ممکن است. در عمل باید صبر کنید تا اثبات بسته‌ای که برداشت شما در آن است ساخته و روی اتریوم ثبت شود. بعضی شبکه‌ها هم عمداً تأخیر امنیتی اضافه کرده‌اند. دو نمونه تازه از ZKsync Era، هر دو از صفحه این شبکه در L2BEAT:

• ZKsync Era اجرای بسته‌ها روی اتریوم را، که خود برداشت‌ها هم جزوش است، عمداً عقب می‌اندازد. L2BEAT در ۱۶ مهر ۱۴۰۵ ثبت کرد که این تأخیر به دنبال پیشنهاد حاکمیتی ZIP-17 از ۳ ساعت به یک روز رسیده است.
• از ساعت ۱۹:۱۲ روز ۱۵ مهر تا ۱۶:۴۴ روز ۱۶ مهر ۱۴۰۵، یعنی ۲۱ ساعت و ۳۲ دقیقه، هیچ به‌روزرسانی وضعیتی از این شبکه روی اتریوم ثبت نشد. این کار معمولاً به‌طور میانگین هر ۵۸ دقیقه یک بار انجام می‌شود.

پس «بدون بازه اعتراض» را با «فوری» یکی نگیرید و زمان واقعی را در صفحه پل رسمی همان شبکه ببینید.

مرز دو روش کم‌رنگ می‌شود

رول‌آپ‌های خوش‌بینانه هم کم‌کم سراغ اثبات دانش صفر رفته‌اند. طبق L2BEAT، بیس از خرداد ۱۴۰۵ سامانه‌ای چنداثباتی را فعال کرده است. در این سامانه هر خلاصه وضعیت باید یا گواهی یک محیط اجرای امن سخت‌افزاری (TEE) داشته باشد یا یک اثبات ZK. اگر کسی با یک اثبات ZK نشان دهد خلاصه در یکی از نقطه‌های میانی غلط است، می‌تواند خلاصه‌ای را که فقط گواهی TEE دارد رد کند. منتل (Mantle) هم، که بر پایه کد OP Stack ساخته شده، حالا در L2BEAT رول‌آپ دانش صفر حساب می‌شود. ethereum.org حتی از روزی حرف می‌زند که اعتبارسنج‌های خود اتریوم به‌جای اجرای دوباره همه تراکنش‌های یک بلاک، فقط اثبات آن را بررسی کنند.

داده کجا نگه داشته می‌شود؟

اثبات، چه از نوع تقلب و چه از نوع اعتبار، فقط نیمی از ماجراست. ethereum.org توضیح می‌دهد که بدون دسترسی به داده‌های وضعیت، کاربر حتی نمی‌تواند موجودی‌اش را ببیند یا درخواست برداشتی بسازد که به آن داده‌ها نیاز دارد. در رول‌آپ خوش‌بینانه هم اعتبارسنج بدون داده نمی‌تواند تراکنش‌ها را دوباره اجرا کند و تقلب را بگیرد. برای همین رول‌آپ واقعی داده‌اش را روی خود اتریوم منتشر می‌کند:

• رول‌آپ‌های خوش‌بینانه داده فشرده خود تراکنش‌ها را می‌فرستند.
• بیشتر رول‌آپ‌های دانش صفر، مثل استارک‌نت و ZKsync Era، فقط «تغییرات وضعیت» (state diff) را منتشر می‌کنند؛ یعنی اینکه موجودی کدام حساب‌ها در نهایت چه شد. طبق L2BEAT، لینیا از معدود رول‌آپ‌های ZK است که به‌جای تغییرات وضعیت، داده تراکنش‌ها را می‌فرستد.

از ارتقای دنکان در ۲۳ اسفند ۱۴۰۲، این داده‌ها بیشتر در «بلاب»ها (blob) می‌نشینند: بسته‌های داده‌ای که اتریوم حدود ۱۸ روز نگه می‌دارد و بعد پاک می‌کند. این مدت برای بررسی و اعتراض کافی است و خیلی ارزان‌تر از نگه‌داری همیشگی تمام می‌شود. ارتقای فیوساکا در آذر ۱۴۰۴ هم راه را برای بیشتر شدن ظرفیت بلاب‌ها باز کرد. اثر این دو ارتقا روی کارمزد را در لایه دوم چیست توضیح داده‌ایم.

ولیدیوم و آپتیمیوم: وقتی داده بیرون از اتریوم است

بعضی شبکه‌ها برای ارزان‌تر شدن، داده را بیرون از اتریوم نگه می‌دارند. اگر اثباتشان از نوع اعتبار باشد به آن‌ها «ولیدیوم» (validium) و اگر خوش‌بینانه باشد «آپتیمیوم» (optimium) می‌گویند. در بسیاری از آن‌ها گروهی به اسم «کمیته دسترس‌پذیری داده» (DAC) نگه‌داری داده را بر عهده می‌گیرد. ethereum.org هشدار می‌دهد که اگر این گروه داده را دریغ کند، کاربر نمی‌تواند مالکیت پولش را ثابت کند و برداشت‌ها عملاً قفل می‌شود، حتی اگر اثبات‌ها بی‌نقص باشند.

همین فرق باعث شده L2BEAT خیلی از شبکه‌هایی را که خودشان را لایه دوم می‌نامند، رول‌آپ حساب نکند. در فهرست این سایت در ۱۷ مهر ۱۴۰۵، از ۹۹ پروژه فقط ۲۲ تا در دسته رول‌آپ بودند: ۱۰ رول‌آپ خوش‌بینانه و ۱۲ رول‌آپ دانش صفر.

L2BEAT: کارنامه ریسک هر رول‌آپ

L2BEAT سایتی مستقل است که برای هر شبکه لایه دوم پنج ریسک را جدا بررسی می‌کند:

• خرابی سکوئنسر: اگر سکوئنسر خاموش شود یا تراکنش شما را نپذیرد، می‌توانید آن را از راه اتریوم وارد کنید؟
• اعتبارسنجی وضعیت: درستی خلاصه وضعیت با اثبات تقلب سنجیده می‌شود، با اثبات اعتبار، یا اصلاً سنجیده نمی‌شود؟
• دسترس‌پذیری داده: داده لازم برای ساختن دوباره وضعیت روی اتریوم است یا جای دیگر؟
• پنجره خروج: اگر ارتقایی بیاید که با آن موافق نیستید، چقدر فرصت دارید پولتان را بیرون ببرید؟
• خرابی پیشنهاددهنده: اگر کسی که خلاصه وضعیت را روی اتریوم می‌فرستد از کار بیفتد، برداشت‌ها قفل می‌شود یا کس دیگری می‌تواند جایش را بگیرد؟

L2BEAT به هر رول‌آپ یک «مرحله» (Stage) از ۰ تا ۲ هم می‌دهد که نشان می‌دهد شبکه چقدر از کنترل آدم‌ها به کنترل کد رسیده است. شرط‌های هر مرحله را در لایه دوم چیست آورده‌ایم. یک نکته را هم اینجا اضافه کنیم: L2BEAT کنار مرحله، آزمونی به اسم walkaway test را هم نشان می‌دهد؛ اینکه اگر اپراتورها بدخواه باشند و شورای امنیت هم دیگر در کار نباشد، کاربران باز هم می‌توانند پولشان را بیرون ببرند یا نه. استارک‌نت با اینکه در مرحله ۱ است، طبق همین سایت این آزمون را پاس نمی‌کند.

وضعیت هفت رول‌آپ شناخته‌شده در L2BEAT، ۱۷ مهر ۱۴۰۵:

چند نکته از داده‌های همان روز L2BEAT که خودمان جمع زده‌ایم:

• حدود ۸۸ درصد ارزشی که در این ۲۲ رول‌آپ نگه داشته می‌شود، روی رول‌آپ‌های خوش‌بینانه است و حدود ۸۹ درصدش روی شش رول‌آپی که به مرحله ۱ رسیده‌اند.
• از ۱۲ رول‌آپ دانش صفر فهرست، فقط استارک‌نت در مرحله ۱ است. در کل فهرست هم چهار رول‌آپ به مرحله ۲ رسیده‌اند که روی هم کمتر از یک میلیون دلار را نگه می‌دارند.
• در هر هفت رول‌آپ جدول، دست‌کم از یک مسیر، که معمولاً مسیر اضطراری است، می‌شود قراردادها را بی‌درنگ ارتقا داد. برای همین L2BEAT پنجره خروج را در آن مسیر «هیچ» ثبت کرده است؛ یعنی اگر ارتقای ناخواسته‌ای از این راه بیاید، فرصتی برای خروج نمی‌ماند.

خود L2BEAT تأکید می‌کند که مرحله معیار امنیت نیست، بلکه نشان می‌دهد شبکه چقدر از کنترل آدم‌ها فاصله گرفته است. جدول را یکی از چند نشانه ببینید، نه ضمانت.

این‌ها برای شما چه معنایی دارد؟

زمان برداشت به اتریوم

از پل رسمی رول‌آپ‌های خوش‌بینانه‌ای مثل آربیتروم وان و OP Mainnet حدود یک هفته منتظر می‌مانید. در رول‌آپ‌های دانش صفر بازه اعتراض نیست، ولی باید صبر کنید تا اثبات ساخته و پذیرفته شود و تأخیرهای امنیتی هم بگذرد. همین تأخیر در ZKsync Era الان دست‌کم یک روز است. پل‌های سریع و تأمین‌کننده‌های نقدینگی این صبر را کوتاه می‌کنند، ولی کارمزد و فرض اعتماد خودشان را دارند.

اگر پولتان قرار است آخر کار به صرافی برسد، اصلاً لازم نیست از اتریوم رد شود. کافی است صرافی مقصد واریز روی همان رول‌آپ را بپذیرد. این را پیش از فرستادن در صفحه واریز همان صرافی، از جمله سواپ‌ولت، چک کنید. اگر شبکه را اشتباه انتخاب کرده‌اید، این راهنما را بخوانید.

وقتی سکوئنسر از کار می‌افتد

بیشتر رول‌آپ‌ها هنوز یک سکوئنسر اصلی دارند و وقتی آن سرور گیر کند، کل شبکه می‌ایستد. دو نمونه:

• صبح ۱۴ مرداد ۱۴۰۴، شبکه بیس ۳۳ دقیقه متوقف شد. به گزارش The Block و بر اساس گزارشی که خود بیس منتشر کرد، سکوئنسر فعال زیر بار فعالیت شبکه عقب افتاد، جایگزینش هنوز آماده تولید بلاک نبود و در این مدت واریز، برداشت و ساخت بلاک همه متوقف شدند.
• در دی ۱۴۰۴، استارک‌نت دچار قطعی شد و طبق L2BEAT ۱۸ دقیقه از تاریخچه‌اش برگشت خورد. یعنی تراکنش‌هایی که در آن چند دقیقه از سکوئنسر تأیید گرفته بودند، از زنجیره حذف شدند. این همان فرق تأیید سکوئنسر و قطعی شدن روی اتریوم است.

در چنین مواقعی پولتان از بین نمی‌رود، چون داده و قراردادها روی اتریوم سالم‌اند؛ فقط تا برگشتن شبکه نمی‌توانید کاری بکنید. راه‌های دور زدن سکوئنسر، که در جدول بالا آمد، بیشتر برای قطعی‌های طولانی و سانسور ساخته شده‌اند و کار با آن‌ها برای کاربر معمولی ساده نیست. در قطعی کوتاه، صبر کردن معمولاً عاقلانه‌ترین کار است. سراغ سایت‌ها یا پل‌های ناشناسی هم نروید که وعده بیرون کشیدن پول را می‌دهند.

پل‌ها

پل رسمی هر رول‌آپ امنیتش را از خود رول‌آپ و اتریوم می‌گیرد. پل‌های واسطه، که برای سرعت بیشتر ساخته شده‌اند، فرض اعتماد خودشان را دارند. در ولیدیوم و آپتیمیوم هم علاوه بر همه این‌ها به کمیته داده اعتماد می‌کنید. مقایسه پل رسمی، پل سریع و صرافی را در لایه دوم چیست آورده‌ایم.

پیش از گذاشتن پول روی یک رول‌آپ

1. صفحه آن شبکه را در L2BEAT باز کنید و ببینید نوعش چیست و در چه مرحله‌ای است.
2. ستون داده را نگاه کنید. اگر Onchain ننوشته، با ولیدیوم یا آپتیمیوم طرفید و برداشتتان به کمیته داده هم بستگی دارد.
3. بدانید برداشت به اتریوم از پل رسمی چقدر طول می‌کشد و راه سریع‌تر چه کارمزد و ریسکی دارد.
4. از قبل معلوم کنید پول بعداً کجا می‌رود. اگر قرار است به صرافی برود، مطمئن شوید آن صرافی واریز روی همین شبکه را می‌پذیرد.
5. برای مبلغ بزرگ، اول یک مبلغ کم بفرستید و رسیدنش را ببینید.

توکن‌های STRK (استارک‌نت)، ARB (آربیتروم)، OP (آپتیمیزم) و MNT (منتل) در سواپ‌ولت معامله می‌شوند. فقط یادتان باشد ریسک‌هایی که اینجا خواندید مال خود شبکه است و داشتن یا نداشتن توکن آن چیزی را عوض نمی‌کند.