توکن و کوین چه فرقی دارند؟ توضیح ساده با مثال تتر
کوین ارز اصلی یک بلاک‌چین است و کارمزد همان شبکه را می‌دهد؛ توکن با یک قرارداد هوشمند روی بلاک‌چین دیگری ساخته می‌شود. با مثال تتر ببینید این فرق کجا به کارتان می‌آید: در کارمزد انتقال، انتخاب شبکه و شناختن آدرس قرارداد، و وقتی تتر در کیف پول دارید ولی نمیتوانید بفرستیدش.
کوین (Coin) ارز اصلی یک بلاک‌چین است و توکن (Token) دارایی‌ای است که روی بلاک‌چینِ دیگری ساخته شده است. بیت‌کوین، اتر، TRX و گرام (تون‌کوین سابق) کوین‌اند: هر کدام بلاک‌چین خودش را دارد و کارمزد تراکنش‌های آن شبکه با خودش پرداخت می‌شود. تتر (USDT) توکن است: بلاک‌چینی از خودش ندارد و روی شبکه‌هایی مثل ترون، اتریوم و TON با یک قرارداد هوشمند ساخته شده است. برای همین وقتی تتر را از کیف پول شخصی می‌فرستید، کارمزدش را با کوین همان شبکه می‌دهید، نه با خود تتر.
این فرق فقط بحث اصطلاح نیست. وقتی در کیف پول شخصی تتر دارید ولی ارسالش انجام نمی‌شود، وقتی در فرم برداشت برای یک ارز چند شبکه می‌بینید، یا وقتی تتری با همان اسم و آیکون در کیف پولتان پیدا می‌شود که نخریده‌اید، پای همین فرق در میان است.
کوین: ارزی که خود شبکه با آن کار می‌کند
هر بلاک‌چین یک ارز داخلی دارد که جزو قواعد خود شبکه است، نه برنامه‌ای که بعداً رویش نصب کرده باشند. این ارز دو کار اصلی می‌کند:
- کارمزد را می‌دهد. هر تراکنش روی شبکه، چه فرستادن پول باشد چه اجرای یک قرارداد، کارمزدش را با کوین همان شبکه می‌دهد. مستندات اتریوم صریحاً می‌گوید اتر تنها ارزی است که برای کارمزد تراکنش در این شبکه پذیرفته می‌شود.
- شبکه را امن نگه می‌دارد. کسانی که بلاک می‌سازند یا با همین کوین پاداش می‌گیرند یا باید مقداری از آن را گرو بگذارند. اعتبارسنج‌های اتریوم برای ساختن بلاک باید ETH استیک کنند و در ترون دارندگان TRX با رأی‌شان نماینده‌هایی را انتخاب می‌کنند که بلاک می‌سازند.
بیت‌کوین (BTC)، اتر (ETH)، TRX، گرام (GRAM)، سولانا (SOL)، BNB، لایت‌کوین و دوج‌کوین همه کوین‌اند. هر کدام هم فقط روی شبکه خودش کوین است؛ این نکته کمی پایین‌تر مهم می‌شود.
توکن: دارایی‌ای که روی شبکه دیگری سوار است
توکن در اصل یک قرارداد هوشمند است، یعنی برنامه‌ای روی بلاک‌چین که دفتری نگه می‌دارد و در آن نوشته شده هر آدرس چقدر از آن توکن دارد. وقتی ۱۰۰ تتر روی ترون دارید، در دفتر قرارداد تتر روی ترون کنار آدرس شما عدد ۱۰۰ ثبت شده است. فرستادن تتر هم یعنی از همین قرارداد بخواهید بخشی از آن عدد را به آدرس دیگری منتقل کند.
برای ساختن توکن بلاک‌چین تازه لازم نیست. هر کسی می‌تواند روی شبکه‌ای مثل اتریوم یا ترون قرارداد توکن بنویسد، اسم و نماد دلخواهی رویش بگذارد و منتشرش کند. به قواعد مشترکی که این قراردادها رعایت می‌کنند «استاندارد توکن» می‌گویند: ERC-20 در اتریوم، TRC-20 در ترون، BEP-20 در BNB Smart Chain، جتون (Jetton) در TON و SPL در سولانا. استانداردها را در مقاله تتر TRC20 و ERC20 باز کرده‌ایم و اینجا تکرارشان نمی‌کنیم.
توکن می‌تواند نماینده هر چیزی باشد: دلار در استیبل‌کوین‌هایی مثل تتر و USDC، یک شوخی اینترنتی در میم‌کوین‌ها، یک اثر یا بلیت یکتا در NFT، یا سهم یک شرکت در سهام توکنیزه. از نظر فنی همه این‌ها توکن‌اند، چون هیچ‌کدام بلاک‌چین خودشان را ندارند.
مثال WETH: هم‌ارزش با اتر، ولی توکن
WETH نشان می‌دهد این مرز فقط روی کاغذ نیست. اتر پیش از استاندارد ERC-20 ساخته شده و از آن پیروی نمی‌کند. برای همین برنامه‌هایی که فقط با توکن‌های ERC-20 کار می‌کنند، از نسخه‌ای به اسم WETH (اتر بسته‌بندی‌شده) استفاده می‌کنند: اتر را به یک قرارداد می‌دهید و همان مقدار WETH تحویل می‌گیرید. ارزش این دو یکی است، ولی به گفته ethereum.org کارمزد شبکه را نمی‌شود با WETH پرداخت. یعنی روی یک شبکه و با ارزشی برابر، اتر کوین است و WETH توکن.
تفاوت کوین و توکن در یک نگاه
کوین | توکن | |
|---|---|---|
بلاک‌چین | بلاک‌چین خودش را دارد | روی بلاک‌چین یک شبکه دیگر اجرا می‌شود |
کارمزد انتقال | با خودش پرداخت می‌شود | با کوین شبکه میزبان پرداخت می‌شود |
چطور ساخته می‌شود | طبق قواعد خود شبکه، مثلاً به شکل پاداش ماینر یا اعتبارسنج | با قرارداد هوشمندی که سازنده یا ناشرش منتشر کرده |
راه شناختنش | اسم شبکه کافی است | آدرس قرارداد؛ اسم و نماد را هر کسی می‌تواند کپی کند |
روی چند شبکه | فقط روی شبکه خودش کوین است | می‌تواند روی چند شبکه، هر کدام با قراردادی جدا، منتشر شود |
به چه کسی اعتماد می‌کنید | به خود شبکه | هم به شبکه میزبان، هم به قرارداد و کسی که کلید مدیریتش را دارد |
نمونه‌ها | BTC، ETH، TRX، GRAM، SOL، BNB | USDT، USDC، شیبا اینو، نات‌کوین، چین‌لینک |
ردیف یکی‌مانده به آخر یعنی در توکن به یک طرف دیگر هم اعتماد می‌کنید. ناشر بعضی توکن‌ها در قراردادش کلید مدیریت نگه داشته است؛ مثلاً تتر در شرایط استفاده‌اش گفته اگر به استفاده غیرمجاز مشکوک شود، می‌تواند تترهای یک کیف پول را مسدود کند. جزئیاتش را در قرارداد هوشمند چیست آورده‌ایم. با این حال کوین بودن به معنی بی‌خطر بودن نیست و توکن بودن هم عیب حساب نمی‌شود. این دو کلمه فقط می‌گویند یک دارایی چطور ساخته شده، نه اینکه چقدر می‌ارزد یا خریدنش عاقلانه است یا نه.
به اسم‌ها اعتماد نکنید
اسم یک رمزارز معمولاً چیزی درباره کوین یا توکن بودنش نمی‌گوید:
- نات‌کوین با اینکه «کوین» در اسمش دارد، یک جتون روی شبکه TON است و کارمزد انتقالش را با گرام می‌دهید. دوج‌کوین برعکس، بلاک‌چین خودش را دارد و واقعاً کوین است.
- معروف‌ترین «استیبل‌کوین‌ها»، یعنی تتر و USDC، توکن‌اند.
- خود پروژه‌ها هم این دو کلمه را دقیق به کار نمی‌برند. شبکه TON در اعلام تغییر نام تون‌کوین به گرام گرام را «توکن» خوانده، در حالی که گرام ارز اصلی همان شبکه است.
- بعضی کوین‌ها اول توکن بوده‌اند. TRX و BNB هر دو کارشان را به شکل توکن روی اتریوم شروع کردند و وقتی بلاک‌چین خودشان راه افتاد، موجودی‌ها به شبکه تازه منتقل شد.
پس به‌جای اسم، از خودتان بپرسید: «کارمزد فرستادن این دارایی با چه چیزی پرداخت می‌شود؟» اگر با خودش، روی آن شبکه کوین است. اگر با ارز دیگری، توکن است. راه دوم این است که صفحه آن ارز را در سایت‌های داده بازار مثل CoinGecko یا در مرورگر بلاک‌چین (Explorer) ببینید. اگر کنار اسم شبکه یک «آدرس قرارداد» (Contract Address) نوشته شده، روی آن شبکه توکن است. کوین آدرس قرارداد ندارد.
یک ارز می‌تواند روی شبکه خودش کوین و جای دیگر توکن باشد؛ مثل اتر و WETH. برای همین در جواب «کوین است یا توکن؟» همیشه باید پرسید: روی کدام شبکه؟ اگر اصطلاح‌هایی مثل توکن رپ‌شده یا آدرس قرارداد برایتان تازه است، واژه‌نامه ارز دیجیتال را هم دم دست داشته باشید.
چرا یک توکن روی چند شبکه هست؟
کوین فقط روی شبکه خودش وجود دارد، ولی ناشر یک توکن می‌تواند آن را روی هر شبکه‌ای که بخواهد منتشر کند. تتر بهترین مثال است و از دو راه به شبکه‌های مختلف رسیده است:
- انتشار مستقیم. شرکت تتر روی هر شبکه قرارداد جداگانه‌ای دارد. در صفحه شبکه‌های پشتیبانی‌شده تتر (دیده‌شده در ۱۷ مهر ۱۴۰۵) شبکه‌هایی مثل اتریوم، ترون، TON، سولانا، BNB Smart Chain و اولانچ فهرست شده‌اند و هر کدام آدرس قرارداد خودش را دارد. تتر همان‌جا می‌گوید یک تتر روی هر شبکه با یک تتر روی شبکه دیگر برابر است.
- از راه پل (Bridge). روی بعضی شبکه‌ها، تتر اصلی جای دیگری قفل می‌شود و معادلش روی شبکه مقصد ساخته می‌شود. مثلاً در USDT0 تتر روی اتریوم قفل می‌شود و همان مقدار USDT0 روی شبکه‌هایی مثل آربیتروم و پالیگان ساخته می‌شود. این دو شبکه در فهرست انتشار مستقیم تتر نیستند.
در هر دو حالت، موجودی هر شبکه در دفتر همان شبکه ثبت می‌شود و شبکه‌ها از هم خبر ندارند. تتری که روی ترون دارید، برای اتریوم اصلاً وجود ندارد. اگر تتر را روی شبکه‌ای بفرستید که مقصد آن را پشتیبانی نمی‌کند، به دردسر انتقال با شبکه اشتباه می‌افتید.
کارمزد توکن را با کوین شبکه می‌دهید
وقتی تتر را از کیف پول شخصی می‌فرستید، تراکنش روی شبکه میزبان ثبت می‌شود و کارمزدش هم با کوین همان شبکه است. این جدول نشان می‌دهد برای فرستادن تتر روی هر شبکه چه کوینی باید در همان آدرس داشته باشید. ستون وسط اسمی است که صفحه کارمزد سواپ‌ولت برای آن شبکه به کار می‌برد؛ صرافی‌های دیگر ممکن است اسم دیگری بگذارند.
شبکه | اسم شبکه در فرم برداشت | کوینی که کارمزد را می‌دهد |
|---|---|---|
ترون | TRC20 | TRX، یا انرژی و پهنای باندی که با استیک کردن TRX به دست می‌آید |
اتریوم | ERC20 | ETH |
BNB Smart Chain | BEP20 | BNB |
TON | TON | گرام (GRAM، همان تون‌کوین سابق) |
سولانا | SOL | SOL |
آربیتروم | ARBITRUM | ETH، ولی ETH روی خود آربیتروم |
پالیگان | POLYGON | POL |
دو جای این جدول را خیلی‌ها اشتباه می‌کنند. اول اینکه کوین کارمزد باید روی همان شبکه باشد: ETH روی شبکه اصلی اتریوم کارمزد آربیتروم را نمی‌دهد و BNB هم باید روی BNB Smart Chain باشد. دوم اینکه در هر شبکه، یک آدرس هم کوین آن شبکه را می‌گیرد و هم توکن‌هایش را. آدرس ترونی که تتر TRC20 در آن دارید، همان آدرسی است که باید به آن TRX بفرستید.
بعضی کیف پول‌ها راه میان‌بر هم دارند و اجازه می‌دهند کارمزد را با خود تتر بدهید، مثل FlexGas در تراست ولت یا تراکنش‌های «بدون گس» در TON. در این روش‌ها یک سرویس واسط کوین شبکه را از طرف شما می‌پردازد و هزینه‌اش را، معمولاً از همان توکن، از شما برمی‌دارد. پس کارمزد حذف نمی‌شود، فقط ارز پرداختش عوض می‌شود و همه کیف پول‌ها و شبکه‌ها هم چنین امکانی ندارند. جزئیاتش را در راهنمای کارمزد انتقال تتر و تتر روی TON ببینید.
مثال: «تتر TRC20 دارم ولی نمی‌توانم بفرستمش»
فرض کنید ۵۰ تتر را با شبکه TRC20 از یک صرافی به کیف پول شخصی تازه‌ای برداشت کرده‌اید. تتر رسیده و موجودی‌اش را در کیف پول می‌بینید، ولی وقتی می‌خواهید آن را برای دوستتان بفرستید، کیف پول از کمبود TRX یا انرژی خطا می‌دهد یا اصلاً اجازه تأیید نمی‌دهد. دو چیز دست به دست هم داده‌اند:
- تتر روی ترون توکن است. فرستادنش یعنی صدا زدن قرارداد تتر، و این کار انرژی و پهنای باند ترون مصرف می‌کند. اگر این منابع را نداشته باشید، شبکه به‌جایشان از موجودی TRX شما می‌سوزاند. موجودی TRX شما هم صفر است.
- آدرس تازه هنوز فعال نشده است. طبق مستندات ترون، حساب با رسیدن اولین TRX یا یک توکن TRC-10 فعال می‌شود. تتر توکن TRC-20 است و رسیدنش حساب را فعال نمی‌کند.
راه‌حلش ساده است:
- کمی TRX به همان آدرس بفرستید. از صرافی، TRX را با شبکه ترون به همان آدرسی برداشت کنید که تتر در آن است. همین TRX هم حساب را فعال می‌کند و هم کارمزد فرستادن تتر را می‌دهد. طبق اندازه‌گیری ما در مهر ۱۴۰۵، یک انتقال معمولی تتر، اگر انرژی نداشته باشید، حدود ۶٫۴ TRX می‌سوزاند و انتقال به آدرسی که تا حالا تتر نگرفته حدود ۱۳ TRX. این عددها با تصمیم‌های شبکه عوض می‌شوند، پس کمی بیشتر نگه دارید. جزئیاتش را در ترون چیست گفته‌ایم.
- بعد تتر را بفرستید. اگر TRX کافی نباشد، تراکنش با خطای کمبود انرژی (OUT_OF_ENERGY) شکست می‌خورد و TRXای که تا آن لحظه سوخته برنمی‌گردد. پس با حاشیه کافی شروع کنید.
- اگر نمی‌خواهید TRX تهیه کنید، ببینید کیف پولتان گزینه پرداخت کارمزد با تتر یا اجاره انرژی دارد یا نه، و پیش از تأیید هزینه‌اش را با روش اول مقایسه کنید.
نکته‌ای که خیلی‌ها دیر می‌فهمند این است که برگرداندن تتر به صرافی هم یک انتقال روی ترون است و بدون TRX انجام نمی‌شود. تا کوین شبکه به آن آدرس نرسد، تتر همان‌جا می‌ماند. همین داستان روی شبکه‌های دیگر هم تکرار می‌شود: تتر ERC20 بدون ETH تکان نمی‌خورد و تتر TON بدون گرام.
دفعه بعد اگر تتر را به کیف پول شخصی می‌برید تا بعداً از آنجا جابه‌جایش کنید، از همان اول کمی از کوین همان شبکه را هم به آن آدرس بفرستید. اگر هم فقط می‌خواهید تتر را به کسی برسانید که در همان صرافی حساب دارد، انتقال داخلی اصلاً به بلاک‌چین نمی‌رود و کارمزد شبکه ندارد.
در صرافی کارمزد شبکه را چه کسی می‌دهد؟
وقتی تتر در حساب صرافی است، کلید کیف پول دست صرافی است و برداشت را خود صرافی از کیف پولش می‌فرستد. کوین کارمزد را هم صرافی تأمین می‌کند و شما کارمزد برداشت را از همان ارزی می‌دهید که برداشت می‌کنید. در سواپ‌ولت هم صفحه کارمزد می‌گوید کارمزد برداشت به همان ارز برداشتی کم می‌شود. یعنی برای برداشت تتر لازم نیست TRX یا ETH در حسابتان داشته باشید.
موجودی تتر در سواپ‌ولت هم به شبکه‌ای که با آن واریز کرده‌اید گره نخورده است و شبکه را موقع برداشت انتخاب می‌کنید. ۱۷ مهر ۱۴۰۵ در صفحه کارمزد، برداشت تتر روی هفت شبکه فهرست شده بود: BEP20، ERC20، پالیگان، آربیتروم، TON، TRC20 و سولانا. کارمزد هر شبکه فرق دارد و عدد به‌روزش را همان صفحه نشان می‌دهد. اگر هنوز مطمئن نیستید کدام را انتخاب کنید، مقایسه شبکه‌های انتقال تتر کمک می‌کند.
پیش از واریز یا برداشت توکن، این‌ها را چک کنید
- شبکه دو طرف یکی باشد. شبکه‌ای که در فرم برداشت انتخاب می‌کنید باید همان شبکه‌ای باشد که مقصد برایش آدرس داده است. یکی بودن اسم توکن کافی نیست.
- اگر قرار است توکن را بعداً از کیف پول مقصد جابه‌جا کنید، کمی از کوین همان شبکه هم آنجا باشد.
- توکن را با آدرس قرارداد بشناسید، نه با اسم. اسم، نماد و آیکون را هر کسی می‌تواند کپی کند. اگر می‌خواهید تتر را دستی به کیف پولتان اضافه کنید، آدرس قرارداد را از صفحه رسمی تتر بردارید. توکنی که اسمش USDT است ولی قراردادش فرق دارد، تتر نیست. نشانه‌هایش را در تتر فیک گفته‌ایم.
- اگر مقصد کامنت یا ممو خواسته، جایش نیندازید. بدون آن، صرافی مقصد نمی‌فهمد واریز مال کدام حساب است.
پرسش‌های رایج
تتر کوین است یا توکن؟
توکن. تتر بلاک‌چین خودش را ندارد و روی هر شبکه، قرارداد جداگانه‌ای دارد. برای همین کارمزد انتقالش روی ترون با TRX، روی اتریوم با ETH و روی TON با گرام پرداخت می‌شود.
برای نگه داشتن یا گرفتن تتر هم به TRX نیاز دارم؟
نه. برای نگه داشتن تتر در کیف پول شخصی چیزی لازم نیست و کارمزد واریز را هم فرستنده می‌دهد. TRX فقط وقتی لازم می‌شود که بخواهید تتر را از آن آدرس بفرستید.
کوین امن‌تر یا بهتر از توکن است؟
نه لزوماً. کوین یا توکن بودن فقط می‌گوید یک دارایی چطور ساخته شده است. توکن علاوه بر شبکه میزبان به قرارداد و ناشرش هم وابسته است، ولی ارزش و ریسک هر دارایی را باید جداگانه سنجید.
توکن می‌تواند به کوین تبدیل شود؟
بله، اگر پروژه بلاک‌چین خودش را راه بیندازد و موجودی‌ها را به آن منتقل کند. TRX و BNB همین مسیر را رفته‌اند و اول توکن‌هایی روی اتریوم بودند. این اتفاق برای هر توکنی نمی‌افتد و به تصمیم خود پروژه بستگی دارد.
NFT هم توکن است؟
بله، توکنی که هر واحدش یکتاست و با واحد دیگر عوض نمی‌شود؛ برخلاف تتر که هر واحدش با واحد دیگر فرقی ندارد. کاربردهایش را در NFT چیست ببینید.
چرا توکنی در کیف پولم هست که نخریده‌ام؟
هر کسی می‌تواند هر توکنی را به هر آدرسی بفرستد و رضایت گیرنده لازم نیست. خیلی از این توکن‌های ناخواسته تبلیغ یا دام کلاهبرداری‌اند، مثل تتر جعلی یا مسموم‌سازی آدرس. به آن‌ها دست نزنید و برای فروش یا «دریافت جایزه»شان به هیچ سایتی وصل نشوید.