واژه‌نامه ارز دیجیتال؛ ۱۰۰ اصطلاح که هر تازه‌کار باید بداند

این واژه‌نامه ۱۰۰ اصطلاح پرکاربرد ارز دیجیتال را به زبان ساده توضیح می‌دهد و آن‌ها را به همان ترتیبی چیده که معمولاً به آن‌ها برمی‌خورید: اول پایه‌هایی مثل بلاک‌چین و توکن، بعد کیف پول و انتقال، بعد بازار و سفارش‌های صرافی، و در آخر معامله اهرمی، دیفای و ترفندهای کلاهبرداری. هر تعریف یکی دو جمله است و هر جا درباره اصطلاحی مقاله کامل داریم، لینکش را کنارش گذاشته‌ایم.

اگر تازه شروع کرده‌اید، لازم نیست همه را حفظ کنید. با این ده تا شروع کنید، چون در اولین خرید و اولین انتقال تقریباً با همه‌شان سروکار پیدا می‌کنید: کیف پول، آدرس کیف پول، عبارت بازیابی، استیبل‌کوین، شبکه انتقال، کارمزد شبکه، Memo، TXID، سفارش بازار و اسپرد. بقیه را هر وقت جایی دیدید، برگردید و اینجا پیدایشان کنید.

پایه‌ها (۱۱ اصطلاح)

• رمزارز یا ارز دیجیتال (Cryptocurrency): پولی دیجیتال که حساب‌وکتابش را به‌جای بانک، یک شبکه کامپیوتری روی بلاک‌چین نگه می‌دارد. «کریپتو» هم اسم دیگر همین است. اولینش بیت‌کوین بود و امروز هزاران رمزارز دیگر هم داریم.
• بلاک‌چین (Blockchain): دفتر حسابی عمومی که هزاران کامپیوتر نسخه یکسانی از آن را نگه می‌دارند. تراکنش‌ها دسته‌دسته ثبت می‌شوند و هر دسته به قبلی گره خورده است، برای همین کسی نمی‌تواند بی‌سروصدا گذشته را عوض کند. توضیح کاملش در بلاکچین چیست است.
• بلاک (Block): همان دسته تراکنش‌هایی که یک‌جا به بلاک‌چین اضافه می‌شود. هر بلاک اثر انگشت (هش) بلاک قبلی را در خودش دارد و زنجیره از همین پیوندها ساخته می‌شود.
• نود (Node): هر کامپیوتری که نرم‌افزار شبکه را اجرا می‌کند، نسخه‌ای از بلاک‌چین را نگه می‌دارد و درستی تراکنش‌ها و بلاک‌ها را خودش بررسی می‌کند. هرچه نودهای مستقل بیشتر باشند، خاموش کردن یا دست‌کاری شبکه سخت‌تر است.
• غیرمتمرکز (Decentralized): یعنی کنترل سیستم دست یک شرکت یا یک نفر نیست و بین شرکت‌کننده‌های زیادی پخش شده است. غیرمتمرکز بودن هم درجه دارد و بعضی شبکه‌ها خیلی غیرمتمرکزتر از بقیه‌اند.
• کوین (Coin): رمزارز اصلی یک بلاک‌چین که کارمزد شبکه با آن پرداخت می‌شود؛ مثل BTC روی بیت‌کوین، ETH روی اتریوم و TRX روی ترون.
• توکن (Token): دارایی‌ای که روی بلاک‌چین دیگری ساخته شده و بلاک‌چین مال خودش را ندارد. تتر روی ترون یک توکن است و کارمزد جابه‌جا کردنش را با TRX می‌دهید، نه با خود تتر.
• آلت‌کوین (Altcoin): به همه رمزارزها جز بیت‌کوین آلت‌کوین می‌گویند؛ از اتریوم و سولانا تا میم‌کوینی که دیروز ساخته شده. وقتی آلت‌کوین‌ها با هم از بیت‌کوین جلو بزنند، می‌گویند آلت سیزن شده است.
• استیبل‌کوین (Stablecoin): رمزارزی که قیمتش به یک دارایی ثابت، معمولاً یک دلار آمریکا، گره خورده است. تتر (USDT) و USDC معروف‌ترین‌هایش هستند. یادتان باشد استیبل‌کوین دلاری در برابر دلار ثابت است، نه در برابر تومان. انواعش را در استیبل کوین چیست ببینید.
• فیات (Fiat): پول رسمی‌ای که دولت منتشر می‌کند، مثل تومان، دلار و یورو. وقتی صرافی از «واریز فیات» حرف می‌زند، منظورش واریز پول بانکی است.
• وایت‌پیپر (Whitepaper): سندی که تیم یک پروژه منتشر می‌کند تا بگوید چه مشکلی را حل می‌کند، از نظر فنی چطور کار می‌کند و توکنش چطور پخش می‌شود. وایت‌پیپر را خود پروژه می‌نویسد و هیچ نهادی پیش از انتشار درستی‌اش را تأیید نمی‌کند. روش خواندنش را در وایت پیپر چیست گفته‌ایم.

شبکه و اجماع (۸ اصطلاح)

• اجماع (Consensus): روشی که کامپیوترهای یک شبکه بی‌مدیر با آن سر یک نسخه از دفتر حساب به توافق می‌رسند. اثبات کار و اثبات سهام دو روش معروف اجماع‌اند.
• اثبات کار (Proof of Work یا PoW): در این روش ماینرها برق و قدرت پردازش خرج می‌کنند تا یک معمای محاسباتی را حل کنند و هر کس زودتر حلش کند، بلاک بعدی را می‌سازد. بیت‌کوین همین‌طور کار می‌کند. مقایسه‌اش با روش بعدی در اثبات کار و اثبات سهام آمده است.
• اثبات سهام (Proof of Stake یا PoS): در این روش اعتبارسنج‌ها مقداری از رمزارز شبکه را وثیقه می‌گذارند و اگر تقلب کنند، بخشی از آن را از دست می‌دهند. اتریوم از ۲۴ شهریور ۱۴۰۱ اثبات سهام است.
• ماینینگ یا استخراج (Mining): مسابقه ساختن بلاک در شبکه‌های اثبات کار. ماینر برنده، رمزارز تازه و کارمزد تراکنش‌های همان بلاک را می‌گیرد. به توان پردازشی همه ماینرهای یک شبکه روی هم «هش‌ریت» (Hash rate) می‌گویند. حساب سود و زیانش را در ماینینگ چیست ببینید.
• هش (Hash): اثر انگشتی با طول ثابت که از هر داده‌ای ساخته می‌شود. اگر حتی یک حرف از داده عوض شود، هش از اساس عوض می‌شود. شناسه تراکنش‌ها از هش ساخته می‌شود و بلاک‌ها هم با همین به هم زنجیر می‌شوند.
• اعتبارسنج (Validator): در شبکه‌های اثبات سهام، کسی است که با گذاشتن وثیقه تراکنش‌ها را بررسی می‌کند و بلاک پیشنهاد می‌دهد. در اتریوم برای راه انداختن هر اعتبارسنج ۳۲ ETH وثیقه لازم است.
• هاوینگ (Halving): نصف شدن پاداش ساخت بلاک در بیت‌کوین که هر ۲۱۰ هزار بلاک، یعنی تقریباً هر چهار سال، یک بار اتفاق می‌افتد. آخرینش ۱ اردیبهشت ۱۴۰۳ بود و پاداش هر بلاک را از ۶٫۲۵ به ۳٫۱۲۵ بیت‌کوین رساند. اثرش بر قیمت را در هاوینگ بیت کوین چیست بررسی کرده‌ایم.
• فورک (Fork): یعنی قاعده‌های یک شبکه عوض شود. در سافت فورک نودهایی که به‌روز نشده‌اند هنوز بلاک‌های تازه را قبول می‌کنند. در هارد فورک قاعده تازه با قبلی سازگار نیست و اگر بخشی از شبکه همراه نشود، زنجیره دو شاخه می‌شود. اتریوم کلاسیک این‌طور از اتریوم جدا شد.

کیف پول و امنیت (۱۰ اصطلاح)

• کیف پول (Wallet): اپلیکیشن یا دستگاهی که با آن رمزارز می‌گیرید و می‌فرستید. خود پول داخل کیف پول نیست و روی بلاک‌چین ثبت شده است؛ کیف پول کلیدی را نگه می‌دارد که اجازه خرج کردن آن را می‌دهد. برای انتخاب، کیف پول ارز دیجیتال چیست را بخوانید.
• کلید خصوصی (Private key): رمزی که با آن تراکنش را امضا می‌کنید و ثابت می‌کنید صاحب دارایی هستید. هر کس کلید خصوصی‌تان را داشته باشد، صاحب دارایی‌تان است، حتی اگر گوشی دست خودتان باشد.
• کلید عمومی (Public key): کلیدی که از کلید خصوصی ساخته می‌شود و آدرس کیف پول از روی آن درمی‌آید. از کلید عمومی هیچ راهی به کلید خصوصی نیست، برای همین دادنش به دیگران خطری ندارد. مثال ساده هر دو کلید در کلید عمومی و کلید خصوصی چیست آمده است.
• عبارت بازیابی (Seed phrase یا Recovery phrase): چند کلمه انگلیسی، معمولاً ۱۲ یا ۲۴ تا، که موقع ساختن کیف پول شخصی به شما داده می‌شود و همه کلیدهای کیف پول از آن ساخته می‌شوند. در استاندارد رایج BIP39 این کلمه‌ها از یک فهرست ۲۰۴۸تایی انتخاب می‌شوند. هر کس این کلمه‌ها را داشته باشد، کیف پولتان را دارد. روش‌های نگه‌داری‌اش را در عبارت بازیابی چیست گفته‌ایم.
• کیف پول امانی (Custodial): کیف پولی که کلیدش دست یک شرکت است، مثلاً یک صرافی. با ایمیل یا شماره و رمز وارد می‌شوید و عبارت بازیابی ندارید. اگر رمز را فراموش کنید، پشتیبانی کمکتان می‌کند، ولی در عوض باید به آن شرکت اعتماد کنید. حساب سواپ‌ولت از همین نوع است.
• کیف پول غیرامانی (Non-custodial): کیف پولی که کلیدش فقط دست خودتان است، مثل تراست ولت یا متامسک. شرکتی در کار نیست که حسابتان را ببندد، ولی اگر عبارت بازیابی را گم کنید، کسی هم نیست که دارایی را برگرداند. نصب یکی از آن‌ها را در آموزش نصب تراست ولت قدم‌به‌قدم ببینید.
• کیف پول گرم (Hot wallet): کیف پولی که کلیدش روی دستگاهی وصل به اینترنت است، مثل اپ موبایل یا افزونه مرورگر. برای خرج روزمره راحت است، ولی در برابر بدافزار و فیشینگ آسیب‌پذیرتر است.
• کیف پول سرد (Cold wallet): کیف پولی که کلیدش به اینترنت وصل نمی‌شود. رایج‌ترین شکلش کیف پول سخت‌افزاری است؛ دستگاه کوچکی که تراکنش را داخل خودش امضا می‌کند تا کلید هیچ‌وقت از آن بیرون نیاید. فرقش با کیف پول گرم را در کیف پول سخت‌افزاری باز کرده‌ایم.
• چندامضایی (Multisig): کیف پولی که برای هر تراکنش چند امضا می‌خواهد، مثلاً دو امضا از سه کلید. اگر یکی از کلیدها گم یا دزدیده شود، دارایی هنوز امن است. شرکت‌ها و صرافی‌ها برای نگه‌داری مبلغ‌های بزرگ زیاد از آن استفاده می‌کنند.
• احراز هویت دومرحله‌ای (2FA): یک قفل دوم برای حساب؛ غیر از رمز عبور، یک کد یک‌بارمصرف هم لازم است که معمولاً اپی مثل Google Authenticator می‌سازد. اگر رمزتان لو برود، بدون این کد کسی نمی‌تواند وارد حساب شود.

تراکنش و انتقال (۱۳ اصطلاح)

• آدرس کیف پول (Wallet address): رشته‌ای از حروف و عدد که مقصد رمزارز را روی یک شبکه مشخص نشان می‌دهد. شبیه شماره شباست، با این فرق که هر آدرس فقط روی شبکه خودش معنا دارد. روش بررسی‌اش پیش از ارسال در آدرس کیف پول چیست آمده است.
• شبکه انتقال (Network): بلاک‌چینی که رمزارز روی آن جابه‌جا می‌شود. تتر روی چند شبکه هست، مثل TRC20 (ترون)، ERC20 (اتریوم)، BEP20 و TON، و فرستنده و گیرنده باید روی یک شبکه باشند. مقایسه‌شان را در بهترین شبکه برای انتقال تتر و پیامد اشتباهش را در اگر شبکه را اشتباه انتخاب کنیم بخوانید.
• TXID یا هش تراکنش (Transaction ID): شناسه یکتای هر تراکنش روی بلاک‌چین. با آن وضعیت تراکنش را می‌بینید و اگر کار به پشتیبانی کشید، همین را نشانشان می‌دهید. طرز پیگیری‌اش در TXID چیست است.
• مرورگر بلاک‌چین (Block explorer): سایتی مثل Tronscan یا Etherscan که در آن می‌شود هر تراکنش، آدرس یا بلاکی را جست‌وجو کرد. برای استفاده از آن به هیچ حساب یا کیف پولی نیاز ندارید.
• تأیید (Confirmation): وقتی تراکنش در یک بلاک ثبت شود، اولین تأیید را گرفته و هر بلاکی که بعد از آن ساخته شود، یک تأیید دیگر به آن اضافه می‌کند. هر صرافی خودش تعیین می‌کند بعد از چند تأیید واریز را به حساب بزند. جزئیاتش را در Confirmation در بلاکچین چیست ببینید.
• ممپول (Mempool): صف تراکنش‌هایی که به شبکه رسیده‌اند ولی هنوز در هیچ بلاکی ثبت نشده‌اند. وقتی ممپول شلوغ است، تراکنش‌هایی که کارمزد کمتری داده‌اند دیرتر نوبتشان می‌رسد.
• کارمزد شبکه (Network fee): پولی که برای ثبت تراکنش روی بلاک‌چین می‌دهید. این را خود شبکه می‌گیرد، نه صرافی، و با شلوغی شبکه بالا و پایین می‌رود. چرایش را در کارمزد شبکه ارز دیجیتال چیست توضیح داده‌ایم.
• گس (Gas): واحدی که در اتریوم و شبکه‌های شبیه آن، مقدار کار هر تراکنش را با آن می‌سنجند. کارمزد از ضرب گس مصرفی در قیمت هر واحد گس به دست می‌آید. ارسال ساده ETH ۲۱ هزار واحد گس مصرف می‌کند و کار با قرارداد هوشمند بیشتر. بقیه‌اش در چرا کارمزد اتریوم زیاد می‌شود آمده است.
• گوئی (Gwei): واحد کوچکی از اتر که قیمت گس را با آن می‌گویند و برابر یک میلیاردم ETH است. کوچک‌ترین واحد اتر هم وِی (wei) نام دارد.
• ساتوشی (Satoshi): کوچک‌ترین واحد بیت‌کوین. هر بیت‌کوین ۱۰۰ میلیون ساتوشی است و کارمزد شبکه بیت‌کوین را هم معمولاً با ساتوشی حساب می‌کنند.
• ممو یا تگ (Memo / Tag): شناسه کوتاهی که کنار آدرس وارد می‌کنید تا مقصد بفهمد واریز مال کدام کاربر است. اگر صفحه واریز مقصد Memo داده، وارد کردنش واجب است؛ اگر نداده، لازم نیست. مثال‌هایش در Memo چیست است.
• انتقال داخلی (Internal transfer): جابه‌جایی رمزارز بین دو حساب در یک سرویس، بدون اینکه تراکنشی روی بلاک‌چین ثبت شود. برای همین معمولاً سریع‌تر و ارزان‌تر از برداشت است. فرق این دو را در انتقال داخلی و انتقال بلاکچینی بخوانید.
• در انتظار (Pending): وضعیت تراکنش یا برداشتی که ثبت شده ولی هنوز تمام نشده است؛ یا در صف بررسی صرافی مانده یا روی شبکه منتظر تأیید است. اینکه کی باید نگران شوید را در چرا برداشت ارز دیجیتال Pending می‌شود گفته‌ایم.

شبکه‌ها و استانداردهای توکن (۸ اصطلاح)

• لایه ۱ (Layer 1): به خود بلاک‌چین اصلی لایه ۱ می‌گویند؛ مثل بیت‌کوین، اتریوم، سولانا یا ترون.
• لایه ۲ (Layer 2): شبکه‌ای که روی یک لایه ۱ ساخته شده تا تراکنش‌ها را سریع‌تر و ارزان‌تر کند و برای امنیت به لایه ۱ تکیه می‌کند. بیشتر لایه‌های ۲ اتریوم رول‌آپ (Rollup) هستند؛ تراکنش‌ها را دسته‌دسته جمع می‌کنند و یک‌جا روی اتریوم ثبت می‌کنند. آربیتروم و آپتیمیزم دو نمونه شناخته‌شده‌اند. همه‌چیز درباره‌شان در لایه ۲ چیست آمده است.
• پل (Bridge): ابزاری برای بردن دارایی از یک بلاک‌چین به بلاک‌چین دیگر، مثلاً از اتریوم به یک لایه ۲. معمولاً دارایی یک طرف قفل می‌شود و معادلش طرف دیگر ساخته می‌شود. پل هم خودش یک قرارداد هوشمند است و ریسک‌های همان را دارد.
• ERC-20: استانداردی که بیشتر توکن‌های اتریوم با آن ساخته می‌شوند. تتر ERC20 یعنی تتری که روی اتریوم با همین استاندارد منتشر شده است. فرقش با نسخه ترون را در تتر TRC20 و ERC20 ببینید.
• TRC-20: استاندارد توکن در شبکه ترون که شبیه ERC-20 کار می‌کند. تتر TRC20 یعنی تتر روی ترون. خود شبکه را در ترون چیست معرفی کرده‌ایم.
• BEP-20: استاندارد توکن در BNB Smart Chain یا همان BSC. این شبکه با ماشین مجازی اتریوم سازگار است و توکن‌هایش هم شبیه ERC-20 رفتار می‌کنند. بیشتر درباره‌اش در BNB چیست نوشته‌ایم.
• توکن رپ‌شده (Wrapped token): توکنی که نماینده یک دارایی دیگر است، معمولاً روی شبکه‌ای غیر از شبکه اصلی آن. مثلاً WETH همان ETH در قالب ERC-20 است؛ دارایی اصلی در یک قرارداد هوشمند قفل می‌شود و معادلش منتشر می‌شود.
• آدرس قرارداد (Contract address): آدرس قرارداد هوشمندی که یک توکن را منتشر کرده است. اسم و نماد و لوگوی توکن را هر کسی می‌تواند کپی کند، ولی آدرس قرارداد را نه. برای همین تنها راه قطعی تشخیص تتر واقعی از تتر فیک همین آدرس است.

بازار و قیمت (۱۱ اصطلاح)

• ارزش بازار (Market cap): قیمت یک رمزارز ضرب در تعداد واحدهایی که در گردش است. اندازه واقعی یک رمزارز را ارزش بازار نشان می‌دهد، نه قیمت یک واحدش. فرض کنید کوین «الف» ۰٫۰۱ دلار بیرزد و ۱۰۰ میلیارد واحد در گردش داشته باشد؛ ارزش بازارش یک میلیارد دلار است. کوین «ب» ۱۰۰ دلار می‌ارزد و یک میلیون واحد دارد؛ ارزش بازارش ۱۰۰ میلیون دلار می‌شود. یعنی «ب» با اینکه گران به نظر می‌رسد، ده برابر کوچک‌تر از «الف» است.
• عرضه در گردش (Circulating supply): تعداد واحدهایی که همین حالا در بازار و دست مردم است. توکن‌هایی که هنوز قفل‌اند یا دست تیم مانده‌اند، معمولاً جزو آن حساب نمی‌شوند.
• حداکثر عرضه (Max supply): بیشترین تعدادی که قرار است از یک رمزارز ساخته شود. سقف بیت‌کوین کمی کمتر از ۲۱ میلیون است و بعضی رمزارزها، مثل اتر، اصلاً سقف ندارند. اگر قیمت را در حداکثر عرضه ضرب کنید، به «ارزش کاملاً رقیق‌شده» یا FDV می‌رسید. وقتی FDV خیلی بزرگ‌تر از ارزش بازار است، یعنی توکن‌های زیادی هنوز در راه بازارند.
• توکنومیکس (Tokenomics): اقتصاد یک توکن؛ اینکه چند تا ساخته می‌شود، چطور بین تیم و سرمایه‌گذارها و مردم تقسیم می‌شود، کی آزاد می‌شود و اصلاً به چه کاری می‌آید. معمولاً بخشی از وایت‌پیپر به همین اختصاص دارد.
• دامیننس بیت‌کوین (Bitcoin dominance): سهم بیت‌کوین از ارزش کل بازار رمزارزها. اگر این سهم کم شود و هم‌زمان کل بازار بزرگ‌تر شود، یکی از نشانه‌های آلت سیزن است.
• آلت سیزن (Altseason): دوره‌ای که بیشتر آلت‌کوین‌ها چند هفته یا چند ماه پشت سر هم بیشتر از بیت‌کوین رشد می‌کنند. شاخص CoinMarketCap وقتی آلت سیزن اعلام می‌کند که ۷۵ درصد از ۱۰۰ رمزارز بزرگ، بدون حساب استیبل‌کوین‌ها، در ۹۰ روز گذشته از بیت‌کوین جلو افتاده باشند.
• بازار گاوی و خرسی (Bull / Bear market): بازار گاوی یعنی دوره‌ای طولانی که قیمت‌ها رو به بالاست و بازار خرسی برعکس. تصویرش از شیوه حمله این دو حیوان آمده است: گاو شاخ را از پایین بالا می‌برد و خرس پنجه را از بالا پایین می‌کشد.
• نقدینگی (Liquidity): اینکه یک دارایی را چقدر سریع و بدون تکان دادن قیمت می‌شود خرید یا فروخت. در بازار کم‌نقد، یک سفارش بزرگ قیمت را حسابی جابه‌جا می‌کند. اثرش بر قیمتی که می‌گیرید در صرافی ارز دیجیتال چطور قیمت را محاسبه می‌کند آمده است.
• اسپرد (Spread): فاصله قیمت خرید و قیمت فروش در یک لحظه. اگر چیزی بخرید و فوراً بفروشید، به اندازه اسپرد ضرر می‌کنید، حتی اگر بازار اصلاً تکان نخورده باشد. بیشتر در اسپرد چیست بخوانید.
• سقف تاریخی (ATH): کوتاه‌شده All-Time High، یعنی بالاترین قیمتی که یک رمزارز تا امروز به خودش دیده است. برعکسش ATL است، یعنی پایین‌ترین قیمت تاریخش.
• نهنگ (Whale): کسی که آن‌قدر از یک رمزارز دارد که خرید و فروشش می‌تواند قیمت را تکان دهد. چون آدرس‌ها روی بلاک‌چین عمومی‌اند، خیلی‌ها جابه‌جایی کیف پول‌های بزرگ را زیر نظر دارند.

خرید و فروش در صرافی (۱۳ اصطلاح)

• صرافی متمرکز (CEX): شرکتی که برایتان حساب باز می‌کند، رمزارزها را خودش نگه می‌دارد و خرید و فروش را در سیستم خودش انجام می‌دهد. خرید رمزارز با تومان معمولاً فقط از همین راه ممکن است.
• صرافی غیرمتمرکز (DEX): برنامه‌ای روی بلاک‌چین که کیف پول شخصی‌تان را به آن وصل می‌کنید و مستقیم با یک قرارداد هوشمند معامله می‌کنید. حسابی در کار نیست و دارایی تا لحظه معامله در کیف پول خودتان می‌ماند. Uniswap یکی از نمونه‌های آن است. این دو نوع صرافی را در صرافی متمرکز و غیرمتمرکز چه فرقی دارند مقایسه کرده‌ایم.
• احراز هویت (KYC): کوتاه‌شده Know Your Customer؛ صرافی هویت شما را با مدرک، شماره موبایل و حساب بانکی تأیید می‌کند. در سواپ‌ولت احراز هویت برای واریز و برداشت تومانی لازم است. قدم‌های اولین خرید را در آموزش خرید ارز دیجیتال از صفر ببینید.
• دفتر سفارش (Order book): فهرست زنده سفارش‌های خرید و فروشی که هنوز انجام نشده‌اند و بر اساس قیمت مرتب شده‌اند. بالاترین قیمت خرید و پایین‌ترین قیمت فروش در این فهرست، دو سر اسپرد را می‌سازند.
• سفارش بازار (Market order): سفارشی که همین الان با بهترین قیمت موجود انجام می‌شود. انجام شدنش تقریباً قطعی است، ولی قیمت نهایی‌اش نه.
• سفارش محدود (Limit order): سفارشی که فقط با قیمتی که تعیین کرده‌اید یا بهتر از آن انجام می‌شود. قیمتش تضمینی است، ولی ممکن است هیچ‌وقت انجام نشود.
• حد ضرر (Stop-loss): سفارشی که اگر قیمت به عدد مشخصی برسد، خودکار می‌فروشد تا ضرر از آن بیشتر نشود. در شکل ساده‌اش، با رسیدن قیمت به حد ضرر یک سفارش بازار فعال می‌شود؛ پس در بازار پرنوسان ممکن است کمی پایین‌تر از عددی که گذاشته‌اید بفروشد. جای درست گذاشتنش را در حد ضرر و حد سود گفته‌ایم.
• حد سود (Take-profit): سفارشی که وقتی قیمت به هدفتان برسد، خودکار می‌فروشد و سود را قطعی می‌کند.
• لغزش قیمت (Slippage): فاصله قیمتی که انتظارش را داشتید با قیمتی که معامله واقعاً در آن انجام شد. در بازار کم‌نقد و سفارش‌های بزرگ بیشتر است و در صرافی‌های غیرمتمرکز می‌توانید برایش سقف بگذارید.
• میکر و تیکر (Maker / Taker): کسی که سفارش محدود می‌گذارد و به دفتر سفارش نقدینگی اضافه می‌کند، میکر است. کسی که یکی از همین سفارش‌ها را برمی‌دارد، تیکر است. خیلی از صرافی‌ها برای این دو کارمزد جدا دارند. کارمزدهای سواپ‌ولت را همیشه در صفحه کارمزدها ببینید.
• اسپات (Spot): خرید و فروش خود رمزارز با تحویل فوری. وقتی بیت‌کوین را اسپات می‌خرید، واقعاً صاحبش می‌شوید و می‌توانید آن را به کیف پول دیگری برداشت کنید.
• DCA یا خرید پله‌ای (Dollar-Cost Averaging): یعنی مبلغی ثابت را در فاصله‌های منظم، مثلاً اول هر ماه، خرج خرید کنید و کاری به قیمت روز نداشته باشید. کی به کارتان می‌آید را با مثال عددی در DCA چیست ببینید.
• تحلیل تکنیکال (Technical analysis): بررسی نمودار قیمت و حجم معاملات گذشته برای پیدا کردن نقطه ورود، خروج و حد ضرر. آینده را پیش‌گویی نمی‌کند. نقطه مقابلش تحلیل بنیادی (Fundamental analysis) است که به‌جای نمودار، خود پروژه و کاربرد و توکنومیکسش را می‌سنجد. برای شروع، تحلیل تکنیکال چیست را بخوانید.

معامله اهرمی (۵ اصطلاح)

• فیوچرز (Futures): معامله روی قراردادی که به قیمت یک دارایی بسته است، نه خرید خود دارایی. در بازار کریپتو بیشتر از قرارداد دائمی (Perpetual) استفاده می‌شود که تاریخ سررسید ندارد. ریسک‌هایش را در معاملات فیوچرز چیست با مثال عددی نشان داده‌ایم.
• اهرم (Leverage): معامله با پولی بیشتر از سرمایه خودتان. با اهرم ۱۰ برابر، ۱۰۰ دلار وثیقه (که به آن مارجین هم می‌گویند) یک پوزیشن ۱٬۰۰۰ دلاری باز می‌کند و سود و ضرر هر دو ده برابر می‌شوند.
• لانگ و شورت (Long / Short): لانگ با بالا رفتن قیمت سود می‌دهد و شورت با پایین آمدنش. در لانگ بدون اهرم بیشترین ضرر همان پولی است که گذاشته‌اید، ولی ضرر شورت روی کاغذ سقف ندارد، چون قیمت هم سقف ندارد. بقیه‌اش در لانگ و شورت چیست آمده است.
• لیکویید شدن (Liquidation): وقتی ضرر یک پوزیشن اهرمی آن‌قدر بزرگ شود که وثیقه کفافش را ندهد، صرافی پوزیشن را به‌اجبار می‌بندد و بیشتر یا همه وثیقه از دست می‌رود. با اهرم ۱۰ برابر، حرکت حدود ۱۰ درصدی قیمت در خلاف جهت شما کافی است. راه‌های پیشگیری را در لیکویید شدن چیست بخوانید.
• نرخ فاندینگ (Funding rate): پرداختی دوره‌ای بین لانگ‌ها و شورت‌ها در قراردادهای دائمی که قیمت قرارداد را نزدیک قیمت بازار اسپات نگه می‌دارد. وقتی مثبت است لانگ‌ها به شورت‌ها می‌پردازند و وقتی منفی است، برعکس.

دیفای، وب۳ و NFT (۱۰ اصطلاح)

• وب۳ (Web3): ایده نسل تازه‌ای از اینترنت که در آن با کیف پولتان وارد سرویس‌ها می‌شوید و دارایی و داده‌تان روی بلاک‌چین مال خودتان است، نه مال یک شرکت. اینکه چقدر از این ایده در عمل پیاده شده، هنوز محل بحث است. هر دو طرف ماجرا را در وب۳ چیست آورده‌ایم.
• قرارداد هوشمند (Smart contract): برنامه‌ای روی بلاک‌چین که هر وقت شرط‌هایش برقرار شود، خودکار همان کاری را می‌کند که در کدش نوشته شده است. توکن‌ها، صرافی‌های غیرمتمرکز و NFTها همه روی همین ساخته شده‌اند. با مثال در قرارداد هوشمند چیست توضیحش داده‌ایم.
• دپ (dApp): اپلیکیشنی که منطقش در قرارداد هوشمند روی بلاک‌چین اجرا می‌شود. ظاهرش معمولاً یک سایت یا اپ معمولی است که کیف پولتان را به آن وصل می‌کنید.
• دیفای (DeFi): خدمات مالی مثل تبدیل رمزارز، وام دادن و وام گرفتن که به‌جای بانک یا صرافی، قرارداد هوشمند انجامشان می‌دهد. هر تراکنش را خودتان امضا می‌کنید و اگر قراردادی هک شود، کسی جبرانش نمی‌کند. راهنمای کاملش دیفای چیست است.
• استخر نقدینگی (Liquidity pool): پولی که کاربران در یک قرارداد هوشمند می‌گذارند تا صرافی غیرمتمرکز بدون دفتر سفارش هم بتواند معامله انجام دهد. کسانی که پول گذاشته‌اند، از کارمزد معامله‌ها سهم می‌برند.
• استیکینگ (Staking): وثیقه گذاشتن ارز اصلی یک شبکه اثبات سهام تا امنیت شبکه تأمین شود و در عوض پاداش بگیرید. این پاداش تضمینی نیست و به همان ارز پرداخت می‌شود، نه به دلار. اینکه سودش از کجا می‌آید را در استیکینگ چیست بخوانید.
• APR و APY: APR سود ساده سالانه است و APY همان سود با این فرض که سودها دوباره سرمایه‌گذاری شوند، یعنی سود مرکب. ۱۰ درصد APR اگر هر ماه به اصل اضافه شود، در یک سال حدود ۱۰٫۵ درصد APY می‌شود.
• دائو (DAO): سازمان خودگردان غیرمتمرکز؛ گروهی که قاعده‌هایش در قرارداد هوشمند نوشته شده و تصمیم‌هایش، مثل خرج کردن پول خزانه، با رأی دارندگان توکن گرفته می‌شود.
• NFT (توکن غیرمثلی): توکنی یکتا که ثبت می‌کند یک چیز مشخص، مثلاً یک تصویر یا یک بلیت، مال کدام کیف پول است. خریدن NFT لزوماً حق کپی‌رایت آن تصویر را به شما نمی‌دهد. کاربردهای امروزش را در NFT چیست ببینید.
• ایردراپ (Airdrop): توزیع رایگان توکن بین کیف پول‌ها، معمولاً برای جایزه دادن به کاربران قدیمی یک پروژه یا برای معرفی آن. پیامی مثل «ایردراپ برنده شده‌اید، برای دریافتش کیف پولتان را وصل کنید» دام آشنای کلاهبردارهاست. ایردراپ واقعی و جعلی را در ایردراپ چیست از هم جدا کرده‌ایم.

کلاهبرداری و امنیت (۷ اصطلاح)

• فیشینگ (Phishing): سایت، پیام یا اپ جعلی که خودش را جای صرافی یا کیف پول معتبر جا می‌زند تا رمز، کد یا عبارت بازیابی‌تان را بگیرد. هیچ پشتیبانی واقعی‌ای عبارت بازیابی شما را نمی‌خواهد. شگردهای رایج را در ۱۰ کلاهبرداری رایج ارز دیجیتال جمع کرده‌ایم.
• رگ پول (Rug pull): سازنده‌های یک پروژه پول خریدارها را جمع می‌کنند و غیبشان می‌زند، مثلاً نقدینگی توکن را از صرافی غیرمتمرکز بیرون می‌کشند و توکن یک‌شبه بی‌ارزش می‌شود. در میم‌کوین‌های تازه‌ساز زیاد پیش می‌آید.
• پامپ و دامپ (Pump and dump): گروهی قیمت یک رمزارز کم‌حجم را با خرید هماهنگ و تبلیغ بالا می‌برند و بعد به تازه‌واردهایی که دیر رسیده‌اند می‌فروشند. اگر کسی اصرار دارد همین الان یک توکن ناشناخته را بخرید، اول به همین فکر کنید.
• مسموم‌سازی آدرس (Address poisoning): کلاهبردار از آدرسی که اول و آخرش شبیه آدرس آشنای شماست، تراکنشی ناچیز به کیف پولتان می‌فرستد تا دفعه بعد آدرس جعلی را از تاریخچه کپی کنید. نشانه‌هایش در حمله مسموم‌سازی آدرس آمده است.
• هک کلیپ‌بورد (Clipboard hijacking): بدافزاری روی گوشی یا کامپیوتر که آدرس کپی‌شده را در یک لحظه با آدرس مهاجم عوض می‌کند. آزمایش ساده پیدا کردنش را در هک کلیپ‌بورد چیست ببینید.
• تتر فیک (Fake USDT): توکنی با اسم و نماد و لوگوی تتر که از قرارداد رسمی تتر صادر نشده و ارزشی ندارد. «تتر فلش» هم اسم یک کلاهبرداری است، نه یک محصول واقعی.
• مجوز توکن (Token approval): اجازه‌ای که در کیف پول شخصی به یک قرارداد هوشمند می‌دهید تا توکن‌هایتان را خرج کند. مجوز نامحدود به یک قرارداد مخرب می‌تواند کیف پول را خالی کند. مجوزهای قدیمی را می‌شود باطل کرد و بهتر است گاهی سری به فهرستشان بزنید.

زبان خودمانی بازار (۴ اصطلاح)

• میم‌کوین (Meme coin): رمزارزی که از یک شوخی یا شخصیت اینترنتی ساخته شده و معمولاً نه محصولی پشتش هست و نه درآمدی. ارزشش تقریباً فقط به این بستگی دارد که امروز چند نفر درباره‌اش حرف می‌زنند.
• هودل (HODL): نگه داشتن طولانی‌مدت رمزارز و نفروختن آن در ریزش‌ها. اصلش غلط تایپی کلمه hold بوده که بین کاربران بیت‌کوین جا افتاده است.
• فومو (FOMO): کوتاه‌شده Fear Of Missing Out، یعنی ترس از جا ماندن. همان حسی که وقتی قیمتی چند روز پشت هم بالا رفته، آدم را به خرید عجولانه وامی‌دارد، آن هم معمولاً نزدیک سقف. قانون‌هایی که جلوی این تصمیم‌ها را می‌گیرند در مدیریت ریسک در ارز دیجیتال آمده است.
• فاد (FUD): کوتاه‌شده Fear, Uncertainty and Doubt؛ خبر یا شایعه‌ای که ترس پخش می‌کند تا مردم بفروشند. ولی هر خبر بدی فاد نیست. پیش از اینکه هشداری را با این برچسب کنار بگذارید، منبعش را ببینید.

۸ جفت اصطلاح که نباید با هم قاطی شوند

خیلی از اشتباه‌های پرهزینه از ندانستن اصطلاح‌ها نیست؛ از این است که دو اصطلاح نزدیک به هم را یکی فرض می‌کنیم. این جدول همان جفت‌هایی را کنار هم گذاشته که اشتباه گرفتنشان خرج دارد: