هودل یا ترید؛ کدام برای شما مناسب‌تر است؟

هودل (HODL) یعنی رمزارزی را بخرید و سال‌ها نگهش دارید، بدون اینکه با هر ریزش بفروشید یا با هر جهش دنبال سود سریع بروید. ترید (Trade) یا معامله‌گری فعال یعنی با خرید و فروش‌های پشت سر هم، از بالا و پایین رفتن قیمت در چند دقیقه تا چند هفته سود بگیرید.

کدام بهتر است؟ به وقت، مهارت و روحیه خودتان بستگی دارد، ولی شواهد برای کسی که تازه شروع کرده روشن است. در پژوهش‌های معتبری که حساب واقعی معامله‌گرهای خرد را بررسی کرده‌اند، بیشترشان ضرر کرده‌اند و کمتر از یک نفر در هر صد نفر توانسته به‌طور پایدار از بازار جلو بزند. هزینه هر معامله هم هرچقدر کوچک باشد، با تکرار روی هم جمع می‌شود. هودل هم راه بی‌دردسری نیست: بیت‌کوین در چهار بازار خرسی بزرگش بین ۷۷ تا ۹۳ درصد از سقفش پایین آمد و هودلر باید بتواند این ریزش‌ها و سال‌ها انتظار را تاب بیاورد.

در ادامه اول می‌بینید هودل از کجا آمد و ترید در عمل چه چیزهایی می‌خواهد. بعد سراغ عددها می‌رویم و آخر سر با چند سؤال، روش خودتان را انتخاب می‌کنید.

هودل از کجا آمد و امروز یعنی چه؟

۲۷ آذر ۱۳۹۲، کاربری به اسم GameKyuubi در انجمن BitcoinTalk، که آن موقع پاتوق اصلی کاربران بیت‌کوین بود، پستی با عنوان I AM HODLING گذاشت. منظورش I AM HOLDING بود، یعنی «دارم نگه می‌دارم». خودش در همان پست نوشت که عنوان را دو بار تایپ کرده و باز هم غلط درآمده است. آن روز قیمت روزانه بیت‌کوین حدود ۵۲۶ دلار بود؛ کمتر از نصف ۱٬۱۳۵ دلاری که دو هفته قبل ثبت کرده بود.

حرف اصلی پست ساده بود. نویسنده می‌گفت نگه می‌دارد، چون «معامله‌گر بدی است و خودش هم این را می‌داند». به قول خودش، تریدرهای ماهر شاید بتوانند سقف و کف را تشخیص بدهند، ولی او جزو آن‌ها نیست و نمی‌خواهد در ریزش بفروشد و بعد از برگشت قیمت جا بماند. کلمه هم با همین منطق جا افتاد. بعدها خیلی‌ها آن را مخفف Hold On for Dear Life دانستند، یعنی «محکم بچسب و ول نکن»، ولی اصلش همان غلط تایپی است.

کسی که همان روز تصمیم گرفت نگه دارد، راه آسانی در پیش نداشت. قیمت تا ۲۴ دی ۱۳۹۳ به حدود ۱۷۶ دلار رسید، یعنی از قیمت همان روز هم دو سوم دیگر پایین‌تر آمد، و تا ۸ خرداد ۱۳۹۵ طول کشید تا دوباره از ۵۲۶ دلار بالاتر برود.

امروز هودل یعنی خرید با نگاه چندساله و بی‌اعتنایی به نوسان‌های روزانه و ماهانه. خیلی از هودلرها یکجا نمی‌خرند و با DCA یا خرید پله‌ای در فاصله‌های منظم می‌خرند تا درگیر انتخاب بهترین زمان ورود نشوند. هودل به این معنا هم نیست که هر چیزی بخرید و فراموشش کنید. باید بدانید چه چیزی را به چه دلیل نگه داشته‌اید و آن را جای امنی نگه دارید.

ترید یعنی چه و چه چیزهایی لازم دارد؟

تریدرها را معمولاً با مدت باز ماندن معامله‌هایشان از هم جدا می‌کنند:

• اسکلپ (Scalping): معامله‌های چند ثانیه‌ای تا چند دقیقه‌ای برای سودهای خیلی کوچک.
• ترید روزانه (Day Trading): معامله‌هایی که همان روز باز و بسته می‌شوند.
• سوئینگ (Swing Trading): نگه داشتن از چند روز تا چند هفته برای گرفتن یک موج قیمت.

هر سه روش چیزهایی می‌خواهند که هودل لازم ندارد:

• وقت. بازار رمزارز شبانه‌روزی و هفت روز هفته باز است. تریدر روزانه باید ساعت‌ها نمودار و خبر را دنبال کند و در لحظه تصمیم بگیرد. کسی که شغل تمام‌وقت دارد، یا معامله را بی‌مراقبت رها می‌کند یا وسط کار با گوشی تصمیم می‌گیرد. اگر روزی سه ساعت پای نمودار باشید، سالی بیش از هزار ساعت می‌شود.
• مهارت. دست‌کم باید تحلیل تکنیکال، حد ضرر و حد سود و مدیریت ریسک را بلد باشید و قانون‌هایتان را پیش از ورود به معامله بنویسید.
• هزینه. هر خرید و فروش کارمزد دارد. اسپرد، یعنی فاصله قیمت خرید و فروش، هم از شما کم می‌کند و در بازار پرنوسان ممکن است سفارش با قیمتی بدتر از آنچه دیده بودید اجرا شود. پایین‌تر می‌بینید این هزینه‌ها با تکرار به چه عددی می‌رسند.
• اعصاب. چند ضرر پشت سر هم آدم را وسوسه می‌کند که زود جبرانش کند. معامله‌های عجولانه‌ای که از همین وسوسه درمی‌آیند، اغلب ضرر را بزرگ‌تر می‌کنند.

خیلی از تریدرها برای بزرگ‌تر کردن سود سراغ معاملات فیوچرز و اهرم می‌روند. اهرم ضرر را هم به همان نسبت بزرگ می‌کند و ممکن است کل وثیقه با لیکویید شدن یکجا از دست برود.

مالیات را در این مقاله حساب نکرده‌ایم، چون قانونش در هر کشور فرق دارد. وضعیت مالیات رمزارز در ایران را در مقاله قانون خرید ارز دیجیتال در ایران نوشته‌ایم.

پژوهش‌ها درباره نتیجه معامله‌گرهای خرد چه می‌گویند؟

تبلیغ دوره‌ها و کانال‌های سیگنال معمولاً سودهای بزرگ چند نفر را نشان می‌دهد. پژوهش‌هایی که حساب همه معامله‌گرها را دیده‌اند، نه فقط برنده‌ها را، تصویر دیگری دارند:

• برزیل: سه پژوهشگر در برزیل همه کسانی را بررسی کردند که از دی ۱۳۹۱ تا دی ۱۳۹۴ ترید روزانه را در بازار آتی سهام برزیل شروع کرده و دست‌کم ۳۰۰ روز ادامه داده بودند. ۹۷ درصدشان ضرر کردند و فقط ۰٫۴ درصد بیشتر از حقوق یک کارمند باجه بانک، یعنی روزی ۵۴ دلار، درآوردند. پژوهشگرها نشانه‌ای هم ندیدند که معامله‌گرها با گذشت زمان بهتر شوند (Chague، De-Losso و Giovannetti، مدرسه اقتصاد FGV).
• تایوان: بررسی معامله‌گرهای روزانه تایوان در پانزده سال، از ۱۳۷۰ تا ۱۳۸۵، نشان داد کمتر از ۱ درصدشان سال به سال، و بعد از کم کردن کارمزد، سودی بیشتر از بازده معمول بازار گرفته‌اند. همین پژوهش اثر کارمزد را هم نشان می‌دهد: کسانی که سال قبل بدترین نتیجه را داشتند، سال بعد پیش از کارمزد روزی حدود ۰٫۱۲ درصد ضرر می‌کردند و بعد از کارمزد حدود ۰٫۲۹ درصد (Barber و همکاران، Journal of Financial Markets).
• آمریکا: بررسی حساب بیش از ۶۶ هزار خانوار در یک کارگزاری بزرگ، از ۱۳۶۹ تا ۱۳۷۵، نشان داد پرمعامله‌ترین خانوارها سالی ۱۱٫۴ درصد بازده گرفته‌اند، در حالی که بازده سالانه بازار ۱۷٫۹ درصد بود. اسم مقاله هم همین را می‌گوید: «معامله برای ثروتتان خطرناک است» (Barber و Odean، Journal of Finance).
• اروپا: سازمان اوراق بهادار و بازارهای اروپا (ESMA) فروردین ۱۳۹۷ اعلام کرد بررسی ناظران کشورهای عضو نشان می‌دهد ۷۴ تا ۸۹ درصد حساب‌های خرد در معاملات CFD معمولاً ضرر می‌کنند و متوسط ضرر هر مشتری بین ۱٬۶۰۰ تا ۲۹٬۰۰۰ یورو است. CFD قراردادی اهرمی روی تغییر قیمت است و از این نظر به فیوچرز شبیه است. ESMA بعد از همین بررسی اهرم مشتری‌های خرد را محدود کرد و برای CFD رمزارزها سقف اهرم ۲ برابر گذاشت (ESMA).

این پژوهش‌ها روی سهام و قراردادهای آتی انجام شده‌اند، نه روی خرید و فروش معمولی رمزارز، و پژوهش بزرگ و عمومی مشابهی درباره معامله‌گرهای رمزارز ایرانی سراغ نداریم. ولی چیزهایی که نتیجه را خراب کرده بود، یعنی کارمزد، معامله زیاد و رقابت با معامله‌گرهای حرفه‌ای و سریع‌تر، در بازار رمزارز هم هست. نوسان بیشتر رمزارز هم سود را بزرگ‌تر می‌کند و هم ضرر را. معامله‌گر سودده وجود دارد، ولی تعدادش کم است و فهمیدن اینکه شما جزو آن‌ها هستید یا نه، خودش وقت و پول می‌خواهد.

هزینه‌های پنهان معامله زیاد: یک مثال عددی

فرض کنید ۱۰۰ میلیون تومان دارید و هر بار کل آن را می‌خرید و می‌فروشید. هر معامله، چه خرید و چه فروش، درصدی از مبلغ را بابت کارمزد، سهمش از اسپرد و بدتر اجرا شدن قیمت از شما می‌گیرد. برای اینکه فقط اثر هزینه‌ها دیده شود، فرض کرده‌ایم معامله‌ها پیش از هزینه‌ها روی هم نه سود داشته باشند نه ضرر. جدول نشان می‌دهد آخر سال چقدر برایتان می‌ماند:

این درصدها فرضی‌اند و کارمزد هیچ صرافی مشخصی نیستند. برای هزینه واقعی، کارمزد پلتفرم خودتان را با اسپرد لحظه معامله جمع بزنید. کارمزدهای سواپ‌ولت در صفحه کارمزدها آمده و طرز حساب کردن اسپرد را در مقاله اسپرد توضیح داده‌ایم.

دو نکته از این جدول درمی‌آید. اول اینکه هزینه‌ها حتمی‌اند و سود نه. در ستون وسط، کسی که هفته‌ای دو بار کل پولش را جابه‌جا می‌کند، فقط برای اینکه سر به سر شود باید پیش از هزینه‌ها ۶۵ درصد سود کرده باشد.

دوم اینکه حتی تریدری که بیشتر معامله‌هایش را می‌برد هم ممکن است آخر سال ضرر کرده باشد. فرض کنید در همان ۱۰۰ بار، ۵۵ درصد معامله‌هایتان ۲ درصد سود و بقیه ۲ درصد ضرر بدهند. بدون هزینه، آخر سال حدود ۲۰ درصد سود داشتید. با هزینه ۰٫۲۵ درصدی برای هر معامله، حدود ۲۷ درصد ضرر کرده‌اید. هودلری که یک بار می‌خرد و سال‌ها بعد می‌فروشد، فقط هزینه ردیف اول را می‌دهد.

جا ماندن از چند روز خوب: داده پنج ساله بیت‌کوین

تریدر امیدوار است در روزهای بد بیرون از بازار باشد و در روزهای خوب داخلش، و از این راه از هودلر جلو بزند. داده بیت‌کوین نشان می‌دهد این کار هم چقدر می‌ارزد و هم چقدر سخت است. ما قیمت روزانه بیت‌کوین را از ۱۶ مهر ۱۴۰۰ تا ۱۶ مهر ۱۴۰۵ از داده‌های Coin Metrics بررسی کردیم؛ یعنی ۱٬۸۲۶ روز که در آن قیمت از حدود ۵۳٬۹۰۰ دلار به حدود ۸۱٬۷۰۰ دلار رسید.

از ۱٬۸۲۶ روز، نبودن در پنج روز کافی بود تا سود ۵۱ درصدی به ضرر تبدیل شود. از آن طرف، کسی که می‌توانست از ده روز بد فرار کند، چند برابر هودلر سود می‌برد. مشکل اینجاست که روزهای خیلی بد و خیلی خوب گاهی درست کنار هم‌اند. ۱۸ آبان ۱۴۰۱، در روزهای فروپاشی صرافی FTX، بیت‌کوین ۱۴٫۹ درصد پایین آمد و فردایش ۱۱٫۳ درصد بالا رفت. ۱۶ بهمن ۱۴۰۴ هم ۱۳٫۱ درصد ریخت و روز بعد ۱۱٫۳ درصد برگشت. کسی که بعد از روز بد از ترس فروخته بود، روز خوب بعدی را هم از دست داد. در کل این پنج سال، سه تا از ده روز پرسود کمتر از یک هفته با یکی از ده روز پرضرر فاصله داشتند و قیمت فقط در ۵۰٫۲ درصد روزها بالا رفته بود؛ تقریباً مثل شیر یا خط.

این داده نمی‌گوید زمان‌بندی بازار غیرممکن است؛ می‌گوید اشتباه در آن گران تمام می‌شود. عددها بر اساس قیمت مرجع روزانه Coin Metrics‌اند و کارمزد معامله و سود پول نقد در روزهای بیرون از بازار در آن‌ها حساب نشده است. با بازه دیگری عددها عوض می‌شوند، ولی الگو همین می‌ماند: در ده سال از ۱۷ مهر ۱۳۹۵ تا ۱۶ مهر ۱۴۰۵، قیمت بیت‌کوین حدود ۱۳۲ برابر شد، ولی کسی که فقط ۱۰ روزِ پرسود را بیرون بود، پولش حدود ۲۵ برابر شد.

هودل هم بی‌خطر نیست

نگه داشتن، هزینه معامله را کم می‌کند، ولی ریسک‌های خودش را دارد:

• ریزش‌های عمیق و طولانی. در گذشته برگشتن بیت‌کوین به سقف قبلی‌اش گاهی بیش از سه سال طول کشیده است (بول ران و بازار خرسی). هودل فقط وقتی جواب می‌دهد که در همین سال‌ها نفروشید، و این سخت‌ترین بخش کار است.
• دارایی‌ای که برنمی‌گردد. نگه داشتن وقتی معنا دارد که دارایی بعد از ریزش دوباره بالا بیاید. نگه داشتن رمزارزی که پروژه‌اش شکست خورده، فقط ضرر را طولانی‌تر می‌کند؛ فروپاشی تررا و لونا نمونه معروفش است.
• خرید در اوج. بانک تسویه بین‌المللی (BIS) با داده پلتفرم‌های بزرگ معاملاتی از مرداد ۱۳۹۴ تا دی ۱۴۰۱ نشان داد بعد از فروپاشی تررا و لونا و ورشکستگی FTX، سرمایه‌گذارهای بزرگ و باتجربه فروختند و سرمایه‌گذارهای کوچک خریدند. نتیجه این شد که تا آخر آن دوره، بیشتر کاربران اپلیکیشن‌های رمزارز تقریباً در همه کشورها روی بیت‌کوینشان ضرر کرده بودند (BIS). نگه داشتن، خریدِ گران را جبران نمی‌کند و برای همین خیلی از هودلرها در طول زمان و پله‌پله می‌خرند.
• نگهداری امن. دارایی‌ای که سال‌ها نگه می‌دارید باید جایی باشد که به آن اعتماد دارید. همه آن را هم در یک صرافی یا یک کیف پول نگذارید.

کدام به کار شما می‌آید؟ شش سؤال از خودتان

جواب این سؤال‌ها را صادقانه برای خودتان بنویسید. اگر بیشترشان شما را به یک سمت می‌برد، همان روش با زندگی‌تان جورتر است.

1. روزی چند ساعت وقتِ پیوسته برای بازار دارید؟ اگر بازار را فقط بین کارهای دیگر و با گوشی می‌بینید، ترید روزانه یعنی تصمیم‌های عجولانه. سوئینگ وقت کمتری می‌خواهد، ولی باز هم برنامه و پیگیری لازم دارد.
2. این پول را تا کی لازم ندارید؟ اگر ظرف چند ماه به آن احتیاج دارید، نه هودل جواب می‌دهد نه ترید. بیت‌کوین بارها در کمتر از یک سال بیش از نصف ارزشش را از دست داده است. هودل برای پولی است که سال‌ها کاری به آن ندارید.
3. اگر دارایی‌تان در یک روز ۱۵ درصد پایین بیاید، چه می‌کنید؟ هودلر باید بتواند نفروشد و تریدر باید بتواند طبق برنامه‌اش بفروشد و بعد برای جبران، معامله عجولانه نکند. اگر هیچ‌کدام از دستتان برنمی‌آید، مبلغی را وارد بازار کنید که اگر نصف شد، خوابتان به هم نریزد.
4. چقدر پول دارید و چقدرش را می‌توانید کامل از دست بدهید؟ پولی که از دست دادنش زندگی‌تان را به هم می‌ریزد، نه جای ترید است نه جای هودل. اگر پولتان کم است، سود معامله‌های کوچک به چشم نمی‌آید و وسوسه اهرم بیشتر می‌شود؛ همان محصولاتی که طبق داده ESMA بیشتر حساب‌های خرد در آن‌ها ضرر می‌کنند.
5. از این پول چه می‌خواهید؟ اگر دنبال درآمد ماهانه از ترید هستید، پژوهش برزیل را به یاد بیاورید: از هر هزار نفری که دست‌کم ۳۰۰ روز ادامه دادند، فقط حدود چهار نفر بیشتر از حقوق یک کارمند بانک درآوردند. اگر می‌خواهید پس‌اندازی چندساله بسازید، معامله‌های روزانه به آن چیزی جز هزینه اضافه نمی‌کنند، مگر اینکه واقعاً از بازار جلو بزنید.
6. سابقه واقعی‌تان چه می‌گوید؟ اگر قبلاً معامله کرده‌اید، نتیجه خالص شش ماه اخیر را بعد از همه کارمزدها و اسپردها حساب کنید و با حالتی مقایسه کنید که همان پول را روز اول خریده و نگه داشته بودید. اگر هیچ‌وقت حساب نکرده‌اید، هنوز نمی‌دانید تریدر خوبی هستید یا نه.

اگر بعد از این سؤال‌ها هنوز می‌خواهید ترید را امتحان کنید، پولتان را دو بخش کنید: بخش اصلی برای نگه داشتن و بخش کوچکی برای معامله که از دست دادن کاملش زندگی‌تان را به هم نریزد. هر معامله را با کارمزد و اسپردش در یک جدول بنویسید و بعد از سه تا شش ماه، نتیجه خالص را با نگه داشتن همان پول مقایسه کنید. اگر بهتر نبود، جوابتان را گرفته‌اید.

در سواپ‌ولت معامله اهرمی و فیوچرز وجود ندارد. می‌توانید رمزارز را با تومان بخرید، بفروشید، به هم تبدیل کنید و به کیف پول خودتان بفرستید. اگر هودل را انتخاب کرده‌اید و می‌خواهید پله‌پله بخرید، راهنمای DCA برنامه‌ریزی‌اش را با مثال عددی توضیح داده است.