پنکیک سواپ چیست؟ آموزش سواپ در PancakeSwap و کاربرد CAKE

پنکیک‌سواپ (PancakeSwap) یک صرافی غیرمتمرکز است که بیشتر روی BNB Chain کار می‌کند. در آن با کیف پول شخصی خودتان و بدون ثبت‌نام و احراز هویت، یک توکن را با توکن دیگری عوض می‌کنید. طرف معامله شما شرکت یا آدم خاصی نیست. معامله را قراردادهای هوشمند و استخرهای نقدینگی انجام می‌دهند و دارایی‌تان تا لحظه سواپ در کیف پول خودتان می‌ماند. CAKE هم توکن خود پنکیک‌سواپ است. پنکیک‌سواپ پاداش‌هایش را با CAKE می‌دهد، دارندگان CAKE درباره قوانین صرافی رأی می‌دهند و بخشی از درآمد صرافی هم خرج خریدن و سوزاندن آن می‌شود.

اسم پنکیک‌سواپ معمولاً کنار یونی‌سواپ می‌آید. سازوکار این دو شبیه هم است و فرقشان بیشتر در شبکه است. خانه اصلی پنکیک‌سواپ BNB Chain است؛ شبکه‌ای که کارمزد تراکنش در آن پایین است و معامله‌های کوچک هم در آن به‌صرفه درمی‌آیند. اگر فرق صرافی متمرکز و غیرمتمرکز برایتان روشن نیست، اول این مقاله را بخوانید.

پنکیک‌سواپ در یک نگاه

• نوع: صرافی غیرمتمرکزی از نوع بازارساز خودکار (AMM) است؛ یعنی قیمت را بیشتر استخرهای نقدینگی تعیین می‌کنند، نه دفتر سفارش.
• شبکه‌ها: طبق مستندات خود پنکیک‌سواپ، روی ۱۱ شبکه کار می‌کند؛ از جمله BNB Chain، اتریوم، سولانا، Base و آربیتروم.
• توکن: توکن پنکیک‌سواپ CAKE است، یک توکن BEP-20 روی BNB Chain. آدرس قراردادش `0x0e09fabb73bd3ade0a17ecc321fd13a19e81ce82` است و نسخه‌های پل‌شده‌اش روی چند شبکه دیگر هم هست.
• سقف عرضه: ۴۰۰ میلیون CAKE است و عرضه کل در مهر ۱۴۰۵ حدود ۳۳۰ میلیون بود.
• سازنده: تیمی که اسم خودش را «آشپزخانه» (The Kitchen) گذاشته و به اعضایش «سرآشپز» (Chef) می‌گوید.

عددهای زیر زنده‌اند و هر بار که صفحه را باز کنید، از داده‌های بازار به‌روز می‌شوند:

• قیمت لحظه‌ای هر CAKE: ۱٫۸۹۸ دلار، حدود ۵۱۳٬۷۶۵ تومان
• ارزش بازار کل CAKE: ۶۵۹٬۰۰۳٬۷۸۰ دلار
• نمودار و اطلاعات بیشتر: صفحه CAKE در سواپ‌ولت

پنکیک‌سواپ قیمت را از کجا می‌آورد؟

وقتی در پنکیک‌سواپ BNB را با CAKE عوض می‌کنید، BNB را به استخری می‌دهید که هر دو توکن در آن هست و از همان استخر CAKE برمی‌دارید. به کسانی که این استخرها را پر کرده‌اند تأمین‌کننده نقدینگی می‌گویند و در عوض این کار، بخشی از کارمزد هر معامله به آن‌ها می‌رسد. قیمت را فرمول استخر از نسبت دو توکن حساب می‌کند. هر چه سفارش شما نسبت به اندازه استخر بزرگ‌تر باشد، قیمت بیشتر به ضررتان جابه‌جا می‌شود.

پنکیک‌سواپ چند نوع استخر کنار هم دارد:

• v2: استخرهای ساده‌ای که کارمزدشان در خود قرارداد ثابت شده و عوض نمی‌شود.
• v3: این استخرها چهار سطح کارمزد دارند (۰٫۰۱، ۰٫۰۵، ۰٫۲۵ و ۱ درصد) و تأمین‌کننده نقدینگی خودش انتخاب می‌کند پولش در چه بازه قیمتی کار کند.
• StableSwap: مخصوص جفت‌هایی است که قیمتشان نزدیک به هم می‌ماند، مثل دو استیبل‌کوین.
• Infinity: نسل تازه استخرهاست. با افزونه‌هایی به اسم «هوک» (Hook) می‌شود رفتار این استخرها را تغییر داد؛ مثلاً کارمزد را با شرایط بازار بالا و پایین برد.

لازم نیست خودتان استخر را انتخاب کنید. مسیریاب هوشمند (Smart Router) پنکیک‌سواپ معامله را بین این استخرها پخش می‌کند تا قیمت بهتری بگیرد. روی BNB Chain و اتریوم از بازارسازها (Market Maker) هم قیمت می‌گیرد. در جزئیات هر سواپ، ردیف Fee کارمزد معامله را نشان می‌دهد و ردیف Route استخرهایی را که معامله از آن‌ها رد می‌شود. کارمزد شبکه حساب جدایی دارد و در BNB Chain با BNB پرداخت می‌شود. دلیل پایین بودن این کارمزد را در مقاله کارمزد BSC توضیح داده‌ایم.

پیش از اولین سواپ چه لازم دارید؟

• یک کیف پول شخصی که شبکه BNB Chain را پشتیبانی کند (در بعضی کیف پول‌ها اسمش BNB Smart Chain است)، مثل متامسک یا تراست ولت. عبارت بازیابی‌اش را روی کاغذ و دور از گوشی نگه دارید.
• کمی BNB روی همان شبکه تا کارمزد را بدهید. حتی اگر می‌خواهید تتر (USDT) را به CAKE تبدیل کنید، کارمزد شبکه با BNB است و بدون BNB تراکنش راه نمی‌افتد. خود BNB را در BNB چیست معرفی کرده‌ایم.
• توکنی که می‌خواهید بدهید باید روی همان شبکه‌ای باشد که در آن سواپ می‌کنید.
• آدرس درست سایت را هم بدانید: `pancakeswap.finance`. یک بار خودتان تایپش کنید، برایش نشانک بگذارید و هیچ‌وقت از لینک تبلیغ‌ها و پیام‌های تلگرامی وارد نشوید.

آموزش سواپ در پنکیک‌سواپ، قدم به قدم

تصویر زیر صفحه سواپ پنکیک‌سواپ را روی BNB Chain نشان می‌دهد، پیش از آنکه کیف پولی وصل شده باشد. سه جایی که بیشتر از همه با آن‌ها سروکار دارید روی تصویر مشخص شده‌اند: کادر From، ردیف حد لغزش و دکمه Connect Wallet.

1. سایت را باز کنید و کیف پول را وصل کنید. دکمه Connect بالای صفحه یا Connect Wallet پایین کادر سواپ را بزنید، کیف پولتان را انتخاب کنید و اتصال را در خود کیف پول تأیید کنید. وصل شدن به‌تنهایی پولی جابه‌جا نمی‌کند، ولی فقط به سایتی وصل شوید که آدرسش را خودتان چک کرده‌اید.
2. شبکه را BNB Chain بگذارید. شبکه سایت و کیف پول باید یکی باشد؛ اگر کیف پول روی شبکه دیگری است، اول آن را عوض کنید.
3. توکن‌ها را انتخاب کنید. در کادر From توکنی را که می‌دهید انتخاب کنید و مقدارش را بنویسید. در کادر To هم توکنی را که می‌خواهید بگیرید انتخاب کنید. زیر اسم هر توکن، شبکه‌اش هم نوشته شده است. اگر توکنی در فهرست نیست، آدرس قراردادش را از سایت رسمی پروژه یا صفحه‌اش در BscScan بردارید، نه از گروه‌های تلگرامی. پنکیک‌سواپ موقع اضافه کردن توکن ناشناس هشدار می‌دهد؛ این هشدار را جدی بگیرید.
4. حد لغزش را ببینید. ردیف Slippage Tolerance می‌گوید قیمت تا چه اندازه می‌تواند به ضررتان عوض شود و معامله باز هم انجام شود. روزی که این تصویر را گرفتیم، این ردیف روی Auto و ۰٫۵۰ درصد بود. برای جفت‌های پرمعامله دلیلی ندارد آن را بالاتر ببرید.
5. جزئیات را پیش از تأیید بخوانید. چهار ردیف مهم است: حداقل مقداری که می‌گیرید (Minimum received)، اثر قیمتی (Price Impact)، کارمزد (Fee) و مسیر (Route). در مثال پایین می‌بینید این عددها از کجا می‌آیند.
6. اگر توکنی غیر از BNB می‌دهید، اول مجوز بدهید. بار اول، کیف پول یک تراکنش جدا می‌خواهد تا به پنکیک‌سواپ اجازه دهید آن توکن را خرج کند (Approve). این تراکنش هم کارمزد شبکه دارد. اگر کیف پولتان امکانش را دارد، سقف این مجوز را به همان مبلغ معامله محدود کنید.
7. سواپ را تأیید کنید. دکمه Swap را بزنید، کارمزد شبکه را در پنجره کیف پول ببینید و تأیید کنید. بعد از ثبت، تراکنش را در BscScan هم می‌توانید پیدا کنید. اگر توکن تازه در کیف پول دیده نمی‌شود، آن را با آدرس قراردادش به فهرست کیف پول اضافه کنید.

مثال: پیش از تأیید به کدام عددها نگاه کنیم؟

فرض کنید می‌خواهید ۵۰ تتر را روی BNB Chain به CAKE تبدیل کنید. عددها فرضی‌اند تا حساب ساده بماند: قیمت هر CAKE دقیقاً ۲ تتر است، معامله از استخری با کارمزد ۰٫۲۵ درصد رد می‌شود و حد لغزش ۰٫۵ درصد است.

از همین جدول سه نکته درمی‌آید. اول، کارمزد استخر از خود مبلغ کم می‌شود و ربطی به کارمزد شبکه ندارد که جدا با BNB می‌دهید. دوم، Minimum received کفِ معامله است: اگر تا لحظه اجرا قیمت آن‌قدر بد شود که کمتر از ۲۴٫۸۱ CAKE به شما برسد، معامله لغو می‌شود؛ ولی کارمزد شبکه تراکنش لغوشده برنمی‌گردد. سوم، اگر Price Impact چند درصد شد، یعنی سفارشتان برای آن استخر بزرگ است؛ مبلغ را کم کنید یا در چند نوبت بخرید.

CAKE به چه کاری می‌آید؟

برای سواپ در پنکیک‌سواپ لازم نیست CAKE داشته باشید. CAKE بیشتر به درد کسی می‌خورد که می‌خواهد در خود اکوسیستم پنکیک‌سواپ فعال باشد:

• استخرهای Syrup: CAKE را در این استخرها می‌گذارید و توکن پروژه‌های دیگر را پاداش می‌گیرید. نرخ پاداش ثابت نیست و ارزش توکن پاداش هم ممکن است پایین بیاید.
• فارم‌ها: کسی که در استخرهای منتخب نقدینگی می‌گذارد، علاوه بر سهمش از کارمزد، CAKE هم پاداش می‌گیرد. این همان ییلد فارمینگ است، با همه ریسک‌هایش.
• رأی دادن: تغییرهای مهم، مثل سقف عرضه یا سهم هر گروه از کارمزدها، با رأی دارندگان CAKE تصویب می‌شود.
• لاتاری و CAKE.PAD: بلیت لاتاری پنکیک‌سواپ را با CAKE می‌خرند و CAKE.PAD سکویی برای عرضه توکن‌های تازه است. در هر دو، بخشی از CAKE خرج‌شده سوزانده می‌شود که جزئیاتش را پایین‌تر آورده‌ایم.

توکنومیکس CAKE؛ عرضه چطور کم می‌شود؟

پنکیک‌سواپ هر روز مقداری CAKE تازه می‌سازد و به فارم‌ها، لاتاری و برنامه‌های رشد اکوسیستم می‌دهد. هم‌زمان بخشی از درآمدش را خرج خریدن CAKE از بازار و سوزاندنش می‌کند. اگر سوزاندن از ساختن بیشتر باشد، عرضه کم می‌شود. قاعده‌های این کار در یک سال و نیم گذشته چند بار با رأی دارندگان CAKE عوض شده است. اگر اصطلاح توکنومیکس برایتان تازه است، اول توکنومیکس چیست را بخوانید.

توکنومیکس ۳٫۰ و سقف ۴۰۰ میلیونی

بهار ۱۴۰۴ دارندگان CAKE به طرحی رأی دادند که پنکیک‌سواپ اسمش را «توکنومیکس ۳٫۰» گذاشته است. طبق مستندات، هدف این طرح این است که عرضه هر سال دست‌کم ۴ درصد کم شود و تا سال ۲۰۳۰ میلادی حدود ۲۰ درصد پایین بیاید. با این طرح سه چیز عوض شد:

• veCAKE کنار رفت. تا پیش از آن، کاربران CAKE را برای مدتی قفل می‌کردند و veCAKE می‌گرفتند؛ با veCAKE هم رأی می‌دادند و هم پاداش بیشتری می‌گرفتند. veCAKE و رأی‌گیری‌اش ساعت ۳:۳۰ بامداد ۳ اردیبهشت ۱۴۰۴ به وقت تهران متوقف شد و مهلت پس گرفتن CAKEهای قفل‌شده ۱ آبان ۱۴۰۴ تمام شد.
• سهم ۵ درصدی درآمد که به دارندگان veCAKE می‌رسید، از ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۴ خرج سوزاندن شد؛ به این ترتیب سهمی از کارمزد که سوزانده می‌شد، از ۱۰ به ۱۵ درصد رسید.
• هر بخش پنکیک‌سواپ سهمی در سوزاندن پیدا کرد. طبق مستندات، ۱۵ تا ۲۳ درصد کارمزد معاملات اسپات، همه کارمزدهای CAKE.PAD و ۲۰ درصد CAKE خرج‌شده در لاتاری صرف سوزاندن می‌شود.

بعدتر پیشنهادی که ۲۶ دی ۱۴۰۴ مطرح شد و رأی آورد، سقف عرضه را از ۴۵۰ به ۴۰۰ میلیون CAKE پایین آورد. نمودار زیر نشان می‌دهد عرضه کل از زمان توکنومیکس ۳٫۰ چقدر پایین آمده و تا هدف ۲۰۳۰ چقدر راه مانده است.

طبق عددهایی که خود پنکیک‌سواپ از داشبوردش نقل کرده، عرضه کل از ۳۷۲٫۸ میلیون CAKE در بهار ۱۴۰۴ به ۳۲۹٫۹ میلیون در مهر ۱۴۰۵ رسیده است؛ یعنی ۱۱٫۵ درصد کمتر. رسیدن به هدف ۲۰ درصدی یعنی عرضه کل حدود ۲۹۸٫۳ میلیون CAKE. این عددها را خودتان هم می‌توانید چک کنید: در صفحه توکن CAKE در BscScan موجودی آدرس سوزاندن را از عرضه کل کم کنید، یا داشبورد Dune پنکیک‌سواپ را ببینید.

پیشنهاد The Flip: سهم بیشتر برای نقدینگی، CAKE تازه کمتر

تازه‌ترین تغییر همین چند روز پیش رأی آورد. رأی‌گیری پیشنهادی به اسم The Flip از ۲۹ مهر تا ۲ آبان ۱۴۰۵ باز بود. طبق نتیجه‌ای که در صفحه رأی‌گیری پنکیک‌سواپ ثبت شده، رأی موافق حدود ۳٫۰۴ میلیون CAKE وزن داشت و رأی مخالف ۱٫۲۵ میلیون CAKE؛ یعنی حدود ۷۱ درصد رأی‌ها موافق بود. متن پیشنهاد این تغییرها را در نظر دارد:

• سهم تأمین‌کنندگان نقدینگی از کارمزد استخرهای v3 و Infinity در هر ۱۱ شبکه از حدود دو سوم به ۸۸ درصد می‌رسد. ۱۲ درصد باقی‌مانده به خزانه می‌رود و آن قسمتش که استیبل‌کوین نیست، همچنان صرف خرید CAKE می‌شود.
• استخرهای v2 تغییری نمی‌کنند و همچنان ۲۳ درصد کارمزد سواپ را به سوزاندن می‌دهند.
• کارمزدی که معامله‌گر می‌دهد عوض نمی‌شود.
• ساخت روزانه CAKE از ۲۲٬۵۰۰ عدد اول به ۱۱٬۰۰۰ و بعد به ۷٬۰۰۰ می‌رسد؛ یعنی در پایان، روزی ۱۵٬۵۰۰ CAKE کمتر ساخته می‌شود.

مرحله اول قرار است حداکثر دو هفته بعد از تصویب، یعنی تا حدود نیمه آبان ۱۴۰۵، شروع شود. شبکه‌ها هفته‌ای یکی عوض می‌شوند و کل کار حدود سه ماه طول می‌کشد. مرحله دوم وقتی است که عرضه به هدف کاهش ۲۰ درصدی برسد؛ تیم انتظار دارد این اتفاق حدود ۱۲ ماه بعد از مرحله اول بیفتد.

این تغییر از دو طرف روی عرضه اثر می‌گذارد. از یک طرف CAKE تازه کمتری ساخته می‌شود؛ از طرف دیگر سهم پروتکل از کارمزد استخرهای v3 و Infinity کم می‌شود و پول کمتری از این استخرها به سوزاندن می‌رسد. به گفته تیم، شبکه‌هایی که بیشترین سوزاندن را دارند آخر از همه عوض می‌شوند تا هدف ۲۰ درصدی از دست نرود. اثرش روی قیمت هم از امروز معلوم نیست.

تاریخچه قیمت CAKE تا امروز

نمودار زیر قیمت بسته شدن هفتگی CAKE را در بایننس نشان می‌دهد؛ از بهمن ۱۳۹۹ که داده بایننس از آن شروع می‌شود تا آبان ۱۴۰۵. محور قیمت لگاریتمی است تا بالا و پایین‌های سال‌های اخیر هم دیده شود. زمان توکنومیکس ۳٫۰ و رأی‌گیری The Flip هم روی نمودار علامت خورده است.

بالاترین قیمت بسته شدن هفتگی ۴۰٫۸۱ دلار بود، در هفته‌ای که از ۶ اردیبهشت ۱۴۰۰ شروع شد، و پایین‌ترینش ۱٫۱۲ دلار در هفته ۲۴ مهر ۱۴۰۲. هفته‌ای که ۲۷ مهر ۱۴۰۵ شروع شد با ۲٫۰۷ دلار بسته شد؛ یعنی حدود ۹۵ درصد زیر آن سقف. تابستان امسال قیمت در شش هفته نزدیک دو برابر شد: بسته شدن هفتگی از ۱٫۴۵ دلار در هفته ۱۹ مرداد به ۲٫۸۳ دلار در هفته ۳۰ شهریور رسید. بعد بخشی از این رشد از دست رفت.

این نمودار یک چیز را خوب نشان می‌دهد: کم شدن عرضه به‌تنهایی قیمت را بالا نمی‌برد و تقاضا هم لازم است. عرضه CAKE از بهار ۱۴۰۴ تا امروز مدام کم شده، ولی قیمتش در بیشتر این مدت بین ۱ و ۳ دلار مانده است. این موضوع را در توکن سوزی چیست بیشتر باز کرده‌ایم.

ریسک‌های پنکیک‌سواپ و راه در امان ماندن

پنکیک‌سواپ دارایی شما را نگه نمی‌دارد و برای همین کسی هم جلوی اشتباهتان را نمی‌گیرد. بیشتر ضررها از این چند جا می‌آید.

سایت تقلبی و توکن هم‌اسم

هر کسی می‌تواند توکنی بسازد و اسمش را CAKE بگذارد، یا سایتی درست کند که عین پنکیک‌سواپ باشد. پیش از خرید، آدرس قرارداد را با آدرسی که بالاتر آوردیم مقایسه کنید و همیشه از نشانکی که خودتان ساخته‌اید وارد سایت شوید. اگر سایتی برای «فعال کردن کیف پول» یا «دریافت جایزه» عبارت بازیابی‌تان را خواست، بدون استثنا کلاه‌برداری است.

مجوزهای باز

هر بار که به یک قرارداد اجازه خرج توکن می‌دهید، آن اجازه سر جایش می‌ماند تا خودتان لغوش کنید. اگر روزی به قرارداد یک سایت تقلبی مجوز نامحدود داده باشید، صاحبش می‌تواند هر وقت بخواهد توکن‌هایتان را بردارد. هر چند وقت یک بار با ابزار بررسی مجوز BscScan مجوزهای قدیمی را ببینید و آن‌هایی را که لازم ندارید لغو کنید. لغو کردن هم یک تراکنش است و کمی BNB کارمزد می‌خواهد.

لغزش قیمت و حمله ساندویچی

وقتی تراکنشتان در صف است، ربات‌هایی آن را می‌بینند. یک ربات می‌تواند پیش از شما بخرد تا قیمت برایتان بالا برود و بلافاصله بعد از شما بفروشد. به این کار حمله ساندویچی می‌گویند. هر چه حد لغزش بالاتر و اثر قیمتی سفارشتان بیشتر باشد، دست این ربات‌ها بازتر است. حد لغزش را بی‌دلیل بالا نبرید و سفارش بزرگ را به استخری که نقدینگی کمی دارد نفرستید.

ضرر ناپایدار و پاداش‌های بزرگ

درصد پاداشی که کنار فارم‌ها و استخرها می‌بینید، نه ثابت است و نه تضمینی. اگر قیمت دو توکن یک استخر از هم فاصله بگیرد، ممکن است آخر کار کمتر از وقتی داشته باشید که همان دو توکن را فقط نگه می‌داشتید. به این ضرر ناپایدار می‌گویند و در مقاله استخر نقدینگی توضیحش داده‌ایم. ارزش پاداشی هم که به CAKE می‌گیرید، با قیمت CAKE بالا و پایین می‌رود.

ریسک قرارداد و تصمیم‌های جمعی

پنکیک‌سواپ گزارش حسابرسی قراردادهایش را منتشر کرده و کد قراردادها را هم می‌شود در BscScan دید؛ ولی حسابرسی تضمین نمی‌کند قرارداد هیچ باگی نداشته باشد. قوانین CAKE هم ثابت نیست: سقف عرضه، سهم کارمزدها و سرعت ساخت توکن را می‌شود با رأی عوض کرد و تا امروز چند بار هم عوض شده‌اند. در رأی‌گیری The Flip فقط ۴۳ آدرس شرکت کردند؛ یعنی چند دارنده بزرگ می‌توانند نتیجه را تعیین کنند.

شبکه اشتباه

CAKE روی چند شبکه وجود دارد. اگر آن را از یک صرافی به کیف پولتان می‌فرستید، شبکه برداشت و شبکه کیف پول باید یکی باشد. اشتباه در انتخاب شبکه یکی از رایج‌ترین راه‌های گم شدن رمزارز است؛ چک‌لیستش را در مقاله انتقال تتر با شبکه اشتباه آورده‌ایم.

پنکیک‌سواپ یا خرید CAKE از صرافی؟

لازم نیست همه کارها را در پنکیک‌سواپ انجام دهید. در این جدول ببینید برای کاری که در نظر دارید، کدام راه ساده‌تر است:

اگر فقط خود CAKE را می‌خواهید، در سواپ‌ولت می‌توانید CAKE را با تومان بخرید، بفروشید یا به رمزارز دیگری تبدیلش کنید. لازم نیست یک CAKE کامل بخرید و با مبلغ کم هم می‌شود شروع کرد. برای واریز و برداشت تومان باید احراز هویت سطح متوسط را انجام داده باشید. کارمزدها را در صفحه کارمزدها ببینید.

یک فرق را هم در نظر داشته باشید. CAKE‌ای که در سواپ‌ولت می‌خرید در حساب سواپ‌ولتتان می‌ماند و نگه داشتنش دردسر کلید خصوصی و کارمزد شبکه ندارد. ولی برای گذاشتنش در استخرهای Syrup یا رأی دادن، باید آن را به کیف پول شخصی‌تان برداشت کنید و شبکه برداشت را با شبکه کیف پول یکی کنید.