اندیکاتور RSI چیست و چطور از آن استفاده کنیم؟

اندیکاتور RSI یا «شاخص قدرت نسبی» (Relative Strength Index) عددی بین صفر تا ۱۰۰ است که نشان می‌دهد در چند کندل اخیر، چه سهمی از حرکت قیمت رو به بالا بوده و چه سهمی رو به پایین. هر چه افزایش‌های اخیر بزرگ‌تر و بیشتر باشند، RSI بالاتر می‌رود و هر چه کاهش‌ها سنگین‌تر باشند، پایین‌تر می‌آید. جی. ولز وایلدر (J. Welles Wilder) این شاخص را سال ۱۹۷۸ میلادی معرفی کرد. تنظیم پیش‌فرضش ۱۴ کندل است و به گفته خود وایلدر، RSI بالای ۷۰ یعنی «اشباع خرید» و زیر ۳۰ یعنی «اشباع فروش».

اگر از RSI فقط همین دو عدد را بدانید، این شاخص بیشتر گمراهتان می‌کند تا اینکه به کارتان بیاید؛ در یک روند صعودی قوی، RSI می‌تواند هفته‌ها بالای ۷۰ بماند و قیمت همچنان بالا برود. اگر تحلیل تکنیکال برایتان تازه است، اول تحلیل تکنیکال چیست را بخوانید.

RSI در یک نگاه

• اسم: شاخص قدرت نسبی؛ خیلی‌ها هم آن را حرف‌به‌حرف «آر اس آی» می‌خوانند.
• سازنده: جی. ولز وایلدر، در کتاب New Concepts in Technical Trading Systems. اندیکاتورهای ATR، ADX و پارابولیک سار هم از همین کتاب آمده‌اند.
• نوع: اسیلاتور (Oscillator) از خانواده مومنتوم یا شتاب؛ یعنی سرعت و شدت حرکت قیمت را می‌سنجد، نه خود روند را.
• داده ورودی: قیمت بسته شدن کندل‌ها.
• تنظیم پیش‌فرض: ۱۴ کندل، در هر تایم‌فریمی که باشید.
• سطح‌های کلاسیک: ۷۰ برای اشباع خرید، ۳۰ برای اشباع فروش و ۵۰ به‌عنوان خط وسط.
• کاربردهای اصلی: سنجیدن شدت حرکت، تشخیص روند از روی محدوده‌ای که RSI در آن نوسان می‌کند، و پیدا کردن واگرایی و نوسان ناموفق.

RSI یکی از پرکاربردترین اندیکاتورهای تحلیل تکنیکال است. اندیکاتور یعنی فرمولی که از قیمت یا حجم معاملات عددی می‌سازد تا چیزی را که با چشم سخت دیده می‌شود، روشن‌تر نشان دهد.

اندیکاتور RSI چطور حساب می‌شود؟

حساب RSI چهار قدم دارد:

1. برای هر کندل ببینید قیمت بسته شدن نسبت به کندل قبلی چقدر بالا یا پایین رفته است. به افزایش «سود» و به کاهش «زیان» بگویید و زیان را هم با عدد مثبت بنویسید.
2. میانگین سودها و میانگین زیان‌های ۱۴ کندل اخیر را حساب کنید.
3. میانگین سود را بر میانگین زیان تقسیم کنید. به این نسبت RS یا «قدرت نسبی» می‌گویند.
4. RSI از این رابطه به دست می‌آید: ۱۰۰ منهای حاصل تقسیم ۱۰۰ بر «۱ به‌علاوه RS».

فرمول ظاهر پیچیده‌ای دارد، ولی معنایش ساده است. اگر کمی جابه‌جایش کنید، می‌رسید به میانگین سود تقسیم بر مجموع میانگین سود و میانگین زیان، ضرب در صد. یعنی RSI می‌گوید از کل حرکت‌های اخیر قیمت، چند درصد رو به بالا بوده است. RSI برابر ۷۰ یعنی اندازه افزایش‌های اخیر ۷۰ درصد مجموع افزایش‌ها و کاهش‌ها بوده. RSI صد یعنی در این مدت قیمت حتی یک بار هم پایین نیامده و RSI صفر یعنی یک بار هم بالا نرفته است.

میانگین‌گیری به روش وایلدر

وایلدر فقط بار اول میانگین ساده می‌گیرد: سودها و زیان‌های ۱۴ کندل را جمع می‌کند و بر ۱۴ تقسیم می‌کند. از کندل بعد، میانگین تازه این‌طور به دست می‌آید: میانگین قبلی را در ۱۳ ضرب کنید، سود یا زیان کندل امروز را به آن اضافه کنید و حاصل را بر ۱۴ تقسیم کنید (StockCharts).

نتیجه‌اش این است که هیچ روزی یک‌باره از حساب بیرون نمی‌افتد و اثرش آرام‌آرام کم می‌شود. وزن هر روز در میانگین، ۱۴ کندل بعد هنوز حدود یک‌سوم وزن اولش است و ۳۰ کندل بعد حدود یک‌دهم. این روش در واقع نوعی میانگین متحرک نمایی با ضریب یک‌چهاردهم است (Macroption). برای همین RSI وایلدر از نسخه‌ای که با میانگین ساده ۱۴ روزه حساب می‌شود، نرم‌تر است و دیرتر واکنش نشان می‌دهد.

مثال عددی: RSI یک رمزارز فرضی در سه روز

فرض کنید قیمت رمزارزی حدود ۱۰۰ دلار است و در ۱۴ روز گذشته، ۸ روز بالا رفته و ۶ روز پایین آمده است. جمع افزایش‌ها ۲۸ دلار بوده و جمع کاهش‌ها ۱۴ دلار. روز پانزدهم قیمت ۶ دلار بالا می‌رود و روز شانزدهم ۴ دلار پایین می‌آید.

عددها فرضی‌اند. در جدول تا دو رقم اعشار گرد شده‌اند، ولی حساب با عددهای دقیق انجام شده است. در روز ۱۴، میانگین سود دو برابر میانگین زیان است، پس RS برابر ۲ می‌شود و RSI برابر ۱۰۰ منهای ۱۰۰ تقسیم بر ۳، یعنی ۶۶٫۷. با شکل ساده‌تر فرمول هم همین درمی‌آید: ۲ تقسیم بر ۳ می‌شود ۶۶٫۷ درصد.

ببینید چه اتفاقی افتاد: یک روز صعودی محکم RSI را از ۶۷ به بالای ۷۰ برد و یک روز نزولی دوباره پایینش آورد. پس عبور RSI از ۷۰ به‌خودی‌خود فقط می‌گوید قیمت اخیراً تند بالا رفته است؛ همین و بس.

چرا RSI در دو سایت یا دو اپ یکی نیست؟

RSI یک رمزارز ممکن است در دو سایت چند واحد با هم فرق داشته باشد. معمولاً یکی از این دلیل‌ها پشتش است:

• ساعت بسته شدن کندل. کندل روزانه بایننس ساعت ۳:۳۰ بامداد به وقت تهران بسته می‌شود. ما RSI روزانه بیت‌کوین را یک بار با همین کندل‌ها حساب کردیم و یک بار با کندل‌هایی که نیمه‌شب تهران بسته می‌شوند (API بایننس هر دو را می‌دهد). روز ۲۰ مهر ۱۴۰۵ اولی ۴۷٫۲ بود و دومی ۵۱٫۸. در ۱۸۰ روز اخیر، این دو به‌طور میانگین ۱٫۳ واحد و حداکثر ۷٫۴ واحد با هم فاصله داشته‌اند.
• صرافی و جفت‌ارز. قیمت بیت‌کوین در صرافی‌های مختلف کمی فرق دارد. نمودار تومانی هم حکایت دیگری دارد، چون بالا و پایین شدن قیمت تتر به تومان را هم در خودش دارد؛ برای تحلیل خود رمزارز، نمودار تتری را ببینید. این موضوع را در مقاله تحلیل تکنیکال، بخش نمودار تومانی یا دلاری، کامل توضیح داده‌ایم.
• روش میانگین‌گیری. بعضی نرم‌افزارها به جای روش وایلدر میانگین ساده یا نمایی معمولی می‌گیرند. RSI پیش‌فرض تریدینگ‌ویو همان روش وایلدر است (راهنمای TradingView).
• نقطه شروع حساب. چون روزهای قدیمی هیچ‌وقت کاملاً از حساب بیرون نمی‌روند، اینکه حساب از کجا شروع شده کمی روی عدد اثر دارد. StockCharts برای همین دست‌کم ۲۵۰ کندل قبلی را وارد حساب می‌کند. در داده‌های ما، اگر حساب دست‌کم ۱۰۰ کندل عقب‌تر شروع شود، این اختلاف عملاً صفر می‌شود.

اشباع خرید و اشباع فروش: ۷۰ و ۳۰ یعنی چه؟

از نظر وایلدر، بازاری که خیلی سریع بالا رفته «اشباع خرید» شده و شاید فرصت فروش در آن پیش بیاید. سقوط تند هم بازار را به «اشباع فروش» می‌برد. او بالای ۷۰ را اشباع خرید، زیر ۳۰ را اشباع فروش و حوالی ۵۰ را نشانه «بی‌روندی» می‌دانست (راهنمای TradingView).

این دو سطح بهترین جواب را در بازار خنثی می‌دهند؛ یعنی وقتی قیمت در یک محدوده بالا و پایین می‌رود و روند مشخصی ندارد (StockCharts). در چنین بازاری RSI بالای ۷۰ اغلب نزدیک سقف محدوده دیده می‌شود و زیر ۳۰ نزدیک کفش. مشکل وقتی شروع می‌شود که بازار روند قوی دارد.

چرا RSI در روند قوی بالای ۷۰ می‌ماند؟

جوابش در خود فرمول است. در یک روند صعودی قوی، بیشتر روزها صعودی‌اند و افت‌ها هم کوچک‌اند، پس سهم حرکت‌های رو به بالا می‌تواند هفته‌ها بالای ۷۰ درصد بماند. RSI قدرت حرکت را اندازه می‌گیرد و قدرت می‌تواند مدت‌ها ادامه پیدا کند.

مرداد ۱۴۰۵ نمونه خوبی است. RSI روزانه بیت‌کوین روز ۲۸ مرداد با قیمت بسته شدن ۶۹٬۳۳۵ دلار از ۷۰ گذشت، ۳۰ مرداد به ۸۵٫۹ رسید و ۱۱ روز پشت سر هم، تا ۷ شهریور، بالای ۷۰ ماند. کسی که با اولین عبور از ۷۰ فروخته بود، ۷ شهریور قیمت را ۷۸٬۲۳۰ دلار می‌دید و ۳۰ شهریور ۸۶٬۶۲۰ دلار؛ یعنی حدود ۲۵ درصد بالاتر از قیمت فروشش. نمونه آبان ۱۴۰۳ از این هم روشن‌تر است: RSI از ۱۶ آبان تا ۴ آذر، ۱۹ روز بی‌وقفه بالای ۷۰ ماند و در همین مدت قیمت از ۷۵٬۵۷۲ به ۹۷٬۹۰۰ دلار رسید، یعنی حدود ۳۰ درصد بالا رفت.

این دو نمونه استثنا نیستند. در کندل‌های روزانه بیت‌کوین از اردیبهشت ۱۴۰۰ تا مهر ۱۴۰۵، RSI چهارده‌روزه ۲۲ بار از زیر ۷۰ به بالای آن رفته است؛ فقط دفعه‌هایی را شمردیم که در ۱۰ روز قبلش چنین عبوری نبود. برای ۲۱ مورد، قیمت ۳۰ روز بعد هم در داده‌ها هست: در ۱۵ مورد قیمت بالاتر بود و میانه تغییر قیمت حدود ۱۰ درصد افزایش بود. با همین قاعده، RSI ۱۷ بار به زیر ۳۰ رفت و ۳۰ روز بعد فقط در ۹ مورد قیمت بالاتر بود؛ تقریباً شیر یا خط. این آمار مال یک بازار و یک دوره است و نمونه‌هایش کم است، پس استراتژی معاملاتی نیست. فقط نشان می‌دهد که در این سال‌ها RSI بالای ۷۰ به‌تنهایی سیگنال فروش نبوده است.

۸۰ و ۲۰ به جای ۷۰ و ۳۰

بعضی معامله‌گرها، به‌خصوص در بازارهای پرنوسان، ۷۰ و ۳۰ را زود می‌دانند و سطح‌ها را به ۸۰ و ۲۰ می‌برند. نتیجه‌اش سیگنال کمتر است: در سه سال اخیر، RSI روزانه بیت‌کوین ۲۳ بار از ۷۰ بالاتر رفت ولی فقط ۹ بار از ۸۰. به زیر ۳۰ هم ۹ بار رفت و به زیر ۲۰ فقط ۲ بار. سیگنال‌ها کمتر و افراطی‌تر می‌شوند، ولی مشکل روند قوی حل نمی‌شود: در همان مرداد ۱۴۰۵، RSI چند روز بالای ۸۰ ماند و قیمت باز هم بالا رفت.

محدوده RSI در روند صعودی و نزولی

یکی از مهم‌ترین ایده‌هایی که بعد از وایلدر درباره RSI مطرح شد این است که RSI در هر روند، در محدوده خودش بالا و پایین می‌رود. کنستانس براون (Constance Brown) در کتابش نوشته که RSI در بازار صعودی معمولاً بین ۴۰ و ۹۰ حرکت می‌کند و محدوده ۴۰ تا ۵۰ برایش حکم حمایت را دارد. در بازار نزولی بین ۱۰ و ۶۰ می‌ماند و محدوده ۵۰ تا ۶۰ حکم مقاومت را دارد (StockCharts). عددهایی که از آموزش‌های اندرو کاردول (Andrew Cardwell)، استاد براون، نقل می‌شود کمی فرق دارد: ۴۰ تا ۸۰ برای روند صعودی و ۲۰ تا ۶۰ برای روند نزولی.

عددها در منابع مختلف کمی جابه‌جا می‌شوند، ولی حرفشان یکی است: در روند صعودی کف RSI بالا می‌آید و در روند نزولی سقفش پایین می‌رود. این را روی داده‌های روزانه بیت‌کوین امتحان کردیم:

RSI چهارده‌روزه روی کندل‌های روزانه BTC/USDT بایننس؛ محاسبه خود ما.

این جدول دو کاربرد عملی دارد. اول اینکه در روند صعودی، برگشت RSI به حوالی ۴۰ تا ۵۰ جای «اشباع فروش» را می‌گیرد؛ RSI در این روندها خیلی کم به ۳۰ می‌رسد. StockCharts هم برگشت به این محدوده را جای کم‌ریسک‌تری برای همراه شدن با روند می‌داند. دوم اینکه اگر RSI در بازاری که فکر می‌کنید صعودی است زیر ۴۰ برود و آنجا بماند، یا در بازار نزولی از ۶۰ بالاتر برود و بماند، شاید روند در حال عوض شدن باشد. فقط «شاید»: در دوره نزولی آخر جدول، RSI روز ۲۴ دی ۱۴۰۴ به ۷۰ رسید، ولی روند عوض نشد و قیمت از حدود ۹۷ هزار دلار تا ۱۶ بهمن به ۶۳ هزار دلار افتاد. برای اینکه بفهمید بازار در کدام مرحله است، مقاله بازار گاوی و خرسی را ببینید.

خط ۵۰ چه می‌گوید؟

وقتی RSI بالای ۵۰ است، میانگین سودها از میانگین زیان‌ها بیشتر است و برعکس. برای همین بعضی‌ها عبور RSI از ۵۰ را نشانه چرخش شتاب حرکت می‌دانند. ولی در بازار خنثی، RSI مدام دور ۵۰ بالا و پایین می‌رود و هر عبورش یک سیگنال غلط دیگر است. خط ۵۰ را برای فهمیدن حال‌وهوای کلی بازار نگاه کنید، نه برای پیدا کردن نقطه ورود و خروج.

واگرایی RSI چیست؟

واگرایی یعنی قیمت و RSI با هم جلو نمی‌روند؛ مثلاً قیمت سقف تازه‌ای می‌زند ولی RSI به سقف قبلی‌اش هم نمی‌رسد. واگرایی دو نوع دارد: واگرایی معمولی از احتمال برگشت روند خبر می‌دهد و واگرایی مخفی از احتمال ادامه آن.

واگرایی معمولی

این همان واگرایی‌ای است که وایلدر از آن حرف می‌زد: شتاب حرکت دیگر پابه‌پای قیمت جلو نمی‌رود و این می‌تواند نشانه نزدیک شدن به نقطه برگشت باشد.

• واگرایی مثبت (صعودی): قیمت کف پایین‌تری می‌سازد ولی کف RSI بالاتر از کف قبلی است. قیمت پایین‌تر رفته، ولی فشار فروش کمتر شده است.
• واگرایی منفی (نزولی): قیمت سقف بالاتری می‌سازد ولی سقف RSI پایین‌تر از سقف قبلی است. قیمت بالاتر رفته، ولی قدرت خرید کمتر شده است.

به گفته StockCharts، واگرایی‌هایی که بعد از ورود RSI به اشباع خرید یا اشباع فروش شکل می‌گیرند، معمولاً معتبرترند.

واگرایی مخفی

واگرایی مخفی برعکس واگرایی معمولی است: به جای برگشت، از ادامه روند خبر می‌دهد.

• واگرایی مخفی مثبت: در روند صعودی، قیمت کف بالاتری می‌سازد ولی RSI کف پایین‌تری. یعنی اصلاح قیمت عمیق نبوده و روند صعودی احتمالاً ادامه دارد.
• واگرایی مخفی منفی: در روند نزولی، قیمت سقف پایین‌تری می‌سازد ولی RSI سقف بالاتری. یعنی جهش قیمت جان نداشته و روند نزولی احتمالاً ادامه دارد.

اندرو کاردول اسم این دو الگو را «برگشت مثبت» و «برگشت منفی» (Positive and Negative Reversals) گذاشت و از آن‌ها برای تأیید روند استفاده می‌کرد. حرف دیگرش هم برای تازه‌کارها شنیدنی است: واگرایی منفی معمولاً در روند صعودی پیدا می‌شود و واگرایی مثبت در روند نزولی، و هر دو بیشتر به یک اصلاح کوتاه ختم می‌شوند تا به برگشت واقعی روند (راهنمای TradingView).

نمونه واقعی: واگرایی منفی پیش از سقف مهر ۱۴۰۴

در سه سقف اصلی بیت‌کوین در ۱۴۰۴، قیمت هر بار بالاتر رفت و RSI هر بار پایین‌تر ماند:

1. ۱ خرداد ۱۴۰۴: قیمت بسته شدن ۱۱۱٬۶۹۶ دلار، RSI برابر ۷۸٫۱.
2. ۲۳ تیر ۱۴۰۴: قیمت ۱۱۹٬۸۴۱ دلار، RSI برابر ۷۶.
3. ۱۴ مهر ۱۴۰۴: قیمت ۱۲۴٬۶۵۹ دلار، RSI برابر ۷۲٫۸. این تا ۲۴ مهر ۱۴۰۵ هنوز بالاترین قیمت بسته شدن روزانه بیت‌کوین است.

بعد از آن، قیمت تا ۱ آذر ۱۴۰۴ به ۸۴٬۷۴۰ دلار افتاد، یعنی ۳۲ درصد زیر سقف. پس این واگرایی آخرش درست درآمد، ولی دیر. واگرایی از اواخر تیر، یعنی نزدیک سه ماه پیش از سقف، روی نمودار پیدا بود و کسی که همان موقع فروخته بود، حدود ۴ درصد رشد بعدی را از دست داد. واگرایی می‌گوید قدرت حرکت کم شده است؛ نمی‌گوید روند کی تمام می‌شود.

نمونه واقعی: واگرایی مثبت خرداد و تیر ۱۴۰۵

نمودار ۱۴۰۵ را که بالاتر دیدید، دوباره نگاه کنید. ۱۶ خرداد قیمت بیت‌کوین روی ۶۰٬۸۸۵ دلار بسته شد و RSI به ۱۵٫۵ رسید. ۹ تیر قیمت پایین‌تر بسته شد، روی ۵۸٬۶۲۵ دلار، ولی RSI این بار ۳۰٫۳ بود: کف پایین‌تر در قیمت و کف بالاتر در RSI. قیمت تا ۲۴ مهر دیگر پایین‌تر از آن بسته نشد. ولی رشد هم فوراً شروع نشد: قیمت نزدیک هفت هفته بین ۶۰ و ۶۷ هزار دلار بالا و پایین رفت و جهش اصلی از اواخر مرداد شروع شد.

همین نمودار یک واگرایی منفی تازه هم دارد. از اواخر مرداد تا ۳۰ شهریور، قیمت چند سقف بالاتر ساخت و به ۸۶٬۶۲۰ دلار رسید، ولی سقف RSI از حدود ۸۶ به حدود ۷۴ پایین آمد. ۲۴ مهر قیمت حدود ۶ درصد زیر آن سقف بود و هنوز معلوم نیست این واگرایی به کجا می‌رسد. این را برای پیش‌بینی نمی‌گوییم؛ می‌خواهیم ببینید که واگرایی همان روزی که شکل می‌گیرد، جوابش را نمی‌دهد.

واگرایی کجا گمراه می‌کند؟

در روند قوی، واگرایی پشت واگرایی می‌آید. StockCharts نمونه‌ای آورده که در آن سه واگرایی منفی پشت سر هم شکل گرفت و روند صعودی باز هم ادامه پیدا کرد. چند عادت جلوی بیشتر اشتباه‌ها را می‌گیرد:

• واگرایی را بین سقف‌ها یا کف‌های اصلی و واضح بکشید، نه بین هر دو نقطه‌ای که دلتان خواست.
• نقطه‌ها را روی قیمت بسته شدن بگذارید، چون RSI هم از قیمت بسته شدن ساخته می‌شود.
• منتظر تأیید قیمت بمانید؛ مثلاً شکسته شدن یک حمایت یا مقاومت مهم، یا بسته شدن یک کندل قوی در جهت مخالف.
• واگرایی خلاف روند تایم‌فریم بالاتر را با احتیاط بیشتری بخوانید.

در تریدینگ‌ویو، تنظیمات RSI گزینه‌ای به اسم Calculate Divergence دارد که واگرایی‌های صعودی و نزولی را خودش روی نمودار علامت می‌زند. اگر بخواهید برای واگرایی هشدار بگذارید، باید همین گزینه روشن باشد.

نوسان ناموفق (Failure Swing)

وایلدر الگوی دیگری هم داشت که اصلاً به قیمت کاری ندارد و فقط از خود RSI ساخته می‌شود. اسمش «نوسان ناموفق» است و وایلدر آن را نشانه محکمی از نزدیک شدن برگشت می‌دانست. نوع صعودی‌اش چهار مرحله دارد (راهنمای TradingView):

1. RSI به زیر ۳۰ می‌رود.
2. RSI دوباره بالای ۳۰ برمی‌گردد.
3. RSI عقب می‌نشیند ولی این بار بالای ۳۰ می‌ماند.
4. RSI از سقفی که در مرحله دوم ساخته بود بالاتر می‌رود. سیگنال همین‌جا کامل می‌شود.

نوع نزولی‌اش برعکس همین است: RSI بالای ۷۰ می‌رود، زیر ۷۰ برمی‌گردد، بالا می‌آید ولی دیگر به ۷۰ نمی‌رسد و بعد از کف قبلی‌اش پایین‌تر می‌رود.

بیت‌کوین در خرداد و تیر ۱۴۰۵ یک نوسان ناموفق صعودی ساخت که روی کاغذ با تعریف وایلدر جور درمی‌آید. RSI روز ۱۲ خرداد به زیر ۳۰ رفت، ۲۵ خرداد تا ۴۳٫۸ برگشت و ۹ تیر تا ۳۰٫۳ عقب نشست، بی‌آنکه زیر ۳۰ برود. ۱۲ تیر با ۴۷٫۸ از سقف ۴۳٫۸ گذشت و سیگنال کامل شد؛ قیمت آن روز ۶۲٬۵۸۳ دلار بود. ولی ۳۰٫۳ فقط سه‌دهم واحد با ۳۰ فاصله دارد. با داده یک صرافی دیگر، شاید RSI آن روز کمی زیر ۳۰ می‌رفت و الگو از نظر فنی خراب می‌شد. مرزهای دقیق RSI را مقدس نگیرید.

تنظیمات RSI برای تایم‌فریم‌های مختلف

چرا ۱۴ کندل؟

وایلدر در کتابش دوره ۱۴ روزه را به کار برد. کتاب را بیشتر برای بازار آتی کالاها نوشته بود، با داده‌های پایان روز و در دورانی که نمودارها را با دست می‌کشیدند (Macroption). توضیحی که زیاد تکرار می‌شود این است که ۱۴ نصف یک چرخه ۲۸ روزه است، ولی منبعی از خود وایلدر برایش پیدا نکردیم. منصفانه‌تر است ۱۴ را قراردادی بدانیم که جا افتاده؛ بزرگ‌ترین مزیتش هم همین است که همه همان عدد را می‌بینند.

دوره کوتاه‌تر یا بلندتر؟

هر چه دوره کوتاه‌تر باشد، RSI حساس‌تر می‌شود و زودتر به سطح‌های افراطی می‌رسد. دوره بلندتر نرم‌تر است و سیگنال کمتری می‌دهد. روی کندل‌های روزانه بیت‌کوین در سه سال اخیر (۲۵ مهر ۱۴۰۲ تا ۲۴ مهر ۱۴۰۵، ۱٬۰۹۶ روز) تفاوتشان این‌طور بود:

RSI هفت‌روزه بیش از دو برابر RSI چهارده‌روزه وارد اشباع خرید شده و نزدیک چهار برابر آن وارد اشباع فروش. سیگنال بیشتر یعنی سیگنال غلط بیشتر. اگر دوره را کوتاه می‌کنید، سطح‌ها را هم بازتر کنید، مثلاً ۸۰ و ۲۰. StockCharts می‌نویسد معامله‌گرهای کوتاه‌مدت گاهی حتی RSI با دوره ۲ را با همین سطح‌های ۸۰ و ۲۰ به کار می‌برند.

کدام تنظیم برای کدام سبک؟

تنظیمی که برای همه بهترین باشد وجود ندارد، ولی این چند نکته کمکتان می‌کند انتخاب کنید:

• اول تایم‌فریم را درست انتخاب کنید. ۱۴ کندل روی نمودار یک‌دقیقه‌ای یعنی ۱۴ دقیقه، روی چهارساعته بیش از دو روز، روی روزانه دو هفته و روی هفتگی بیش از سه ماه. تایم‌فریمی را بردارید که با مدت نگه داشتن معامله‌تان جور باشد. عوض کردن دوره RSI در درجه دوم اهمیت است.
• نوسان‌گیری (چهارساعته و روزانه): همان ۱۴ پیش‌فرض منطقی است. محدوده روند را روی روزانه یا هفتگی ببینید و نقطه ورود را روی تایم‌فریم پایین‌تر.
• اسکالپ (یک تا پانزده دقیقه): اینجا نویز از همه جا بیشتر است. اگر دوره را کوتاه‌تر می‌کنید، مثلاً ۷ یا ۹، یادتان باشد که در معامله‌های کوچک و پرتعداد، کارمزد و اسپرد (فاصله قیمت خرید و فروش) سهم بزرگی از سود را می‌خورند.
• بلندمدت (هفتگی): RSI هفتگی بیشتر به کار شناختن مرحله بازار می‌آید تا پیدا کردن نقطه ورود.
• یک تنظیم را انتخاب کنید و سرش بمانید. هر عددی که برمی‌دارید، اول روی داده‌های گذشته همان بازار امتحانش کنید و بعد ثابت نگهش دارید. به گفته Macroption، پایبند ماندن به یک تنظیم از خود عدد مهم‌تر است.

اضافه کردن RSI در تریدینگ‌ویو

1. نمودار جفت‌ارز را باز کنید؛ برای تحلیل خود بیت‌کوین، BTCUSDT را.
2. روی دکمه Indicators بالای نمودار بزنید و Relative Strength Index را جست‌وجو کنید.
3. در تنظیمات، RSI Length به‌طور پیش‌فرض ۱۴ است و Source روی Close. اگر بخواهید، Calculate Divergence را هم روشن کنید.
4. سطح‌های ۷۰ و ۳۰ به‌طور پیش‌فرض کشیده شده‌اند و در بخش Style می‌توانید عوضشان کنید.

اگر از دستیار هوش مصنوعی تریدینگ‌ویو استفاده می‌کنید، می‌توانید همین کار را با یک جمله از آن بخواهید؛ نمونه‌اش را در مقاله هوش مصنوعی تریدینگ ویو آورده‌ایم.

RSI را با چه ابزارهایی ترکیب کنیم؟

RSI به‌تنهایی فقط شدت حرکت را نشان می‌دهد. وقتی ارزش پیدا می‌کند که کنار ابزارهایی بنشیند که چیز دیگری را می‌سنجند.

روند با میانگین متحرک. اینکه قیمت بالای میانگین متحرک ۲۰۰ روزه است یا زیر آن، کمک می‌کند بدانید باید منتظر کدام محدوده RSI باشید: ۴۰ تا ۸۰ یا ۲۰ تا ۶۰. وقتی روند را این‌طور مشخص کردید، فقط سیگنال‌های هم‌جهت با روند را جدی بگیرید.

سطح‌های حمایت و مقاومت. اشباع فروش یا واگرایی مثبتی که روی یک حمایت مهم شکل بگیرد، خیلی بیشتر از همان الگو وسط نمودار ارزش دارد. سطح، جای حد ضرر را هم به شما نشان می‌دهد.

کندل و حجم. یک کندل برگشتی قوی با حجم بالا، روی همان سطح، تأییدی است که از RSI به‌تنهایی برنمی‌آید.

یک اسیلاتور کافی است. استوکاستیک، استوکاستیک RSI و CCI هم مثل RSI شتاب حرکت را می‌سنجند. اگر همه‌شان با هم اشباع خرید نشان بدهند، چند دلیل مستقل ندارید؛ یک حرف را چند بار شنیده‌اید. مکدی هم از میانگین‌های متحرک ساخته شده، ولی شتاب حرکت را هم نشان می‌دهد؛ پس هم‌نظری‌اش با RSI را دو تأیید جدا حساب نکنید.

هر نشانه RSI چه می‌گوید و کجا گمراه می‌کند؟

پیش از اینکه با سیگنال RSI معامله کنید

1. روند تایم‌فریم بالاتر چیست و RSI الان در کدام محدوده نوسان می‌کند؟
2. کندل بسته شده یا سیگنال هنوز ممکن است عوض شود؟
3. سیگنال کنار یک حمایت یا مقاومت مهم است یا وسط نمودار؟
4. اگر اشتباه کرده باشید، کجا خارج می‌شوید؟ حد ضرر را پیش از ورود مشخص کنید.
5. اگر حد ضرر بخورد، چند درصد کل سرمایه‌تان را از دست می‌دهید؟ این عدد را با قواعد مدیریت ریسک بسنجید.

اشتباه‌های رایج با RSI

• فروش یا شورت فقط چون RSI از ۷۰ گذشته. در روند صعودی، این یعنی ایستادن جلوی بازار. با معامله شورت و اهرم، چند هفته ماندن RSI بالای ۷۰ می‌تواند خیلی گران تمام شود.
• خرید فقط چون RSI زیر ۳۰ رفته. RSI روزانه بیت‌کوین ۱۲ خرداد ۱۴۰۵ با قیمت ۶۶٬۷۶۱ دلار زیر ۳۰ رفت و قیمت تا ۱۶ خرداد باز هم حدود ۹ درصد پایین آمد.
• تصمیم گرفتن روی کندل باز. RSI کندلی که هنوز بسته نشده، با هر تغییر قیمت عوض می‌شود. سیگنالی که وسط روز می‌بینید، ممکن است تا بسته شدن کندل از بین برود.
• دست‌کاری تنظیمات تا وقتی با گذشته جور دربیاید. با عوض کردن دوره و سطح‌ها، برای هر نمودار قدیمی می‌شود تنظیمی پیدا کرد که عالی جواب داده باشد. همین تنظیم معمولاً در آینده جواب نمی‌دهد.

برای تمرین، نمودار روزانه BTCUSDT را در تریدینگ‌ویو باز کنید، RSI چهارده‌روزه را رویش بگذارید و نمونه‌های این مقاله را روی نمودار پیدا کنید. بعد چند هفته، هر بار RSI به یکی از این سطح‌ها یا الگوها رسید، بنویسید چه کار می‌کردید و دو هفته بعد سر بزنید ببینید چه شد.