الگورند (ALGO) چیست؟ از بلاک ۲٫۸ ثانیه‌ای تا استیک بدون قفل

الگورند (Algorand) یک بلاک‌چین لایه اول است که با «اثبات سهام محض» کار می‌کند، و ALGO ارز اصلی آن است. طراحش سیلویو میکالی (Silvio Micali)، استاد دانشگاه MIT و برنده جایزه تورینگ است و شبکه اصلی‌اش از خرداد ۱۳۹۸ کار می‌کند. در الگورند حدود هر ۲٫۸ ثانیه یک بلاک ساخته می‌شود و تراکنشی که در بلاک ثبت شود، همان لحظه نهایی است؛ نه برمی‌گردد و نه لازم است منتظر تأییدهای بعدی بمانید. کارمزد تراکنش‌ها را با ALGO می‌دهید و با همین ارز در اجماع شبکه شرکت می‌کنید.

چند چیز در الگورند با بیشتر شبکه‌ها فرق دارد. ALGO موقع استیک قفل نمی‌شود و در کیف پول خودتان می‌ماند، ولی پاداش فقط به حسابی می‌رسد که دست‌کم ۳۰ هزار ALGO را با یک نود روشن در اجماع گذاشته باشد. هر حساب هم باید همیشه مقدار کمی ALGO نگه دارد، و پیش از گرفتن هر توکن تازه، مثلاً USDC، باید اول آن توکن را در کیف پولتان قبول کنید. بیشتر خطاهایی که تازه‌کارها می‌بینند از همین دو قاعده است و پایین‌تر با یک مثال عددی توضیحشان داده‌ایم.

الگورند در یک نگاه

• ارز اصلی: ALGO؛ هر ALGO یک میلیون میکروالگو (microAlgo) است و میکروالگو کوچک‌ترین واحد آن است.
• اجماع: اثبات سهام محض (Pure Proof of Stake)؛ الگورند ماینر ندارد.
• سرعت: حدود هر ۲٫۸ ثانیه یک بلاک ساخته می‌شود و تراکنش‌ها فوری نهایی می‌شوند.
• سقف عرضه: ۱۰ میلیارد ALGO که همه‌اش روز راه‌اندازی ساخته شد.
• کارمزد پایه شبکه: وقتی شبکه شلوغ نیست، هر تراکنش ۰٫۰۰۱ ALGO کارمزد دارد.
• توکن‌ها: به توکن‌های روی الگورند «دارایی استاندارد الگورند» (ASA) می‌گویند و USDC هم یکی از آن‌هاست.
• قرارداد هوشمند: برنامه‌نویس‌ها می‌توانند قرارداد هوشمند الگورند را با پایتون یا تایپ‌اسکریپت بنویسند.
• قیمت و اطلاعات زنده: صفحه الگورند در سواپ‌ولت

الگورند از کجا آمد؟

الگورند از یک مقاله دانشگاهی شروع شد. سیلویو میکالی و جینگ چن (Jing Chen) در مقاله‌ای با عنوان «Algorand: A Secure and Efficient Distributed Ledger» راهی پیشنهاد کردند که بلاک‌چین بدون مسابقه پرمصرف ماینرها هم امن بماند و هم سریع باشد. میکالی سال‌ها پیش از الگورند از چهره‌های شناخته‌شده رمزنگاری بود و جایزه تورینگش را هم برای کار در همین رشته گرفته بود.

شبکه اصلی الگورند از روز اول با اثبات سهام کار کرده است. اتریوم سال‌ها با ماینرها کار کرد و بعد به اثبات سهام رفت، ولی الگورند هیچ‌وقت ماینر نداشته است. بنیاد الگورند (Algorand Foundation) هم بخش بزرگی از کار رشد اکوسیستم را پیش می‌برد و بودجه پاداش‌ها را می‌دهد. شهریور ۱۴۰۵ ویلیام هرکلرث (William Herkelrath)، از مدیران سابق چین‌لینک، مدیرعامل تازه الگورند شد و خبرش روی سایت پروژه آمده است.

الگورند چطور کار می‌کند؟

اگر هنوز نمی‌دانید بلاک چیست و چرا شبکه باید روی آن توافق کند، اول بلاک‌چین چیست را بخوانید.

قرعه‌کشی مخفی به نسبت سهم

در بیت‌کوین ماینرها با هم مسابقه محاسباتی می‌دهند تا بلاک بعدی را بسازند، ولی در الگورند چنین مسابقه‌ای در کار نیست. برای هر بلاک، پروتکل از میان حساب‌هایی که ALGOشان در اجماع آنلاین است، پیشنهاددهنده‌ها و کمیته‌های رأی‌دهنده را انتخاب می‌کند. شانس هر حساب به مقدار ALGOیی بستگی دارد که در اجماع گذاشته است.

کلید کار در مخفی بودن این قرعه‌کشی است. هر نود با یک «تابع تصادفی قابل‌تأیید» (VRF) روی دستگاه خودش می‌فهمد انتخاب شده یا نه، و تا خودش پیامی نفرستد، دیگران از این انتخاب خبر ندارند. قرعه‌کشی هم برای هر بلاک از نو انجام می‌شود، پس مهاجم از قبل نمی‌داند باید به کدام نود حمله کند یا با چه کسی تبانی کند. به این روش «قرعه‌کشی رمزنگاری‌شده» (cryptographic sortition) می‌گویند و مقایسه‌اش با روش‌های دیگر را در الگوریتم اجماع چیست آورده‌ایم.

چهار قدم تا یک بلاک نهایی

طبق سایت الگورند، شبکه در کمتر از ۳ ثانیه روی هر بلاک به توافق می‌رسد و این کار چهار قدم دارد. تصویر زیر این قدم‌ها را پشت سر هم نشان می‌دهد.

هر قدم این‌طور پیش می‌رود:

1. چند حساب با VRF به‌عنوان پیشنهاددهنده انتخاب می‌شوند و هر کدام یک بلاک پیشنهاد می‌دهد.
2. نودها از میان این پیشنهادها بلاکی را برمی‌دارند که کمترین هش VRF را دارد و همان را به نودهای دیگر می‌رسانند.
3. کمیته‌ای که آن هم با قرعه‌کشی انتخاب شده، به همین بلاک رأی می‌دهد تا همه نودها روی یک بلاک هم‌نظر شوند. به این رأی «رأی نرم» (soft vote) می‌گویند.
4. کمیته دیگری بررسی می‌کند که بلاک با قواعد پروتکل جور باشد، مثلاً خرج دوباره یا خرج بیش از موجودی در آن نباشد، و با «رأی گواهی» (certify vote) تأییدش می‌کند. بعد بلاک به زنجیره اضافه می‌شود.

نهایی شدن فوری یعنی چه؟

در بیت‌کوین ممکن است دو ماینر تقریباً هم‌زمان بلاک بسازند و زنجیره مدتی دوشاخه شود. برای همین صرافی‌ها و کیف پول‌ها بعد از هر واریز منتظر چند تأیید می‌مانند تا مطمئن شوند تراکنش برنمی‌گردد؛ این ماجرا را در دابل اسپند چیست توضیح داده‌ایم. در الگورند بلاکی که گواهی شد، دیگر عوض نمی‌شود. سایت الگورند می‌گوید تراکنش‌ها «همان لحظه تأیید می‌شوند و هیچ‌وقت برنمی‌گردند»، پس وقتی تراکنشتان در یک بلاک ثبت شد، لازم نیست نگران برگشتنش باشید.

کلید رأی جدا از کلید پول

در الگورند نود با یک کلید رأی می‌دهد و بلاک پیشنهاد می‌کند، و ALGO با کلید دیگری خرج می‌شود. به اولی «کلید مشارکت» (participation key) می‌گویند و فقط همین کلید روی نود است. کلید خصوصی شما، که با آن ALGO را خرج می‌کنید، روی نود نمی‌رود. برای همین می‌شود ALGO را روی کیف پول سخت‌افزاری نگه داشت و هم‌زمان در اجماع شرکت کرد.

ALGO به چه کاری می‌آید؟

• کارمزد تراکنش: هر تراکنش در حالت عادی ۰٫۰۰۱ ALGO کارمزد دارد و وقتی شبکه شلوغ شود، کارمزد به نسبت اندازه تراکنش بالا می‌رود. نصف کارمزدهای هر بلاک به حسابی می‌رسد که آن را پیشنهاد داده، به شرطی که آن حساب شرایط پاداش را داشته باشد.
• امنیت شبکه: مقدار ALGOیی که هر حساب در اجماع آنلاین دارد، وزن آن حساب را در قرعه‌کشی تعیین می‌کند.
• حداقل موجودی: هر حساب باید مقداری ALGO نگه دارد و این مقدار با هر توکن و برنامه‌ای که به حساب اضافه می‌کنید، بیشتر می‌شود. جزئیاتش را در بخش بعد ببینید.
• رأی دادن: دارندگان ALGO در جلسه‌های حاکمیت الگورند (Algorand Governance) درباره پیشنهادهای شبکه رأی می‌دهند، ولی این جلسه‌ها دیگر پاداشی ندارند.
• توکن‌ها و دیفای: روی الگورند قرارداد هوشمند اجرا می‌شود و هر حسابی می‌تواند توکن بسازد. USDC، استیبل‌کوین شرکت Circle، هم روی الگورند منتشر می‌شود. اگر با برنامه‌های مالی روی بلاک‌چین آشنا نیستید، دیفای چیست را بخوانید.

حداقل موجودی و Opt-in: دو قاعده‌ای که باید بدانید

اگر قبلاً با کیف پول‌های اتریوم یا ترون کار کرده‌اید، احتمالاً این دو قاعده اول کار غافلگیرتان می‌کند. هر دو را مستندات رسمی توسعه‌دهندگان الگورند توضیح داده است.

حداقل موجودی (minimum balance). هر حساب الگورند باید همیشه دست‌کم ۰٫۱ ALGO داشته باشد. هر توکن (ASA) که در حساب نگه می‌دارید یا ساخته‌اید، ۰٫۱ ALGO دیگر به این حداقل اضافه می‌کند و هر برنامه‌ای که در آن عضو شوید هم مقداری به آن می‌افزاید. تراکنشی که موجودی را به زیر این حداقل ببرد، رد می‌شود.

Opt-in یا قبول کردن توکن. در الگورند هیچ توکنی بدون اجازه خودتان وارد حسابتان نمی‌شود. اول باید با یک تراکنش اعلام کنید که آن توکن را قبول می‌کنید؛ به این کار Opt-in می‌گویند و کارمزدش مثل هر تراکنش دیگر است. تا Opt-in نکنید، کسی نمی‌تواند آن توکن را برایتان بفرستد.

مثال: چرا نمی‌توانم همه ALGO را بفرستم؟

فرض کنید ۰٫۵ ALGO در کیف پولتان دارید و USDC و یک توکن دیگر را هم Opt-in کرده‌اید. این مقدار باید همیشه در حساب بماند:

• حداقل موجودی خود حساب: ۰٫۱ ALGO
• برای USDC: ۰٫۱ ALGO
• برای توکن دوم: ۰٫۱ ALGO
• جمع: ۰٫۳ ALGO

پس از ۰٫۵ ALGO فقط ۰٫۲ آزاد است و کارمزد ۰٫۰۰۱ ALGO هم از همین مقدار کم می‌شود. یعنی در یک تراکنش حداکثر ۰٫۱۹۹ ALGO می‌توانید بفرستید و اگر ۰٫۲ بزنید، تراکنش رد می‌شود. توکنی را که دیگر موجودی‌ای از آن ندارید و لازمش ندارید، می‌توانید از حساب بیرون کنید (Opt-out) تا ۰٫۱ ALGO آن آزاد شود.

همین قاعده موقع فرستادن به یک آدرس تازه هم به کار می‌آید. اولین واریز به حسابی که هنوز هیچ ALGOیی ندارد، باید دست‌کم ۰٫۱ ALGO باشد تا به حداقل موجودی برسد و اگر کمتر باشد، تراکنش رد می‌شود.

وقتی تراکنش رد می‌شود یا توکن نمی‌رسد

اسم کوتاه هر توکن، مثل USDC، فقط متنی است که سازنده‌اش انتخاب کرده و هر کسی می‌تواند توکنی با همین اسم بسازد. چیزی که توکن را یکتا می‌کند، شناسه دارایی (Asset ID) آن است که یک عدد است. طبق مستندات Circle، شناسه USDC اصلی روی شبکه اصلی الگورند `31566704` است.

سازنده توکن می‌تواند دو آدرس ویژه هم برایش تعیین کند: آدرس Freeze که می‌تواند آن توکن را در هر حسابی فریز کند، و آدرس Clawback که می‌تواند توکن را از یک حساب بردارد و به حساب دیگری بفرستد. پیش از نگه داشتن یک توکن ناشناخته، این تنظیم‌ها را در یک اکسپلورر ببینید.

اگر توکن در کیف پول دیده نمی‌شود یا تراکنش خطا داد، این جدول را از بالا بخوانید:

استیکینگ الگورند: پاداش برای کسی که نود روشن نگه می‌دارد

الگورند چند سال برنامه‌ای به اسم حاکمیت داشت. دارندگان ALGO هر فصل مقداری ALGO را متعهد می‌کردند، رأی می‌دادند و پاداش می‌گرفتند. طبق سایت الگورند، پاداش این برنامه با دوره چهاردهم (GP14) تمام شد و جلسه‌های بعدی فقط برای تصمیم‌گیری برگزار می‌شوند. از زمستان ۱۴۰۳، با ارتقای Algorand 4.0، پاداش به حساب‌هایی می‌رسد که در اجماع شرکت می‌کنند. پس اگر جایی خواندید که فقط با نگه داشتن ALGO در کیف پول پاداش می‌گیرید، آن مطلب قدیمی است.

خود مفهوم استیک را در استیکینگ چیست توضیح داده‌ایم. قاعده‌های استیک در الگورند، طبق صفحه پرسش‌های استیکینگ، این‌هاست:

• پاداش فقط وقتی می‌رسد که حساب شما بلاکی پیشنهاد بدهد و آن بلاک ثبت شود. هر چه ALGO آنلاین بیشتری داشته باشید، احتمال اینکه پیشنهاددهنده شوید بیشتر است.
• حساب باید دست‌کم ۳۰ هزار ALGO در اجماع داشته باشد. حساب‌هایی که بیش از ۷۰ میلیون ALGO دارند، پاداش نمی‌گیرند.
• برای اینکه حسابتان پاداش بگیرد، باید تراکنش ثبت کلید آنلاین (key registration) را با کارمزد ۲ ALGO بفرستید.
• ALGO قفل نمی‌شود و در کیف پول خودتان می‌ماند و هر وقت بخواهید می‌توانید خرجش کنید.
• اگر نود مدت زیادی خاموش بماند، پروتکل حساب را از اجماع بیرون می‌کند و برای برگشتن باید دوباره ۲ ALGO کارمزد بدهید. اگر خودتان می‌خواهید کنار بکشید، تراکنش آفلاین شدن بفرستید. این تراکنش ۳۲۰ بلاک بعد اثر می‌کند که با بلاک‌های ۲٫۸ ثانیه‌ای حدود یک ربع است.
• پاداش بدون تراکنش جداگانه به موجودی اضافه می‌شود؛ برای همین آن را در فهرست تراکنش‌ها نمی‌بینید و فقط بالا رفتن موجودی را می‌بینید.

پاداش هر بلاک دو بخش دارد: نصف کارمزد تراکنش‌های همان بلاک، و جایزه‌ای که بنیاد الگورند از خزانه‌اش می‌دهد. این جایزه از ۱۰ ALGO برای هر بلاک شروع شد و با هر یک میلیون بلاک، ۱ درصد کم می‌شود؛ با بلاک‌های ۲٫۸ ثانیه‌ای، یک میلیون بلاک حدود یک ماه طول می‌کشد. بنیاد گفته این جایزه را از زمستان ۱۴۰۳ حدود ۲۴ ماه می‌دهد، یعنی تقریباً تا زمستان ۱۴۰۵. بعد از آن، اگر برنامه تازه‌ای اعلام نشود، پاداش فقط از کارمزدها می‌آید و به میزان استفاده از شبکه بستگی پیدا می‌کند.

با چه مقدار ALGO چه راهی دارید؟

استخرها و پروتکل‌های استیکینگ نقدشونده را تیم‌های مستقل ساخته‌اند و هر کدام قاعده‌ها و ریسک خودشان را دارند. پیش از سپردن ALGO، صفحه همان پروتکل را بخوانید و با مبلغ کم شروع کنید.

عرضه ALGO: سقف ثابت، عرضه در گردش رو به افزایش

طبق صفحه پرسش‌های الگورند، سقف عرضه ۱۰ میلیارد ALGO است و همه این ALGOها روز راه‌اندازی ساخته شدند. جایزه استیک هم از ALGOهای خزانه بنیاد پرداخت می‌شود و ALGO تازه‌ای ساخته نمی‌شود.

با این حال عرضه در گردش هنوز بالا می‌رود، چون توکن‌هایی که از اول ساخته و کنار گذاشته شده بودند، کم‌کم آزاد می‌شوند. هر ALGOیی که آزاد شود ممکن است به بازار بیاید، پس برای کسی که ALGO نگه می‌دارد، سرعت این آزادسازی مهم است. مقدار در گردش و ارزش بازار را در صفحه الگورند ببینید.

الگورند و رایانه‌های کوانتومی

بیشتر بلاک‌چین‌ها امروز از امضاهای دیجیتالی استفاده می‌کنند که اگر روزی رایانه کوانتومی قدرتمندی ساخته شود، دیگر امن نمی‌مانند. الگورند از همین حالا برای این خطر برنامه دارد. طبق سایت الگورند، این شبکه از سال ۲۰۲۲ میلادی با امضای Falcon، که مؤسسه ملی استاندارد و فناوری آمریکا (NIST) انتخابش کرده، از کل تاریخچه زنجیره محافظت می‌کند. سال ۲۰۲۵ اولین تراکنش مقاوم در برابر کوانتوم روی شبکه اصلی ثبت شد و در ۲۰۲۶ حساب‌های پساکوانتومی (PQ) هم به خود شبکه اضافه شدند.

طبق نقشه راهی که خرداد ۱۴۰۵ منتشر شد، قرار است تا سال ۲۰۲۷ میلادی بیشتر بخش‌های شبکه در برابر کوانتوم مقاوم شوند. هنوز کسی نمی‌داند این خطر کی جدی می‌شود، ولی اگر به نگهداری طولانی‌مدت فکر می‌کنید، بد نیست بدانید این شبکه برایش برنامه عملی دارد.

نقطه‌ضعف‌ها و ریسک‌های الگورند

پاداش استیک هنوز به جایزه بنیاد تکیه دارد

کارمزد پایه هر تراکنش ۰٫۰۰۱ ALGO است، پس برای اینکه نصف کارمزدهای یک بلاک به ۱۰ ALGO برسد، آن بلاک باید حدود ۲۰ هزار تراکنش داشته باشد. تا وقتی بلاک‌ها این‌قدر پر نیستند، جایزه بنیاد سهم بزرگی از پاداش است. این جایزه هر ماه کمی کمتر می‌شود و قرار است حدود زمستان ۱۴۰۵ تمام شود. اگر تا آن موقع کارمزدها جایش را نگیرند، پاداش استیک کم می‌شود.

آستانه ۳۰ هزار ALGO

کسی که کمتر از ۳۰ هزار ALGO دارد، برای پاداش گرفتن باید سراغ استخرها یا استیکینگ نقدشونده برود؛ یعنی ALGO را به قرارداد هوشمندی بسپارد که تیم دیگری ساخته و ریسک خودش را دارد.

توکن‌های تقلبی و اختیار ناشر

چون هر حسابی می‌تواند روی الگورند توکن بسازد، ممکن است به توکن بی‌ارزشی بربخورید که اسم آشنایی دارد. ناشر هر توکن هم می‌تواند Freeze و Clawback را برایش فعال کند. پیش از گرفتن هر توکن، شناسه دارایی و این دو تنظیم را چک کنید.

عرضه در گردش هنوز رشد می‌کند

ALGOهایی که از اول ساخته شده‌اند کم‌کم آزاد می‌شوند و به بازار می‌رسند، و این عرضه اضافه می‌تواند روی قیمت فشار بیاورد.

بعضی عددها را خود پروژه اعلام کرده است

سایت الگورند می‌گوید شبکه می‌تواند بیش از ۱۰ هزار تراکنش در ثانیه را پردازش کند و در هفت سال حتی یک بار از کار نیفتاده است. این عددها را خود پروژه اعلام کرده و حاصل یک بررسی مستقل نیستند.

نوسان قیمت

ALGO مثل بیشتر رمزارزها نوسان شدیدی دارد و قیمت تومانی‌اش هم به قیمت جهانی ALGO بستگی دارد و هم به نرخ تتر (USDT) به تومان. فقط پولی را وارد کنید که اگر مدتی ارزشش پایین بماند، به زندگی‌تان فشار نیاورد.

کیف پول و اکسپلورر الگورند

ALGO روی بلاک‌چین خود الگورند است، نه توکنی روی اتریوم یا شبکه دیگر. پس کیف پولی که انتخاب می‌کنید باید از شبکه الگورند پشتیبانی کند، مثل Pera Wallet. در کیف پول شخصی، عبارت بازیابی دست خودتان است و اگر گمش کنید، کسی نمی‌تواند ALGO را برایتان برگرداند.

برای دیدن تراکنش‌ها و بلاک‌ها می‌توانید از اکسپلورری مثل allo.info استفاده کنید؛ در صفحه هر بلاک، آدرس حسابی که آن را پیشنهاد داده هم آمده است. پیش از هر ارسال، آدرس مقصد را با این راهنما چک کنید.

خرید، نگهداری و برداشت الگورند در سواپ‌ولت

در سواپ‌ولت می‌توانید الگورند را با تومان بخرید، بفروشید یا با تتر و رمزارزهای دیگر عوض کنید. لازم نیست یک ALGO کامل بخرید؛ با مبلغ کم هم می‌شود شروع کرد. اگر نمی‌خواهید زمان خرید را حدس بزنید، خرید پله‌ای یا DCA را ببینید. تصویر زیر چهار قدم خرید را در صفحه خرید الگورند نشان می‌دهد؛ قدم دوم همان احراز هویت برای خرید با تومان است.

برداشت ALGO از سواپ‌ولت روی شبکه الگورند انجام می‌شود و آدرس مقصد باید آدرس یک کیف پول الگورند باشد. اگر آن کیف پول تازه است و هنوز ALGOیی ندارد، مقداری که به آن می‌رسد باید دست‌کم ۰٫۱ ALGO باشد. کارمزد برداشت در صفحه کارمزدها آمده و مبلغ نهایی را پیش از تأیید می‌بینید. اگر اولین بار است، اول مبلغ کمی بفرستید (برای کیف پول خالی، دست‌کم همان ۰٫۱ ALGO) و بعد از رسیدنش، بقیه را.

برای واریز و برداشت تومانی احراز هویت لازم است. واریز و تبدیل رمزارز بدون احراز هویت هم ممکن است و برداشت رمزارز هم تا سقف مشخصی بدون آن انجام می‌شود؛ جزئیاتش را در خرید رمزارز بدون احراز هویت نوشته‌ایم. اگر می‌خواهید ALGO را خودتان در اجماع بگذارید، باید آن را به کیف پول شخصی‌ای ببرید که کلیدش دست خودتان است.