فدرال رزرو و نرخ بهره آمریکا چه اثری بر قیمت ارز دیجیتال دارد؟

فدرال رزرو، بانک مرکزی آمریکا، با نرخ بهره در واقع قیمت پول دلاری را تعیین می‌کند. وقتی نرخ بهره بالا می‌رود، یا بازار فکر می‌کند به‌زودی بالا می‌رود، قرض گرفتن دلار گران‌تر می‌شود و دارایی‌های بی‌خطر دلاری سود بیشتری می‌دهند. در چنین شرایطی دارایی پرریسکی مثل بیت‌کوین که هیچ سودی پرداخت نمی‌کند، معمولاً کمتر خریدار پیدا می‌کند. کاهش نرخ، یا حتی انتظار کاهش آن، معمولاً اثر برعکس دارد.

ولی این رابطه همیشه به این سادگی کار نمی‌کند. بازار تصمیم فدرال رزرو را معمولاً هفته‌ها قبل حدس می‌زند و در قیمت حساب می‌کند. چیزی که قیمت را تکان می‌دهد، فاصله تصمیم و پیام فدرال رزرو با انتظار بازار است. ما همه ۳۲ تغییر نرخ بهره از آذر ۱۳۹۴ تا شهریور ۱۴۰۵ را کنار قیمت بیت‌کوین گذاشتیم و الگوی ثابتی پیدا نکردیم. در دو روزِ اطراف تصمیم، بیت‌کوین بعد از تقریباً نیمی از افزایش‌های نرخ بالا رفته و بعد از تقریباً نیمی از کاهش‌ها پایین آمده است.

فدرال رزرو چیست و FOMC درباره چه تصمیم می‌گیرد؟

فدرال رزرو بانک مرکزی آمریکاست و تصمیم‌های پولی‌اش را کمیته بازار آزاد فدرال (FOMC) می‌گیرد. این کمیته ۱۲ عضو رأی‌دهنده دارد: هفت عضو هیئت‌مدیره فدرال رزرو، رئیس فدرال رزرو نیویورک و چهار نفر از یازده رئیس دیگر بانک‌های فدرال رزرو منطقه‌ای که هر سال به نوبت عوض می‌شوند. کمیته سالی هشت نشست برنامه‌ریزی‌شده دارد و رئیس فعلی‌اش کوین وارش است. (فدرال رزرو)

مهم‌ترین تصمیم هر نشست، محدوده هدف نرخ وجوه فدرال (federal funds rate) است؛ یعنی نرخی که بانک‌ها برای قرض دادن یک‌شبه ذخایرشان به یکدیگر می‌گیرند. (فدرال رزرو) این نرخ خیلی زود به بهره وام‌های کوتاه‌مدت و سود اوراق خزانه کوتاه‌مدت آمریکا منتقل می‌شود. (فدرال رزرو) این نرخ آخرین بار در نشست ۲۵ شهریور ۱۴۰۵ تغییر کرد و با ۰٫۲۵ واحد درصد افزایش به محدوده ۳٫۷۵ تا ۴ درصد رسید. (بیانیه فدرال رزرو)

ابزار دوم، ترازنامه است. فدرال رزرو می‌تواند با خرید گسترده اوراق قرضه، پول تازه وارد بازار کند؛ اسم این کار تسهیل کمّی (QE) است. برعکسش انقباض کمّی (QT) است: فدرال رزرو پول اوراقی را که سررسید می‌شوند دوباره سرمایه‌گذاری نمی‌کند و به این ترتیب ترازنامه‌اش کوچک می‌شود.

هدف همه این تصمیم‌ها اشتغال حداکثری و ثبات قیمت‌هاست و FOMC تورم سالانه ۲ درصد را هدف بلندمدت خود می‌داند. (فدرال رزرو) اینکه آمار ماهانه تورم چطور انتظار بازار از نشست بعدی را عوض می‌کند، در مطلب چرا قیمت بیت‌کوین به تورم آمریکا واکنش نشان می‌دهد؟ آمده است. اگر می‌خواهید خودِ تورم و دلیل بالا رفتن مداوم قیمت‌ها را بشناسید، تورم چیست؟ را بخوانید.

نتیجه نشست‌ها چه ساعتی اعلام می‌شود؟

بیانیه هر نشست ساعت ۲ بعدازظهر به وقت واشنگتن منتشر می‌شود؛ یعنی ۲۱:۳۰ به وقت تهران. از حدود نیمه آبان تا اواخر اسفند که ساعت آمریکا یک ساعت عقب کشیده می‌شود، این زمان ۲۲:۳۰ است. کمی بعد از بیانیه، رئیس فدرال رزرو کنفرانس خبری می‌گذارد. چهار نشست از هشت نشست سال هم همراه با پیش‌بینی‌های اقتصادی اعضاست که «نمودار نقطه‌ای» معروف بخشی از آن است. تاریخ همه نشست‌ها در تقویم فدرال رزرو آمده است.

اثر نرخ بهره از چه راه‌هایی به قیمت ارز دیجیتال می‌رسد؟

به گفته خود فدرال رزرو، نه‌فقط تغییر نرخ بهره، بلکه انتظار تغییر آن هم روی قیمت دارایی‌ها اثر می‌گذارد. (فدرال رزرو) درباره بیت‌کوین و بقیه رمزارزها، معامله‌گران معمولاً چهار مسیر را دنبال می‌کنند. هیچ‌کدام قانون ثابت نیست و گاهی خبرهای خودِ بازار کریپتو از همه آن‌ها قوی‌ترند.

هزینه فرصت: وقتی دلار بی‌خطر هم سود می‌دهد

بیت‌کوین نه بهره می‌دهد و نه سود سهام. وقتی اوراق خزانه کوتاه‌مدت آمریکا تقریباً هیچ سودی ندارند، نگه داشتن بیت‌کوین برای یک سرمایه‌گذار بزرگ هزینه چندانی ندارد. ولی وقتی همان اوراق بیش از ۴ درصد سود می‌دهند، مثل دی ۱۴۰۱، پذیرفتن نوسان بیت‌کوین دلیل محکم‌تری می‌خواهد.

معیار دقیق‌تر، بازده واقعی است؛ یعنی سودی که بعد از کم کردن تورم می‌ماند. بازده اوراق ۱۰ ساله ضدتورم خزانه‌داری آمریکا (TIPS) در ۱۳ دی ۱۴۰۰ منفی ۰٫۹۷ درصد بود. یعنی کسی که دلارش را در امن‌ترین جای ممکن گذاشته بود، بعد از حساب تورم ضرر می‌کرد. تا ۱۲ آبان ۱۴۰۱ همین عدد به مثبت ۱٫۷۴ درصد رسید. (خزانه‌داری آمریکا) در همان فاصله، قیمت بیت‌کوین از حدود ۴۶ هزار دلار به حدود ۲۰ هزار دلار رسید.

نقدینگی: QE و QT

اسفند ۱۳۹۸، وسط شوک کرونا، فدرال رزرو نرخ بهره را به ۰ تا ۰٫۲۵ درصد رساند و اعلام کرد دست‌کم ۵۰۰ میلیارد دلار اوراق خزانه و ۲۰۰ میلیارد دلار اوراق رهنی می‌خرد. (بیانیه فدرال رزرو) دو سال بعد مسیر برعکس شد. از ۱۱ خرداد ۱۴۰۱ فدرال رزرو پول بخشی از اوراق سررسیدشده را دیگر سرمایه‌گذاری نکرد. سقف این کاهش برای اوراق خزانه ماهی ۳۰ میلیارد دلار بود و سه ماه بعد به ۶۰ میلیارد دلار رسید. (فدرال رزرو) در آبان ۱۴۰۴ هم تصمیم گرفت این دوره کوچک کردن ترازنامه را ۱۰ آذر همان سال تمام کند. (بیانیه فدرال رزرو)

منطق بازار ساده است. وقتی دلار ارزان و فراوان است، بخشی از آن سراغ دارایی‌های پرریسک می‌رود. وقتی این پول از سیستم مالی جمع می‌شود، اول از همین دارایی‌ها بیرون کشیده می‌شود.

دلار قوی‌تر

اگر نرخ بهره آمریکا در مقایسه با بقیه کشورها بالا برود، نگه داشتن دلار جذاب‌تر می‌شود و دلار معمولاً در برابر ارزهای دیگر قوی‌تر می‌شود. فدرال رزرو هم در توضیح سیاست پولی‌اش، تغییر ارزش دلار را یکی از راه‌های اثر نرخ بهره بر اقتصاد می‌داند. معامله‌گران این را با شاخص دلار (DXY) دنبال می‌کنند که ارزش دلار را در برابر سبدی از ارزهای اصلی مثل یورو و ین نشان می‌دهد. بیت‌کوین با دلار قیمت‌گذاری می‌شود و بازار دلار قوی را معمولاً نشانه سخت‌تر شدن شرایط مالی جهان می‌داند؛ شرایطی که به دارایی‌های پرریسک فشار می‌آورد.

اهرم و سرمایه‌گذاران بزرگ

امروز صندوق‌های بورسی و شرکت‌های بزرگ هم بیت‌کوین نگه می‌دارند و آن را کنار سهام و اوراق قرضه در یک سبد می‌گذارند. وقتی نرخ بهره بالا می‌رود، این‌ها معمولاً ریسک کل سبد را کم می‌کنند و بیت‌کوین هم بخشی از همان سبد است. درباره نقش صندوق‌های بورسی در ETF بیت‌کوین چیست؟ بیشتر بخوانید.

در بازار معاملات اهرمی هم غافلگیری شب نشست می‌تواند موجی از لیکویید شدن راه بیندازد. بسته شدن اجباری پوزیشن‌های یک گروه، قیمت را تندتر حرکت می‌دهد و گروه بعدی را هم لیکویید می‌کند. برای همین گاهی قیمت در چند دقیقه اول خیلی بیشتر از وزن واقعی خبر جابه‌جا می‌شود.

چرا بازار به غافلگیری واکنش نشان می‌دهد، نه به خودِ تصمیم؟

بازار منتظر نمی‌ماند تا فدرال رزرو حرفش را بزند. معامله‌گران هر روز روی مسیر نرخ بهره شرط می‌بندند و قیمت این شرط‌ها نشان می‌دهد بازار چه انتظاری دارد. ابزار FedWatch بورس شیکاگو (CME) همین انتظار را از قیمت قراردادهای آتی نرخ بهره بیرون می‌کشد و به شکل درصد احتمال هر تصمیم نشان می‌دهد. سود اوراق خزانه کوتاه‌مدت هم همین را می‌گوید، فقط با زبان دیگری.

نمونه: اولین افزایش نرخ در اسفند ۱۴۰۰

در ۲۴ اسفند ۱۴۰۰، یک روز قبل از اولین افزایش نرخ بعد از کرونا، نرخ فدرال رزرو هنوز ۰ تا ۰٫۲۵ درصد بود. ولی سود اوراق خزانه یک‌ساله ۱٫۲۸ درصد و دوساله ۱٫۸۵ درصد بود. سود دوساله در ۱۳ دی همان سال فقط ۰٫۷۸ درصد بود. (خزانه‌داری آمریکا) یعنی بازار چند افزایش پشت‌سرهم را از قبل در قیمت‌ها حساب کرده بود.

بیت‌کوین هم منتظر نمانده بود و تا آن روز ۴۲ درصد از سقف آبان ۱۴۰۰ پایین آمده بود. وقتی تصمیم بالاخره اعلام شد، قیمتش در دو روز ۴٫۱ درصد بالا رفت.

نمودار نقطه‌ای: پیامی که از خودِ تصمیم مهم‌تر است

در نمودار نقطه‌ای (dot plot)، هر کدام از شرکت‌کنندگان نشست با یک نقطه نشان می‌دهد که به نظرش نرخ بهره در پایان هر سال کجا باید باشد. بازار بیشتر به میانه این نقطه‌ها نگاه می‌کند. (فدرال رزرو)

نشست ۲۸ آذر ۱۴۰۳ نمونه خوبی است. فدرال رزرو نرخ را ۰٫۲۵ واحد کم کرد و به ۴٫۲۵ تا ۴٫۵ درصد رساند؛ خبری که روی کاغذ برای بیت‌کوین خوب بود. ولی میانه پیش‌بینی اعضا برای پایان سال ۲۰۲۵ میلادی از ۳٫۴ درصد در پیش‌بینی شهریور به ۳٫۹ درصد رسید. یعنی به جای حدود چهار کاهش نرخ در سال بعد، حالا حدود دو کاهش انتظار می‌رفت. بیت‌کوین در دو روز ۷٫۹ درصد افت کرد.

حساب ما: ۳۲ تصمیم و هیچ الگوی ثابتی

فدرال رزرو در آذر ۱۳۹۴، بعد از هفت سال نرخ نزدیک صفر، نرخ را بالا برد. از آن روز تا شهریور ۱۴۰۵ نرخ بهره ۳۲ بار عوض شده است. ما برای هر تصمیم قیمت پایانی بیت‌کوین در روز قبل و روز بعد از اعلام را مقایسه کردیم:

• ۲۱ افزایش نرخ: بیت‌کوین ۱۰ بار بالا رفت و ۱۱ بار پایین آمد.
• ۱۱ کاهش نرخ، از جمله دو کاهش اضطراری اسفند ۱۳۹۸: ۵ بار بالا رفت و ۶ بار پایین آمد.
• اندازه حرکت: جابه‌جایی معمول (میانه) بیت‌کوین در این دو روزها ۲٫۵ درصد بود، تقریباً همان ۲٫۲ درصدی که در هر بازه دوروزه دیگرِ این ده سال دیده می‌شود.

پس جهت تصمیم به‌تنهایی چیزی درباره جهت قیمت نمی‌گوید. قیمت پایانی روزانه البته پرش‌های شدید دقیقه‌های اول بعد از بیانیه را نشان نمی‌دهد؛ آن پرش‌ها گاهی بزرگ‌اند و بیشتر وقت‌ها دوطرفه.

شش تصمیم و واکنش بیت‌کوین

در جدول زیر شش تصمیم مهم را با دو عدد کنار هم گذاشته‌ایم: تغییر قیمت بیت‌کوین در ۳۰ روز قبل از تصمیم، و در دو روز اطراف آن، یعنی از قیمت پایانی روز قبل تا روز بعد از اعلام. شماره‌ها همان شماره‌های نمودار است.

چند نکته از این جدول و نمودار:

• ردیف ۱: بیت‌کوین در ۳۰ روز قبل از این تصمیم نصف شده بود و خود تصمیم هم ریزش را فوراً متوقف نکرد. ولی در دو سالی که نرخ نزدیک صفر ماند، یعنی تا روز قبل از ردیف ۲، قیمتش ۷٫۳ برابر شد.
• دوره افزایش نرخ: از ردیف ۲ تا کف آبان ۱۴۰۱، بیت‌کوین ۶۰ درصد دیگر افت کرد. ولی کف قیمت با فروپاشی صرافی FTX هم‌زمان بود، نه با یک تصمیم فدرال رزرو. بعد از آن، بیت‌کوین ۸۵ درصد بالا رفت، در حالی که فدرال رزرو تا مرداد ۱۴۰۲ هنوز نرخ را بالا می‌برد.
• دوره سقف نرخ: نرخ بهره از مرداد ۱۴۰۲ تا شهریور ۱۴۰۳، حدود ۱۴ ماه، روی ۵٫۲۵ تا ۵٫۵ درصد ماند و در همین مدت قیمت بیت‌کوین دو برابر شد. شروع معامله ETFهای اسپات بیت‌کوین در دی ۱۴۰۲ و هاوینگ اردیبهشت ۱۴۰۳ هم در همین دوره بود.
• ردیف ۵: دو عضو کمیته با این تصمیم مخالفت کردند، آن هم در دو جهت مخالف: یکی کاهش ۰٫۵ واحدی می‌خواست و دیگری اصلاً کاهش نمی‌خواست. (بیانیه فدرال رزرو) بیت‌کوین در ۳۰ روز بعد ۱۹٫۵ درصد افت کرد. اینکه چه سهمی از این افت به نشست مربوط بود، از روی داده معلوم نیست.
• ردیف ۶: بیت‌کوین در ماه قبل از این افزایش نرخ ۱۷ درصد رشد کرده بود و بعد از تصمیم هم پایین نیامد. در پیش‌بینی همین نشست، میانه نرخ مورد انتظار برای پایان سال ۲۰۲۶ میلادی از ۳٫۸ درصد در پیش‌بینی خرداد به ۴٫۱ درصد رسید. یعنی میانه پیش‌بینی‌ها یک افزایش دیگر تا پایان آن سال را نشان می‌دهد. (فدرال رزرو)

پس نرخ بهره و نقدینگی دلاری روی فضای کلی بازار اثر دارند، ولی هم‌زمانی همیشه به معنای علت نیست. هر بار که یک تصمیم و یک حرکت قیمت کنار هم دیده می‌شوند، باید پرسید آن روزها چه خبر دیگری هم بوده است. عمق و مدت بازارهای خرسی بیت‌کوین را در بول ران و بازار خرسی چیست؟ با عدد و تاریخ آورده‌ایم.

برای کسی که در ایران تتر یا بیت‌کوین دارد

اگر تتر دارید، تصمیم فدرال رزرو ارزش دلاری‌اش را عوض نمی‌کند؛ قرار است هر تتر همیشه حدود یک دلار بماند. نرخ بهره بالا هم برای شما سودی ندارد، چون خودِ تتر بهره‌ای نمی‌دهد، حتی وقتی اوراق خزانه آمریکا ۴ یا ۵ درصد سود می‌دهند. این را در استیبل‌کوین چیست؟ توضیح داده‌ایم. قیمت تومانی تتر را هم بیشتر بازار داخل تعیین می‌کند؛ جزئیاتش در قیمت تتر در ایران چطور تعیین می‌شود؟ آمده است.

اگر بیت‌کوین یا رمزارز دیگری دارید، اثر فدرال رزرو از راه قیمت دلاری آن به شما می‌رسد. قیمت تومانی که می‌بینید تقریباً حاصل‌ضرب قیمت دلاری رمزارز در قیمت تومانی تتر است. پس ممکن است بیت‌کوین بعد از یک نشست به دلار افت کند، ولی اگر همان روزها تتر گران شده باشد، قیمت تومانی کمتر پایین بیاید. مثال عددی‌اش را در مطلب تورم آمریکا و بیت‌کوین ببینید.

شب نشست فدرال رزرو چه کنیم؟

نتیجه دو نشست بعدی FOMC، ۶ آبان ۱۴۰۵ ساعت ۲۱:۳۰ و ۱۸ آذر ۱۴۰۵ ساعت ۲۲:۳۰ به وقت تهران اعلام می‌شود. نشست آذر نمودار نقطه‌ای تازه هم دارد.

• پیش از نشست، انتظار بازار را بدانید. بدون دانستن انتظار، نه خود تصمیم معنای زیادی دارد و نه واکنش قیمت.
• به جمله‌های بیانیه و پیش‌بینی‌ها هم نگاه کنید، نه فقط به عدد نرخ. ردیف ۴ جدول نشان داد که حتی کاهش نرخ هم می‌تواند برای بازار خبر بدی باشد.
• در دقیقه‌های اول با عجله معامله نکنید. نوسان آن لحظه شدید و دوطرفه است و اسپرد، یعنی فاصله قیمت خرید و فروش، هم ممکن است بیشتر شود.
• با اهرم سراغ شب نشست نروید. یک پرش چنددرصدی کافی است تا پوزیشن اهرمی بسته شود.
• برای یک خبر، برنامه بلندمدتتان را عوض نکنید. اگر برای بلندمدت می‌خرید، خرید پله‌ای اثر نوسان یک شب خاص را کم می‌کند. در سواپ‌ولت می‌توانید با تتر رمزارز بخرید و کارمزد هر معامله را پیش از آن در صفحه کارمزدها ببینید.

فدرال رزرو فقط یکی از عوامل قیمت رمزارزهاست و هیچ نشستی جهت قیمت را تضمین نمی‌کند. سرمایه‌ای وارد این بازار کنید که نوسانش را تحمل می‌کنید؛ قاعده‌های اصلی‌اش را در مدیریت ریسک در ارز دیجیتال جمع کرده‌ایم.