پرایس اکشن چیست؟ آموزش خواندن نمودار بدون اندیکاتور

پرایس اکشن (Price Action) یعنی تصمیم گرفتن از روی خود قیمت. به‌جای اینکه منتظر سیگنال یک اندیکاتور بمانید، نمودار خام را می‌خوانید: قیمت سقف‌ها و کف‌هایش را کجا ساخته، روی کدام سطح‌ها واکنش نشان داده و کندل‌های آخر چطور بسته شده‌اند. پرایس اکشن آینده را پیش‌بینی نمی‌کند؛ کمکتان می‌کند بفهمید بازار الان در چه وضعی است، کجا وارد شوید و اگر اشتباه کردید، از کجا بیرون بیایید.

این روش شاخه‌ای از تحلیل تکنیکال است که با ابزار کمتری کار می‌کند: نمودار قیمت، چند خط افقی که خودتان می‌کشید و گاهی حجم معاملات.

پرایس اکشن به زبان ساده

هر اندیکاتوری که روی نمودار می‌بینید از همین قیمت ساخته شده است. میانگین متحرک چیزی جز میانگین قیمت بسته شدن چند کندل اخیر نیست و RSI از مقایسه حرکت‌های مثبت و منفی به دست می‌آید. پس اندیکاتور حرف تازه‌ای نمی‌زند؛ همان قیمت را خلاصه می‌کند و چون از داده‌های گذشته حساب می‌شود، معمولاً کمی دیرتر از خود قیمت تغییر جهت می‌دهد. حرف پرایس‌اکشن‌کارها ساده است: وقتی همه‌چیز از قیمت درمی‌آید، چرا سراغ خود قیمت نرویم؟

به همین خاطر به نموداری که با آن کار می‌کنند «چارت خام» (Naked Chart) هم می‌گویند: فقط کندل‌ها و چند خطی که خودتان کشیده‌اید. «بدون اندیکاتور» هم برای همه یک معنا ندارد. بعضی‌ها واقعاً هیچ ابزاری اضافه نمی‌کنند و بعضی‌ها یک میانگین متحرک یا نمودار حجم را نگه می‌دارند. ویکی‌پدیا هم پرایس اکشن را روشی تعریف می‌کند که در آن معامله‌گر از روی حرکت قیمت تصمیم می‌گیرد، نه اندیکاتورها، و اضافه می‌کند که این تصمیم‌ها «ذهنی»‌اند (Price action trading در ویکی‌پدیا).

همین ذهنی بودن، هم نقطه قوت پرایس اکشن است و هم بزرگ‌ترین ضعفش. دو نفر می‌توانند یک نمودار را دو جور بخوانند و هر دو هم برای حرفشان دلیل داشته باشند.

چهار چیزی که روی نمودار می‌خوانید

پرایس اکشن را با هر اسمی که آموزش بدهند، روی چهار پایه سوار است. اگر این چهار را خوب بشناسید، بیشتر اصطلاح‌هایی که در دوره‌ها و کانال‌ها می‌شنوید برایتان آشنا می‌شود.

۱. کندل: قیمت کجا بسته شد؟

هر کندل چهار عدد دارد: قیمت باز شدن، بالاترین قیمت، پایین‌ترین قیمت و قیمت بسته شدن. پرایس‌اکشن‌کار به اینکه کندل کجا بسته شده و سایه‌هایش چقدر بلند است بیشتر توجه می‌کند تا به رنگش. کندلی که نزدیک سقفش بسته شده یعنی خریدارها تا آخر آن بازه دست بالا را داشته‌اند. سایه پایینی بلند یعنی قیمت پایین رفته و دوباره برگشته است؛ یک عده آن پایین خریده‌اند. اگر هنوز با اجزای کندل راحت نیستید، اول آموزش خواندن کندل استیک را بخوانید.

در پرایس اکشن اسم سه شکل کندل بیشتر از بقیه به گوش می‌خورد:

• پین‌بار (Pin Bar): بدنه کوچکی دارد و یک سایه بلند. در کندل‌شناسی کلاسیک به همین شکل‌ها اسم‌هایی مثل چکش و ستاره دنباله‌دار داده‌اند. سایه بلندش نشان می‌دهد قیمت تا جایی رفته و آنجا پس زده شده است.
• اینساید بار (Inside Bar): سقفش پایین‌تر از سقف کندل قبلی است و کفش بالاتر از کف آن؛ یعنی کامل داخل دامنه کندل قبلی جا می‌شود. این کندل یعنی بازار مکث کرده است و بعضی‌ها شکسته شدن سقف یا کف این دو کندل را نقطه ورود می‌گیرند.
• اوتساید بار (Outside Bar): برعکس اینساید بار است؛ سقفش بالاتر و کفش پایین‌تر از کندل قبلی است و کل آن را در بر می‌گیرد. به نوشته ویکی‌پدیا، اگر این کندل وسط یک محدوده رنج ظاهر شود، بیشتر پرایس‌اکشن‌کارها نادیده‌اش می‌گیرند.

یک کندل به‌تنهایی چیز زیادی نمی‌گوید. پین‌باری که دور از هر سطحی و وسط راه ساخته شود با پین‌باری که روی یک حمایت قدیمی شکل بگیرد فرق دارد. جای کندل روی نمودار از شکل خودش مهم‌تر است.

۲. سقف و کف

قیمت هیچ‌وقت در یک خط صاف بالا یا پایین نمی‌رود؛ موج‌موج حرکت می‌کند. نوک هر موج یک سقف (Swing High) است و ته هر دره یک کف (Swing Low). سقف جایی است که قیمت تا آنجا بالا رفته و برگشته، و کف جایی که تا آنجا پایین آمده و برگشته است.

سقف و کف را فقط بعد از اینکه ساخته شد می‌شود تشخیص داد. تا وقتی قیمت از یک نقطه دور نشده، نمی‌دانید آنجا واقعاً سقف بوده یا فقط یک مکث کوتاه در مسیر. اینکه کدام موج را سقف حساب کنید به این هم بستگی دارد که موج‌های کوچک را تا چه اندازه نادیده بگیرید. مثلاً روی نمودار روزانه بیت‌کوین از خرداد ۱۴۰۴ تا مهر ۱۴۰۵، اگر حرکت‌های کمتر از ۱۰ درصد را حساب نکنید ۲۶ سقف و کف پیدا می‌کنید؛ با مرز ۱۲ درصد این عدد به ۱۸ می‌رسد و با مرز ۱۵ درصد فقط ۷ تا می‌ماند.

هیچ‌کدام از این شمارش‌ها غلط نیست. کسی که معامله را چند روز نگه می‌دارد با موج‌های ریزتری سروکار دارد تا کسی که چند ماه صبر می‌کند.

۳. ساختار بازار: صعودی، نزولی یا رنج

وقتی سقف‌ها و کف‌ها را پیدا کردید، ترتیبشان ساختار بازار را نشان می‌دهد:

• ساختار صعودی: هر سقف از سقف قبلی بالاتر است (Higher High یا HH) و هر کف از کف قبلی بالاتر (Higher Low یا HL).
• ساختار نزولی: سقف‌ها پایین‌تر از قبلی‌اند (Lower High یا LH) و کف‌ها هم پایین‌تر (Lower Low یا LL).
• رنج (Range): قیمت بین یک کف و یک سقف تقریباً ثابت بالا و پایین می‌رود و هیچ‌کدام از دو الگوی بالا شکل نمی‌گیرد.

اولین سؤال پرایس‌اکشن‌کار همین است: بازار صعودی است، نزولی است یا در یک محدوده گیر کرده؟ جواب همین سؤال جلوی خیلی از معامله‌های بد را می‌گیرد. در ساختار نزولی هر جهش کوچک وسوسه‌تان می‌کند که بخرید، در حالی که بازار هنوز جز سقف‌های پایین‌تر چیزی نساخته است.

وقتی این ترتیب به هم بخورد، مثلاً در روند صعودی قیمت زیر آخرین کف بالاتر برود، اولین نشانه عوض شدن روند را دیده‌اید. در بعضی آموزش‌ها به این شکست خلاف روند «تغییر کاراکتر» (Change of Character یا CHoCH) می‌گویند و به شکستن سقف یا کف در جهت خود روند، «شکست ساختار» (Break of Structure یا BOS). این شکست را هر اسمی بگذارید، فقط یک هشدار است و حکم قطعی نیست.

۴. سطح‌های کلیدی

سطح کلیدی جایی است که قیمت قبلاً آنجا واکنش نشان داده است: حمایت و مقاومت، سقف‌ها و کف‌های قبلی و عددهای رند مثل ۶۰ هزار یا ۱۰۰ هزار دلار. عددهای رند واقعاً حساب جدایی دارند. روی نمودار روزانه بیت‌کوین از بهمن ۱۴۰۲ تا مهر ۱۴۰۵، ۲۸ سقف یا کف روزانه درست روی مضرب‌های ۱٬۰۰۰ دلار ساخته شده بود. هر پایان سه‌رقمی دیگر، مثلاً قیمت‌هایی که به ۳۷۴ ختم می‌شوند، به‌طور میانگین کمتر از یک بار پیش آمده بود.

سطح را یک ناحیه ببینید، نه یک خط دقیق. برای پرایس‌اکشن‌کار، خود سطح به اندازه رفتار قیمت در آن مهم نیست: قیمت با سایه بلند پس زده می‌شود، پشت سطح بسته می‌شود یا بی‌اعتنا از آن رد می‌شود؟

ساختار بازار روی نمودار واقعی بیت‌کوین

نمودار زیر کندل‌های روزانه بیت‌کوین در بایننس را از خرداد ۱۴۰۴ تا ۲۴ مهر ۱۴۰۵ نشان می‌دهد. خط تیره سقف‌ها و کف‌ها را به هم وصل می‌کند و برچسب هر نقطه می‌گوید آن سقف یا کف از سقف یا کف قبلی بالاتر بوده یا پایین‌تر. به رنگ پس‌زمینه و پنج شماره روی نمودار دقت کنید؛ هر شماره جایی را نشان می‌دهد که ساختار شکسته شده است.

• تا مهر ۱۴۰۴ ساختار صعودی بود. قیمت در تیر کف ۹۸٬۲۰۰ دلاری ساخت، در مرداد سقف ۱۲۴٬۴۷۴ دلاری، در شهریور کف ۱۰۷٬۲۵۵ دلاری و ۱۴ مهر به سقف تاریخی حدود ۱۲۶٬۲۰۰ دلار رسید؛ هر سقف و هر کف از قبلی بالاتر بود.
• ۱۸ مهر اولین هشدار آمد (شماره ۱). در ریزش تند آن روز، سایه کندل تا ۱۰۲ هزار دلار پایین رفت، یعنی زیر کف شهریور. ولی همان کندل روی ۱۱۲٬۷۷۴ دلار بسته شد و قیمت اولین بار هفت روز بعد، در ۲۵ مهر، زیر آن کف بسته شد. اینکه شکست را با سایه حساب کنید یا با قیمت بسته شدن، قاعده‌ای است که باید از قبل برای خودتان روشن کنید.
• ۵ آبان ساختار نزولی جا افتاد (شماره ۲). قیمت تا ۱۱۶٬۴۰۰ دلار بالا آمد ولی به سقف قبلی نرسید و یک سقف پایین‌تر ساخت. از آن به بعد سقف‌ها و کف‌ها پله‌پله پایین آمدند تا کف ۶۰ هزار دلاری ۱۷ بهمن.
• ۱۳ اسفند اولین نشانه برگشت دیده شد (شماره ۳). قیمت از سقف ۷۲٬۲۷۱ دلاری ۱۹ بهمن بالاتر رفت و روی ۷۲٬۶۶۷ دلار بسته شد. سقف ۷۶ هزار دلاری اسفند و سقف ۸۲٬۸۵۰ دلاری اردیبهشت هم هر کدام از قبلی بالاتر بودند.
• ۱۳ خرداد ۱۴۰۵ همین ساختار صعودی شکست (شماره ۴). قیمت زیر کف ۶۵ هزار دلاری فروردین بسته شد و تا ۱۰ تیر به ۵۷٬۸۰۰ دلار رسید که از کف بهمن هم پایین‌تر بود. کسی که اسفند فقط به خاطر شکست ساختار و بدون حد ضرر خریده بود، حالا زیر قیمت خریدش بود.
• ۲۸ مرداد ساختار دوباره رو به بالا چرخید (شماره ۵). قیمت از سقف ۶۷٬۲۹۲ دلاری خرداد گذشت و ۳۰ شهریور از سقف ۸۲٬۸۵۰ دلاری اردیبهشت هم بالاتر بسته شد.

این نمودار نشان می‌دهد ساختار بازار وضع امروز را توصیف می‌کند، نه فردا را. هر چهار تغییر جهت این دوره با یک شکست ساختار شروع شد، ولی صعود اسفند سه ماه بیشتر دوام نیاورد. این نقطه‌ها را هم با نگاه به گذشته پیدا کرده‌ایم؛ وسط ماجرا هیچ‌کدام به این روشنی نبودند. برای همین پرایس‌اکشن‌کار کنار هر نقطه ورود، نقطه‌ای را هم مشخص می‌کند که اگر قیمت به آن رسید، یعنی ایده‌اش غلط بوده است.

شکست، پولبک و شکست جعلی

وقتی قیمت به یک سطح مهم می‌رسد، معمولاً یکی از سه اتفاق می‌افتد:

1. پس زده می‌شود. قیمت با یک سایه بلند برمی‌گردد و سطح سر جایش می‌ماند.
2. می‌شکند و بعد برمی‌گردد تا سطح را امتحان کند. به این برگشت پولبک (Pullback) می‌گویند. طبق تعریفی که ویکی‌پدیا از منابع پرایس اکشن آورده، اگر شکست جدی باشد، قیمت در پولبک دوباره به آن طرف سطح شکسته‌شده نمی‌رود؛ یعنی مقاومتی که شکسته شده حالا نقش حمایت را دارد.
3. می‌شکند ولی دوام نمی‌آورد. قیمت به محدوده قبلی برمی‌گردد و به این شکست جعلی (Fakeout) می‌گویند.

شکست جعلی برای کسی که عجله کرده گران تمام می‌شود. در اصطلاح پرایس اکشن به این افراد «معامله‌گرهای به‌دام‌افتاده» (Trapped Traders) می‌گویند: کسانی که با یک سیگنال ضعیف، یا بی‌آنکه منتظر تأیید بمانند، وارد شده‌اند و حالا در ضررند. وقتی حد ضرر همین افراد فعال می‌شود، سفارش‌های خروجشان قیمت را تندتر به جهت مخالف می‌برد.

هیچ نشانه‌ای شکست واقعی را با اطمینان از شکست جعلی جدا نمی‌کند، ولی سه سؤال کمک می‌کند: کندل پشت سطح بسته شده یا فقط سایه‌اش رد شده؟ حجم معاملات در کندل شکست از میانگین کندل‌های قبلی بالاتر بوده؟ و وقتی قیمت برگشت، سطح دوام آورد؟ هر چه جواب «بله» بیشتر باشد، شکست قابل اعتمادتر است.

یک معامله فرضی از اول تا آخر

حالا این چهار جزء را کنار هم بگذاریم. نمودار زیر ساختگی است و قیمت‌هایش واحد مشخصی ندارند، ولی همان ترتیبی را نشان می‌دهد که پرایس‌اکشن‌کار دنبالش است. به ناحیه زرد، پین‌بار شماره ۴ و سه خط‌چین سمت راست دقت کنید.

1. ساختار را مشخص کنید. قیمت از ۴۴ بالا آمده، دو بار به حدود ۵۰ خورده و هر دو بار پس زده شده (شماره ۱)، بعد با یک کندل بلند بالای ۵۰ بسته شده (شماره ۲) و سقف تازه ۵۸ را ساخته است (شماره ۳). ساختار صعودی است.
2. سطح را علامت بزنید. ناحیه ۴۹٫۵ تا ۵۰٫۵ که قبلاً مقاومت بود، حالا اولین جایی است که انتظار دارید خریدارها برگردند.
3. صبر کنید قیمت به سطح برگردد. خرید روی ۵۷، نزدیک سقف، وسوسه‌تان می‌کند، ولی چند خط پایین‌تر می‌بینید چرا حسابش جور درنمی‌آید.
4. منتظر کندل تأیید بمانید. قیمت به ناحیه برگشته و یک پین‌بار ساخته است (شماره ۴). کف این کندل ۴۹٫۶ بوده ولی روی ۵۱٫۶ بسته شده و سایه پایینی‌اش ۱٫۵ واحد است، یعنی سه برابر بدنه. فروشنده‌ها قیمت را تا لبه پایینی ناحیه پایین بردند ولی نتوانستند آنجا نگهش دارند.
5. ورود، حد ضرر و هدف را پیش از خرید بنویسید. ورود وقتی است که قیمت از سقف پین‌بار، یعنی ۵۲، بالاتر برود (شماره ۵). حد ضرر کمی زیر کف پین‌بار و زیر ناحیه، روی ۴۹ است؛ اگر قیمت به آنجا برسد، ناحیه دوام نیاورده و ایده غلط بوده است. هدف اول، سقف قبلی یعنی ۵۸ است.
6. اندازه معامله را از روی ریسک حساب کنید. ریسک هر واحد ۵۲ منهای ۴۹، یعنی ۳ است و سود احتمالی تا هدف، ۵۸ منهای ۵۲، یعنی ۶. پس نسبت سود به ریسک ۲ به ۱ است.

خیلی‌ها برای اینکه خریدشان درست بالای ۵۲ انجام شود، سفارش استاپ می‌گذارند تا لازم نباشد پای نمودار بنشینند.

حالا فرض کنید این قیمت‌ها به تتر (USDT) است، سرمایه‌تان ۱٬۰۰۰ تتر است و نمی‌خواهید در هیچ معامله‌ای بیشتر از ۱ درصدش، یعنی ۱۰ تتر، ضرر کنید. با ریسک ۳ تتر برای هر واحد، می‌توانید ۱۰ تقسیم بر ۳، یعنی حدود ۳٫۳۳ واحد بخرید؛ خریدی حدود ۱۷۳ تتری با قیمت ۵۲. اگر حد ضرر بخورد، حدود ۱۰ تتر از دست می‌دهید، نه بیشتر.

کارمزد خرید و فروش را هم باید از سود کم کنید؛ کارمزدهای سواپ‌ولت را در صفحه کارمزدها ببینید. این قاعده درصد ثابت را در مدیریت ریسک در ارز دیجیتال مفصل‌تر توضیح داده‌ایم.

همین معامله را با خرید روی ۵۷ حساب کنید. جای منطقی حد ضرر هنوز ۴۹ است، چون تا قیمت زیر ناحیه نرفته، ایده سر جایش است. ریسک می‌شود ۸ و فاصله تا سقف ۵۸ فقط ۱؛ یعنی ۸ واحد ریسک برای ۱ واحد سود. اگر هم حد ضرر را نزدیک‌تر بگذارید، اولین پولبک معمولی بیرونتان می‌اندازد.

نمودار را عمداً بعد از ورود تمام کرده‌ایم، چون این معامله ممکن است به ۵۸ برسد یا به ۴۹. پرایس اکشن قرار نیست بگوید کدام اتفاق می‌افتد؛ کمکتان می‌کند جای ورود را طوری انتخاب کنید که اگر اشتباه کردید، ضررتان کوچک و از قبل معلوم باشد.

چک‌لیست پیش از هر معامله پرایس اکشن

پیش از هر خرید، این سؤال‌ها را از خودتان بپرسید. اگر جواب یکی‌شان را نمی‌دانید، معامله را عقب بیندازید:

• ساختار تایم‌فریم بالاتر چیست؟ اگر روی نمودار روزانه معامله می‌کنید، نمودار هفتگی را هم ببینید. معامله‌تان هم‌جهت آن است؟
• آخرین سقف و کف معتبر کجاست و ساختار هنوز سالم است؟
• قیمت روی یک سطح کلیدی است یا وسط راه؟
• کندل تأیید بسته شده یا هنوز در حال شکل گرفتن است؟
• حد ضرر کجاست؟ آنجا واقعاً ایده را باطل می‌کند یا فقط جایی است که ضرر کمتری دارد؟
• نسبت سود به ریسک به حداقلی که از قبل برای خودتان گذاشته‌اید می‌رسد؟
• اندازه معامله را از روی فاصله تا حد ضرر حساب کرده‌اید؟
• اگر قیمت به حد ضرر رسید، ضرر را می‌پذیرید و حد ضرر را جابه‌جا نمی‌کنید؟

پرایس اکشن یا اندیکاتور؟

این دو رقیب هم نیستند، ولی هر کدام جای خودش را دارد:

خیلی از معامله‌گرها این دو را با هم به کار می‌برند؛ ساختار و سطح را از پرایس اکشن می‌گیرند و یک میانگین متحرک یا RSI را برای تأیید نگه می‌دارند. اگر تازه شروع کرده‌اید، چند هفته فقط با نمودار خام تمرین کنید تا چشمتان به سقف‌ها و کف‌ها عادت کند. بعد اگر لازم شد، اندیکاتور اضافه کنید.

پرایس اکشن واقعاً جواب می‌دهد؟

شاهد محکمی وجود ندارد که پرایس اکشن به‌تنهایی سودآور باشد؛ شاهد محکمی هم نیست که هیچ‌وقت جواب ندهد. گرفتاری اصلی همان ذهنی بودن قاعده‌هاست: روشی را که هر کس کمی متفاوت اجرا می‌کند، نمی‌شود مثل یک فرمول آزمایش کرد. ولی چند چیز را می‌دانیم:

• توضیح‌هایش را نمی‌شود وارسی کرد. ویکی‌پدیا می‌نویسد هیچ شاهدی نیست که توضیح‌های پرایس‌اکشن‌کارها درباره رفتار بقیه بازار درست باشد، حتی وقتی خود آن معامله‌گر سود کرده باشد. معامله‌گرهایی هم که شکست خورده‌اند دیده نمی‌شوند و برای همین موفقیت این روش بزرگ‌تر از واقعیت به چشم می‌آید.
• کندل به‌تنهایی کم می‌آورد. در شمارشی که روی کندل‌های روزانه بیت‌کوین از اسفند ۱۳۹۶ تا مهر ۱۴۰۵ انجام دادیم، الگوی پوشای صعودی فقط در ۵۳٫۰ درصد موارد درست درآمد، در حالی که بیت‌کوین بدون هیچ الگویی هم در ۵۲٫۸ درصد بازه‌های پنج‌روزه بالا رفته بود. جزئیاتش را در مقاله کندل استیک آورده‌ایم.
• پژوهش‌های تحلیل تکنیکال نتیجه یکدستی ندارند. پارک و اروین در سال ۲۰۰۷ نتیجه ۹۵ پژوهش را کنار هم گذاشتند: ۵۶ پژوهش نتیجه مثبت گرفته بودند، ۲۰ پژوهش نتیجه منفی و ۱۹ پژوهش نتیجه دوپهلو. خودشان هم یادآوری کردند که بیشتر آن پژوهش‌ها در روش کار ایراد داشتند (Park و Irwin، Journal of Economic Surveys). این پژوهش‌ها هم بیشتر روی سهام، ارز و کالا بوده‌اند، نه رمزارز.
• معامله اهرمی برای بیشتر معامله‌گرهای خرد با ضرر تمام می‌شود. سازمان اوراق بهادار و بازارهای اروپا (ESMA) در سال ۲۰۱۸ اعلام کرد که طبق بررسی ناظرهای کشورهای اروپایی، ۷۴ تا ۸۹ درصد حساب‌های مشتریان خرد در معاملات اهرمی CFD ضرر می‌کنند (بیانیه ESMA). این آمار درباره پرایس اکشن نیست، ولی نشان می‌دهد معامله با اهرم برای بیشتر آدم‌ها چطور پیش می‌رود.

به نظر ما پرایس اکشن بیشتر به کار نظم دادن به تصمیم‌ها می‌آید. بزرگ‌ترین فایده‌اش این است که پیش از هر معامله روشن می‌کند در چه نقطه‌ای باید قبول کنید اشتباه کرده‌اید. این مقاله آموزشی است و پیشنهاد خرید یا فروش هیچ ارزی نیست.

اشتباه‌های رایج

• دیدن الگو در هر کندل. پین‌بار وسط یک محدوده رنج، دور از هر سطحی، معنای زیادی ندارد.
• پر کردن نمودار از خط. اگر ده خط افقی کشیده باشید، قیمت همیشه نزدیک یکی‌شان است. دو سه ناحیه اصلی کافی است.
• کوچک کردن مدام تایم‌فریم. روی نمودار یک‌دقیقه‌ای سقف‌ها و کف‌ها پشت سر هم عوض می‌شوند و کارمزد و اختلاف قیمت خرید و فروش سهم بزرگ‌تری از هر معامله را می‌خورد. برای شروع، نمودار روزانه و چهارساعته راحت‌ترند.
• خرید وسط راه. مثل همان خرید روی ۵۷ در مثال بالا که تاوان دیر رسیدن را با ریسک بزرگ می‌دهید.
• جابه‌جا کردن حد ضرر. حد ضرری را که هر بار با نزدیک شدن قیمت پایین‌تر می‌برید، دیگر نمی‌شود حد ضرر حساب کرد.
• استفاده از اهرم. پرایس اکشن در معاملات فیوچرز هم همان پرایس اکشن است، ولی با اهرم، یک شکست جعلی ساده می‌تواند کل سرمایه را ببرد.
• اعتماد به اسکرین‌شات‌های موفق. کانالی که فقط معامله‌های برنده را نشان می‌دهد، همان تصویر اغراق‌آمیزی را می‌سازد که بالاتر درباره‌اش گفتیم.

از کجا شروع کنیم و چطور تمرین کنیم؟

از نمودار روزانه بیت‌کوین شروع کنید. چهار پنج سقف و کف آخر را پیدا کنید، کنار هر کدام بنویسید HH، HL، LH یا LL و دو سه ناحیه اصلی را با مستطیل علامت بزنید. بعد ببینید ساختار الان صعودی است، نزولی است یا رنج. همین تمرین را روی الگوهای نموداری هم می‌شود ادامه داد، چون بیشتر آن الگوها در اصل ترتیب خاصی از سقف‌ها و کف‌ها هستند.

برای تمرین، قابلیت بازپخش (Bar Replay) در تریدینگ‌ویو به درد می‌خورد: نمودار را به یک روز در گذشته برمی‌گرداند و کندل‌ها را یکی‌یکی جلو می‌برد، انگار بازار زنده است و آینده را نمی‌بینید. طبق راهنمای تریدینگ‌ویو، دکمه Replay در نوار بالای نمودار است؛ بعد از زدنش نقطه شروع را روی نمودار انتخاب می‌کنید و با دکمه پخش یا جلو، کندل‌ها را یکی‌یکی باز می‌کنید (راهنمای Bar Replay). در تصویر زیر جای این دکمه و نوار کنترل پخش را می‌بینید.

همان راهنما یک نکته هم دارد: اگر وسط بازپخش سفارش آزمایشی (Paper Trading) ثبت کنید، با قیمت زنده بازار اجرا می‌شود، نه با قیمت کندلی که روی صفحه می‌بینید. پس نتیجه تمرین را خودتان در یک دفترچه بنویسید: ساختار، سطح، کندل تأیید، ورود، حد ضرر، هدف و نتیجه. بعد از سی‌چهل معامله تمرینی معلوم می‌شود کجای کارتان می‌لنگد.

وقتی سراغ پول واقعی رفتید، با مبلغی شروع کنید که از دست دادنش اذیتتان نکند. اگر تصمیم گرفتید بیت‌کوین بخرید، قیمت لحظه‌ای را در صفحه خرید بیت‌کوین سواپ‌ولت می‌بینید و از همان‌جا می‌توانید بخرید. قبل از هر خرید، حد ضرر و اندازه معامله را همان‌طور که در مثال بالا دیدید روی کاغذ بیاورید.