شورت اسکوییز چیست؟ وقتی شورت‌ها مجبور به خرید می‌شوند

شورت اسکوییز (Short Squeeze) جهش تندی در قیمت است که بخش بزرگی از سوختش را خود شورت‌ها می‌دهند. کسی که شورت زده، برای بستن پوزیشنش باید همان دارایی را بخرد. حالا اگر قیمت بالا برود و عده زیادی با هم مجبور شوند شورتشان را ببندند، همین خریدهای اجباری قیمت را بالاتر می‌برد و شورت‌های بعدی را هم از بازار بیرون می‌اندازد. اسکوییز یعنی فشردن، و اسمش از همین‌جا آمده است: شورت‌ها بین قیمتی که بالا می‌رود و وثیقه‌ای که آب می‌شود، در منگنه گیر می‌افتند. بعضی‌ها آن را «شورت اسکوئیز» می‌نویسند؛ هر دو یکی است.

برای شروع اسکوییز خبر خیلی خوبی لازم نیست. گاهی یک شایعه یا یک خرید بزرگ کافی است تا زنجیره راه بیفتد، و بعد خود زنجیره حرکتی کوچک را چند برابر می‌کند. نمونه‌اش را پایین‌تر در بیت‌کوینِ مرداد ۱۴۰۰ می‌بینید، وقتی با یک شایعه درباره آمازون قیمت در چهار ساعت ۸ درصد بالا رفت.

اگر هنوز مفهوم شورت برایتان جا نیفتاده، اول لانگ و شورت چیست را بخوانید. در ادامه فرض می‌کنیم می‌دانید شورت یعنی اول فروختن و بعد خریدن.

شورت اسکوییز چیست و چطور اتفاق می‌افتد؟

هر شورتی دیر یا زود با یک خرید بسته می‌شود. وقتی قیمت برخلاف انتظار شورت‌ها بالا می‌رود، این خرید از سه راه به بازار می‌رسد:

• بستن از ترس: معامله‌گری که هر ساعت ضرر بیشتری می‌بیند، کم می‌آورد و پوزیشن را می‌بندد.
• فعال شدن حد ضرر: حد ضرر یک شورت، سفارش خریدی است که بالای قیمت فعلی منتظر نشسته است. وقتی قیمت به آن برسد، معمولاً مثل یک سفارش بازار اجرا می‌شود و به هر قیمتی که بازار بدهد می‌خرد.
• لیکویید شدن: اگر شورت با اهرم باز شده باشد و وثیقه دیگر کافی نباشد، صرافی خودش پوزیشن را می‌بندد. جزئیاتش را در مطلب لیکویید شدن چیست نوشته‌ایم.

نتیجه هر سه راه یک سفارش خرید است، آن هم سفارشی که برایش مهم نیست به چه قیمتی پر شود. CFTC، نهاد ناظر بازار آتی آمریکا، هم در فرهنگ اصطلاحاتش اسکوییز را همین‌طور تعریف کرده است: وضعیتی که در آن شورت‌ها مجبور می‌شوند پوزیشنشان را در قیمت‌های بالاتر ببندند.

تصویر زیر همین زنجیره را نشان می‌دهد. به خانه ۴ دقت کنید: خریدی که از بسته شدن شورت‌ها می‌آید، خودش قیمت را بالا می‌برد و حلقه دوباره از خانه ۱ شروع می‌شود.

چرا جهش پله‌پله تندتر می‌شود؟ یک مثال فرضی

فرض کنید قیمت یک رمزارز ۱۰۰ دلار است و چهار گروه، همه در همین قیمت، روی آن شورت زده‌اند. فرقشان در قیمتی است که مجبور به خروج می‌شوند. برای اینکه حساب ساده بماند، کارمزد و فاندینگ را کنار گذاشته‌ایم و قیمت لیکویید را با یک قاعده سرانگشتی تخمین زده‌ایم: فاصله تا لیکویید کمی کمتر از «۱۰۰ تقسیم بر اهرم» درصد است.

حالا یک خبر قیمت را به ۱۰۳ دلار می‌رساند. حد ضررهای گروه اول اجرا می‌شود و خرید آن‌ها قیمت را تا حدود ۱۰۵ دلار هل می‌دهد؛ همان‌جا که شورت‌های اهرم ۲۰ لیکویید می‌شوند. خرید اجباری این گروه قیمت را به محدوده گروه بعدی نزدیک می‌کند و زنجیره به همین ترتیب جلو می‌رود. در این مثال، خبری که شاید فقط ۳ درصد ارزش داشت، با پله‌هایی که خود شورت‌ها چیده‌اند می‌تواند قیمت را تا نزدیک ۲۰ درصد بالا ببرد.

البته زنجیره همیشه تا آخر نمی‌رود. اینکه کجا بایستد، به اندازه هر پله بستگی دارد و به سفارش‌های فروشی که سر راه قیمت نشسته‌اند.

چه بازاری آماده شورت اسکوییز است؟

اسکوییز در هر بازاری پیش نمی‌آید. معمولاً سه چیز دست به دست هم می‌دهند: طرف شورتِ شلوغ، بازار کم‌عمق و یک جرقه.

وقتی طرف شورت شلوغ است

در بازار سهام عددی هست به اسم شورت اینترست (Short Interest). طبق توضیح FINRA، نهاد خودانتظام کارگزاری‌های آمریکا، شورت اینترست مجموع شورت‌های بازِ یک سهم در یک تاریخ مشخص است و کارگزاری‌ها آن را ماهی دو بار، وسط و آخر ماه، گزارش می‌کنند. معمولاً آن را به شکل درصدی از سهام شناور می‌بینید.

عدد رایج دیگر «روزهای پوشش» (Days to Cover) است که از تقسیم شورت اینترست بر میانگین حجم روزانه به دست می‌آید. این عدد می‌گوید اگر همه شورت‌ها بخواهند خارج شوند، با حجم معمول بازار چند روز طول می‌کشد. هر چه بزرگ‌تر باشد، سوخت اسکوییز بیشتر است.

در بازار رمزارز چنین گزارش رسمی‌ای نداریم و باید از داده بازار فیوچرز کمک بگیریم:

• نرخ فاندینگ منفی: در قراردادهای دائمی، فاندینگ منفی یعنی شورت‌ها به لانگ‌ها پول می‌دهند. این معمولاً وقتی پیش می‌آید که فروشنده‌ها دست بالا را دارند و قیمت قرارداد زیر قیمت اسپات است. سازوکار فاندینگ را در معاملات فیوچرز چیست توضیح داده‌ایم. اگر فاندینگ چند روز منفی بماند ولی قیمت پایین نیاید، شورت‌ها هم پول می‌دهند و هم سودی نمی‌برند.
• اوپن اینترست (Open Interest): طبق تعریف CFTC، تعداد کل قراردادهایی است که باز شده‌اند و هنوز بسته نشده‌اند. اگر اوپن اینترست بالا برود، قیمت درجا بزند و فاندینگ منفی باشد، به احتمال زیاد بیشتر پوزیشن‌های تازه شورت‌اند.

بازار کم‌عمق

وقتی سفارش فروش زیادی در دفتر سفارش نشسته باشد، بازار خرید اجباری را راحت جذب می‌کند. ولی در بازار کم‌عمق هر خرید اجباری قیمت را بیشتر جابه‌جا می‌کند. برای همین رمزارزهای کوچک و ساعت‌هایی که حجم معاملات پایین است، برای اسکوییز آماده‌ترند و پله‌های مثال بالا در آن‌ها خیلی سریع‌تر پشت سر هم فرو می‌ریزند.

جرقه

جرقه می‌تواند یک خبر باشد، یک شایعه، خرید سنگین یکی از نهنگ‌ها یا شکستن مقاومتی که همه حد ضررشان را درست بالای آن گذاشته‌اند. جرقه فقط باید آن‌قدر قیمت را بالا ببرد که به پله اول برسد؛ بقیه راه را خود شورت‌ها می‌روند.

همه نشانه‌ها کنار هم

این جدول نشانه‌ها را کنار هم می‌گذارد. ستون آخر را جدی بگیرید، چون هیچ‌کدام از این نشانه‌ها نمی‌گوید حرکت کی شروع می‌شود:

شورت‌ها همیشه هم اشتباه نمی‌کنند. گاهی طرف شورت به این دلیل شلوغ است که آن دارایی واقعاً مشکل دارد، و قیمت با وجود همه این نشانه‌ها باز هم پایین می‌رود.

گیم‌استاپ؛ معروف‌ترین شورت اسکوییز و نکته‌ای که کمتر گفته می‌شود

گیم‌استاپ (GameStop) زنجیره فروشگاه بازی‌های ویدیویی در آمریکاست که سال‌ها مشتری‌هایش را به فروش اینترنتی می‌باخت و خیلی از صندوق‌ها روی سهمش شورت زده بودند. کارشناسان SEC، ناظر بازار سرمایه آمریکا، مهر ۱۴۰۰ گزارشی درباره این ماجرا منتشر کردند. طبق این گزارش، شورت اینترست گیم‌استاپ در ۱۱ دی ۱۳۹۹، آخرین روز سال ۲۰۲۰ میلادی، به حدود ۱۰۹ درصد کل سهام منتشرشده‌اش رسیده بود.

بیشتر از ۱۰۰ درصد عجیب به نظر می‌رسد، ولی شدنی است. گزارش توضیح می‌دهد سهمی که شورت‌کننده فروخته، به دست خریداری می‌رسد که می‌تواند آن را دوباره قرض بدهد تا کس دیگری هم شورتش کند. این‌طوری همان سهم دو بار در شورت اینترست شمرده می‌شود.

دی و بهمن ۱۳۹۹ کاربرهای ردیت (Reddit) دسته‌جمعی سراغ این سهم آمدند. به گفته SEC، تعداد حساب‌هایی که روزانه گیم‌استاپ معامله می‌کردند، از کمتر از ۱۰ هزار در نیمه دی به نزدیک ۹۰۰ هزار در ۸ بهمن ۱۳۹۹ رسید. قیمت سهم در چند روز چند برابر شد و اسم «شورت اسکوییز» برای همیشه با گیم‌استاپ گره خورد.

نکته‌ای که کمتر شنیده می‌شود، نتیجه خود گزارش SEC است. کارشناسان SEC نوشتند بسته شدن شورت‌ها قیمت را بالا برد، ولی موتور اصلی رشد، موج خرید سرمایه‌گذارهای خردی بود که خودشان معامله می‌کردند؛ خرید شورت‌هایی که خارج می‌شدند سهم کمتری داشت. کنار شورت اینترست بالا، چهار عامل دیگر هم جمع شده بود: حرکت‌های بزرگ قیمت، جهش حجم معاملات، سروصدای شبکه‌های اجتماعی و پوشش گسترده رسانه‌ها.

درسش این است که اسکوییز می‌تواند حرکت را شروع کند و تندش کند، ولی ادامه‌اش به خریدارهای تازه بستگی دارد. وقتی خرید اجباری تمام شود و خریدار تازه‌ای نیاید، چیزی قیمت را بالا نگه نمی‌دارد.

شورت اسکوییز بیت‌کوین در مرداد ۱۴۰۰؛ نمونه‌ای با داده بایننس

از ۱۴ تیر تا ۳ مرداد ۱۴۰۰، قیمت بیت‌کوین در بایننس یک بار هم از حدود ۳۵٬۴۰۰ دلار بالاتر نرفت. ۲۹ تیر حتی زیر ۳۰ هزار دلار رفت و روز را با ۲۹٬۷۹۰ دلار تمام کرد. از فردایش قیمت آرام‌آرام بالا آمد و تا پایان ۳ مرداد به ۳۵٬۳۸۱ دلار رسید که حدود ۱۹ درصد رشد بود.

عجیب اینجا بود که فاندینگ قرارداد دائمی BTCUSDT در بیشتر این روزها منفی ماند. از ۲۹ تیر تا صبح ۴ مرداد، فاندینگ ۱۹ بار تسویه شد و ۱۶ بارش منفی بود. یعنی قیمت بالا می‌رفت و باز هم عده زیادی روی ریزش شرط می‌بستند و برای نگه داشتن شورتشان پول هم می‌دادند. سوخت داشت جمع می‌شد.

جرقه یکشنبه ۳ مرداد زده شد. روزنامه بریتانیایی سیتی ای‌ام (City A.M.) به نقل از یک منبع داخلی بی‌نام نوشت آمازون تا آخر سال بیت‌کوین را برای پرداخت می‌پذیرد. آمازون بعداً این خبر را تکذیب کرد.

صبح ۴ مرداد، بین ساعت ۴:۳۰ تا ۸:۳۰ به وقت تهران، قیمت فقط در یک کندل ۴ ساعته از ۳۵٬۳۸۱ تا ۳۹٬۸۰۰ دلار بالا رفت. کندل با ۳۸٬۲۸۴ دلار بسته شد، یعنی ۸٫۲ درصد بالاتر از جایی که باز شده بود. حجم معاملات همین چهار ساعت بیش از ۵ برابر میانگین کندل‌های ۴ ساعته ۱۱ روز قبلش بود.

سایت The Block همان صبح با استناد به داده‌های Bybt نوشت که در ۱۲ ساعت گذشته ۸۸۳ میلیون دلار پوزیشن شورت در بازار رمزارزها لیکویید شده است. ۷۲۰ میلیون دلار از این مبلغ، یعنی ۸۱ درصدش، مال شورت‌های بیت‌کوین بود و بیشتر این لیکوییدها در همان چهار ساعت آخر اتفاق افتاده بود.

در نمودار زیر، کندل‌ها قیمت اسپات بیت‌کوین در بایننس را در تایم‌فریم ۴ ساعته نشان می‌دهند و ستون‌های پایین نمودار، نرخ فاندینگ را. ستون‌های قرمزِ پیش از نوار نارنجی را با ستون‌های سبزِ بعد از آن مقایسه کنید.

بعد از جهش ورق برگشت. از ظهر ۴ مرداد تا آخر ۹ مرداد، فاندینگ ۱۷ بار تسویه شد که ۱۴ بارش مثبت بود و آن سه بار دیگر هم فقط کمی زیر صفر رفت. یعنی دیگر طرف شورت شلوغ‌تر نبود و حالا لانگ‌ها بودند که پول می‌دادند. قیمت هم یکسره بالا نماند: شب ۴ مرداد به ۴۰٬۵۵۰ دلار رسید و صبح ۵ مرداد تا ۳۶٬۳۸۳ دلار پایین آمد.

نوار نارنجی را ما بعد از ماجرا کشیده‌ایم. آن روزها هیچ‌کس نمی‌دانست اسکوییز صبح ۴ مرداد اتفاق می‌افتد؛ فاندینگ در تیرماه هم چند بار منفی شده بود و اتفاقی نیفتاده بود.

لانگ اسکوییز؛ همین ماجرا رو به پایین

لانگ اسکوییز (Long Squeeze) برعکس شورت اسکوییز است. این بار طرف شلوغ بازار لانگ‌ها هستند که معمولاً با اهرم خریده‌اند. قیمت کمی پایین می‌آید، حد ضرر لانگ‌ها فعال می‌شود و پوزیشن‌های پراهرم لیکویید می‌شوند. بستن لانگ یعنی فروش، پس هر لانگی که بسته می‌شود قیمت را پایین‌تر می‌برد و نوبت لانگ‌های بعدی می‌رسد.

نشانه‌هایش هم برعکس است. فاندینگ چند روز مثبت و بالا می‌ماند، اوپن اینترست نزدیک سقف قیمت زیاد می‌شود و حال‌وهوای بازار طوری است که انگار قیمت راهی جز بالا رفتن ندارد. برای کسی که بیت‌کوین را بدون اهرم دارد، لانگ اسکوییز یک ریزش تند و ترسناک است. ولی برای کسی که لانگ اهرمی دارد، می‌تواند در چند دقیقه کل وثیقه‌اش را ببرد.

در شورت اسکوییز چه کار کنیم؟

اینکه اسکوییز برایتان چه معنایی دارد، به جایی بستگی دارد که در بازار ایستاده‌اید. ردیفی از جدول را بخوانید که به وضع شما نزدیک‌تر است:

اگر بیت‌کوین را بدون اهرم خریده‌اید، مثلاً در سواپ‌ولت، هیچ‌کدام از این زنجیره‌ها شما را مجبور به فروش نمی‌کند. خطر واقعی برای شما خرید یا فروش هیجانی است؛ همان فومو که وسط یک جهش سراغ آدم می‌آید. در همان نمونه مرداد ۱۴۰۰، کسی که شب ۴ مرداد در ۴۰٬۵۵۰ دلار خریده بود، صبح فردا حدود ۱۰ درصد زیان روی کاغذ داشت. اگر قصد خرید بیت‌کوین دارید، قیمت و نمودارش را در صفحه بیت‌کوین سواپ‌ولت ببینید و به‌جای دویدن دنبال یک کندل بزرگ، با برنامه بخرید.

اگر شورت می‌زنید، مثال پله‌ها را دوباره نگاه کنید. با اهرم ۲۰، حرکتی کمتر از ۵ درصد خلاف جهت شما را از بازار بیرون می‌اندازد؛ در نمونه مرداد ۱۴۰۰، قیمت فقط در چهار ساعت ۸ درصد بالا رفت. فاندینگ منفی هم دو پیام دارد: در هر تسویه از جیبتان پول می‌رود، و طرفی که در آن ایستاده‌اید شلوغ است. دو کار شما را در برابر اسکوییز از همه آسیب‌پذیرتر می‌کند: شورت زدن روی رمزارزهای کوچک و کم‌حجم، و اضافه کردن به شورتی که در ضرر است.

معاملات اهرمی ریسک بالایی دارد و می‌تواند کل وثیقه‌تان را از بین ببرد. هیچ‌کدام از نشانه‌های این مطلب هم زمان یا جهت حرکت بعدی را تضمین نمی‌کند. برای اینکه پیش از اسکوییز بعدی برنامه‌تان آماده باشد، مدیریت ریسک در ارز دیجیتال را بخوانید.