استیکینگ تتر چیست و سودش از کجا می‌آید؟

تتر (USDT) را به معنای واقعی نمی‌شود استیک کرد. استیکینگ یعنی رمزارز یک شبکه اثبات سهام را وثیقه بگذارید تا شبکه امن بماند، ولی تتر چنین شبکه‌ای ندارد و فقط توکنی است که روی ترون، اتریوم، TON و چند شبکه دیگر صادر می‌شود. پس وقتی صرافی یا اپلیکیشنی بابت «استیکینگ تتر» سود می‌دهد، یا تتر شما را به معامله‌گرها قرض داده، یا در استخر یک صرافی غیرمتمرکز گذاشته، یا سود را از بودجه تبلیغاتی خودش می‌پردازد. در بدترین حالت هم سود قدیمی‌ها را از پول تازه‌واردها می‌دهند.

این فرق فقط سر اسم نیست. در استیکینگ واقعی پاداش را خود شبکه می‌دهد، ولی اینجا سود را یک آدم یا شرکت مشخص می‌پردازد و ریسکش هم با همان است. پس پیش از قبول هر پیشنهادی اول بپرسید: این سود را دقیقاً چه کسی می‌دهد؟

چرا تتر استیک نمی‌شود؟

در استیکینگ واقعی، مثلاً روی اتریوم یا سولانا، دارندگان ارز اصلی شبکه سکه‌شان را وثیقه می‌گذارند تا اعتبارسنج‌ها بلاک بسازند. هر کس تقلب کند بخشی از وثیقه‌اش را از دست می‌دهد و هر کس درست کار کند، از سکه تازه و کارمزد تراکنش‌ها پاداش می‌گیرد.

تتر در این کار نقشی ندارد. امنیت ترون را TRXهای استیک‌شده تأمین می‌کنند و امنیت اتریوم را ETH، نه تتری که روی این شبکه‌ها جابه‌جا می‌کنید. هیچ شبکه‌ای برای امن ماندن به وثیقه USDT نیاز ندارد، برای همین هیچ پروتکلی هم بابت نگه داشتن تتر پاداش تازه صادر نمی‌کند.

موجودی تتر در کیف پولتان هم خودبه‌خود زیاد نمی‌شود. بیشتر پشتوانه تتر اوراق خزانه کوتاه‌مدت آمریکاست و سود این اوراق به خود شرکت تتر می‌رسد. تتر در گزارش سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ گفت حدود ۱٫۵ میلیارد دلار سود عملیاتی خالص داشته است. این سود را صادرکننده برمی‌دارد و چیزی از آن به دارنده توکن نمی‌رسد.

یک اشتباه رایج هم از شبکه ترون می‌آید: در ترون TRX را استیک می‌کنند، نه تتر را. کسی که TRX استیک می‌کند انرژی می‌گیرد تا تتر را ارزان‌تر بفرستد و اگر با آن به نماینده‌های شبکه رأی بدهد، پاداش رأی را هم به TRX می‌گیرد. این کار چیزی به موجودی تتر شما اضافه نمی‌کند و برای پس گرفتن TRX استیک‌شده هم باید ۱۴ روز صبر کنید.

سود «استیکینگ تتر» از کجا می‌آید؟

هر جا بابت تتر سود می‌گیرید، پولش را یکی از این چهار نفر می‌دهد: کسی که تتر را قرض گرفته، کسی که در استخر معامله کرده، شرکتی که دنبال جذب مشتری است، و در طرح‌های کلاهبرداری، سپرده‌گذار بعدی.

۱. ارن صرافی‌ها: قرض به معامله‌گرهای اهرمی

صرافی‌های بزرگ محصولی به اسم ارن (Earn)، «سپرده‌گذاری» یا «پس‌انداز» دارند که تتر را می‌گیرد و هر روز به آن سود می‌دهد. بایننس در صفحه راهنمای محصول Simple Earn نوشته این پول کجا می‌رود؛ در تصویر زیر سه بخشی را که شماره خورده‌اند ببینید.

حرف بایننس این است که پاداش روزانه را از منابع خودش می‌دهد و اندازه‌اش را با توجه به شرایط بازار تعیین می‌کند. دارایی کاربران هم در بخش‌های دیگر بایننس به کار می‌رود: بخشی برای استیکینگ روی شبکه‌های اثبات سهام و بخشی برای قرض دادن به کاربرانی که معامله مارجین می‌کنند یا وام رمزارزی می‌گیرند. همان‌جا آمده که نرخ سود را خود بایننس تعیین می‌کند، ممکن است نرخ رقیب‌ها را هم در نظر بگیرد و این نرخ نشان نمی‌دهد بایننس چقدر سود می‌کند. نرخ‌های بالای کوتاه‌مدت هم گاهی کمپین تبلیغاتی‌اند که هزینه‌شان را پروژه‌های همکار می‌دهند.

تتر را نمی‌شود روی شبکه استیک کرد، پس از این فهرست برای تتر در عمل فقط قرض دادن و بودجه تبلیغاتی می‌ماند. وام‌گیرنده‌ها بیشتر معامله‌گرهایی‌اند که با تتر قرضی، بیشتر از پول خودشان رمزارز می‌خرند. وقتی بازار داغ است و همه دنبال اهرم‌اند، تقاضای قرض تتر و نرخ سودش بالا می‌رود و در بازار آرام پایین می‌آید. برای همین سود ارن تقریباً همیشه شناور است.

نکته اصلی ارن این است که تتر شما دست صرافی است. اگر صرافی برداشت‌ها را ببندد یا ورشکست شود، اصل پول هم گیر می‌افتد، چه رسد به سود. شرکت سلسیوس (Celsius) به سپرده‌های رمزارزی سود بالا وعده می‌داد؛ خرداد ۱۴۰۱ همه برداشت‌ها را بست و یک ماه بعد اعلام ورشکستگی کرد. ماجرای کاملش را در راهنمای درآمد غیرفعال از ارز دیجیتال آورده‌ایم.

۲. وام‌دهی در دیفای: بهره‌ای که وام‌گیرنده می‌دهد

در دیفای همین کار را قرارداد هوشمند انجام می‌دهد. در پروتکلی مثل آوه (Aave)، تتر را از کیف پول خودتان در استخر وام می‌گذارید و هر کس وثیقه کافی بگذارد، می‌تواند از همان استخر قرض بگیرد. بهره‌ای که وام‌گیرنده‌ها می‌دهند بین سپرده‌گذارها پخش می‌شود. تصویر زیر بازار تتر آوه روی شبکه اتریوم را در ۲۹ مهر ۱۴۰۵ نشان می‌دهد؛ سود سپرده‌گذار و بهره وام‌گیرنده را کنار هم ببینید.

آن روز حدود ۲٫۹۳ میلیارد تتر در این بازار سپرده شده بود و حدود ۲٫۴۸ میلیاردش قرض رفته بود. وام‌گیرنده‌ها سالانه حدود ۴٫۱۳ درصد بهره می‌دادند، ولی سود سپرده‌گذار حدود ۳٫۱۳ درصد بود.

دلیل این فاصله ساده است: بهره فقط از بخشی می‌آید که قرض رفته، یعنی حدود ۸۵ درصد استخر (۲٫۴۸ تقسیم بر ۲٫۹۳)، ولی بین همه سپرده‌ها پخش می‌شود. اگر ۴٫۱۳ را در ۰٫۸۵ ضرب کنید حدود ۳٫۵ درصد می‌شود و باقی فاصله تا ۳٫۱۳ درصد، سهمی از بهره است که به خزانه آوه می‌رسد. آوه هم همین را گفته است: سود سپرده‌گذار تقریباً برابر است با میانگین نرخ وام ضرب در سهمی از استخر که قرض رفته.

در دیفای تتر دست هیچ شرکتی نیست؛ با کلید کیف پول خودتان سپرده می‌گذارید و برداشت می‌کنید. ولی ریسک از بین نمی‌رود و فقط شکلش عوض می‌شود: ممکن است قرارداد باگ داشته باشد، وثیقه‌ای ناگهان بی‌ارزش شود یا همه استخر قرض رفته باشد.

خود آوه می‌گوید فقط تتری را می‌شود برداشت کرد که قرض نرفته است. اگر چیزی نمانده باشد، باید صبر کنید تا وام‌گیرنده‌ها بدهی‌شان را بدهند یا سپرده تازه‌ای بیاید. اواخر فروردین ۱۴۰۵، در ماجرای rsETH، همین اتفاق برای سپرده‌گذارهای WETH آوه در چند شبکه افتاد و تمام موجودی استخرها قرض رفته بود. شرحش را در همان راهنمای آوه آورده‌ایم.

شبکه را هم در نظر بگیرید. هر پروتکل فقط روی شبکه‌های مشخصی بازار تتر دارد. تتری که در تصویر بالا دیدید روی شبکه اتریوم (ERC-20) است و به گفته خود آوه، کارمزد تراکنش روی اتریوم از بقیه شبکه‌هایش بیشتر است. برای مبلغ کم، کارمزد سپردن و برداشتن می‌تواند بخش بزرگی از سود یک سال را بخورد.

این را هم بدانید که سایت و اپ آوه محصول شرکت Aave Labs است و در شرایط استفاده‌اش ایران جزو کشورهایی آمده که نمی‌توانند از خدمات این شرکت استفاده کنند. فرق سایت با خود پروتکل را در بخش کاربر ایرانی راهنمای دیفای توضیح داده‌ایم.

۳. استخر نقدینگی: کارمزد معامله و پاداش توکن

در استخر نقدینگی دو توکن را کنار هم می‌گذارید، مثلاً تتر و USDC، تا دیگران بتوانند آن‌ها را با هم عوض کنند. از هر معامله کارمزد کوچکی کم می‌شود و به تأمین‌کننده‌های استخر می‌رسد.

بعضی پروتکل‌ها برای جذب نقدینگی، توکن خودشان را هم پاداش می‌دهند؛ مثلاً یونی‌سواپ از اواخر شهریور تا آبان ۱۳۹۹ به تأمین‌کننده‌های چهار استخر، از جمله ETH/USDT، توکن UNI داد. ارزش این پاداش به قیمت همان توکن بسته است و با تمام شدن برنامه هم قطع می‌شود. به دنبال کردن این پاداش‌ها از این استخر به آن استخر ییلد فارمینگ می‌گویند.

ریسک خاص استخرهای استیبل‌کوین این است که یکی از دو توکن از یک دلار فاصله بگیرد. اسفند ۱۴۰۱، وقتی بانک سیلیکون‌ولی ورشکست شد و حدود ۳٫۳ میلیارد دلار از ذخایر USDC در آن ماند، قیمت USDC تا حدود ۰٫۸۸ دلار پایین آمد و چند روز بعد به یک دلار برگشت. در چنین روزهایی معامله‌گرها توکنی را که ارزشش پایین آمده در استخر می‌ریزند و توکن سالم را برمی‌دارند. برای همین سهم تأمین‌کننده‌ها پر از همان توکنی می‌شود که دارد ارزش از دست می‌دهد.

۴. بودجه تبلیغاتی و طرح‌هایی که منبعی ندارند

بخشی از سودها هزینه بازاریابی است، مثل «سود ویژه کاربران جدید» یا نرخ بالا برای چند روز اول. بایننس هم در همان صفحه گفته برای این کمپین‌ها ذخیره جداگانه‌ای دارد. این سود واقعی است، ولی موقت است و نباید آن را سود همیشگی حساب کرد.

دسته آخر طرح‌هایی است که سود روزانه ثابت قول می‌دهند: «روزی ۱ درصد روی تترت»، ربات‌های تلگرامی «استخراج تتر» یا سایت‌هایی که برای «فعال شدن استیکینگ» اول واریز می‌خواهند. هیچ‌کدام از سه منبع بالا سود ثابت و تضمینی نمی‌دهد، چون نرخ وام و حجم معامله هر روز عوض می‌شود.

وقتی منبعی در کار نیست، سود قدیمی‌ها را از پول تازه‌واردها می‌دهند؛ این همان طرح پانزی است. کمیسیون تجارت فدرال آمریکا (FTC) هم گفته فقط کلاهبردارها سود را تضمین می‌کنند. نشانه‌های این ربات‌ها را در راهنمای ربات استخراج تتر آورده‌ایم.

مقایسه: تتر شما کجا می‌رود و سودش را چه کسی می‌دهد؟

چهار ردیف اول منبع واقعی دارند و فرقشان در این است که به چه کسی اعتماد می‌کنید: به یک شرکت یا به یک قرارداد. ردیف آخر هیچ منبعی ندارد.

مثال عددی: ۱٬۰۰۰ تتر با سود سالانه ۸ درصد

فرض کنید سرویسی برای ۱٬۰۰۰ تتر سود سالانه ۸ درصد اعلام کرده است. این عدد فرضی است و فقط برای حساب‌وکتاب آمده:

• یک سال، بدون سود مرکب: ۱٬۰۰۰ × ۰٫۰۸ = ۸۰ تتر.
• سه ماه (۹۰ روز): ۱٬۰۰۰ × ۰٫۰۸ × ۹۰ ÷ ۳۶۵، یعنی حدود ۱۹٫۷ تتر.
• اگر سود هر روز روی اصل پول بیاید: آخر سال حدود ۸۳ تتر سود دارید؛ یعنی همان ۸ درصد اسمی (APR) در عمل حدود ۸٫۳ درصد سالانه (APY) می‌شود.

حالا کفه دیگر ترازو را ببینید. برای گرفتن ۸۰ تتر، ۱٬۰۰۰ تتر را به سرویس سپرده‌اید. اگر برداشت بسته شود و کل پول از دست برود، ضررتان برابر سود ۱۲ سال و نیم است (۱٬۰۰۰ ÷ ۸۰).

حساب را برعکس هم می‌شود کرد. فرض کنید احتمال می‌دهید کل پولتان ظرف یک سال در آن سرویس از دست برود. اگر این احتمال از حدود ۷ درصد (۸۰ ÷ ۱٬۰۸۰) بیشتر باشد، این سود در میانگین به ضرر شماست. منظور این نیست که سراغ سود نروید؛ ۸ درصد را فقط جایی بگیرید که احتمال از دست رفتن پول را خیلی کمتر از این می‌دانید.

پیش از سپردن تتر برای سود، این شش سؤال را بپرسید

1. سود را دقیقاً چه کسی می‌دهد؟ اگر جواب «وام‌گیرنده‌ها» یا «کارمزد معامله» نیست و فقط می‌شنوید «سیستم هوشمند» یا «ربات ترید»، دست نگه دارید.
2. تتر من دست کیست؟ در ارن صرافی دست شرکت است و در دیفای در قراردادی است که فقط با کلید کیف پول خودتان می‌توانید از آن برداشت کنید. فرق کیف پول امانی و شخصی همین‌جا معنا پیدا می‌کند.
3. نرخ شناور است یا ثابت؟ سودی که از وام و کارمزد معامله می‌آید ثابت نمی‌ماند. اگر نرخ بالایی مدت‌ها ثابت مانده، بپرسید چه کسی ریسکش را می‌کشد.
4. کی و چطور برداشت می‌کنم؟ شرط برداشت محصول قفل‌شده را بخوانید و ببینید چقدر از استخر قرض نرفته است. این کار را پیش از سپردن بکنید، نه روزی که به پول نیاز دارید.
5. روی کدام شبکه؟ تتر ترون (TRC-20) و تتر اتریوم (ERC-20) دو توکن روی دو شبکه‌اند. اگر پروتکل روی شبکه تتر شما بازار ندارد، به آن نفرستید؛ فرستادن به شبکه اشتباه می‌تواند پول را گیر بیندازد.
6. اگر کل این مبلغ از دست برود، چه می‌شود؟ مبلغ را با حساب بخش قبل بسنجید و فقط پولی را برای سود بسپارید که از دست رفتنش زندگی‌تان را به هم نریزد.

اگر فقط می‌خواهید تتر داشته باشید

خیلی از کسانی که دنبال «استیکینگ تتر» می‌گردند، در اصل می‌خواهند پس‌اندازشان دلاری بماند. برای این کار لازم نیست تتر را جایی بسپارید. می‌توانید تتر را در سواپ‌ولت بخرید، در کیف پول نگه دارید و هر وقت لازم شد برای دوستانتان در سواپ‌ولت بفرستید یا روی شبکه‌ای که خودتان انتخاب می‌کنید برداشت کنید.

برای خرید با تومان باید تومان واریز کنید و واریز تومانی احراز هویت سطح متوسط می‌خواهد. واریز، تبدیل، انتقال داخلی و برداشت رمزارز به احراز هویت نیازی ندارد. کارمزدها را در صفحه کارمزد ببینید.

اگر خواستید سراغ دیفای بروید، اول ببینید پروتکل روی کدام شبکه بازار تتر دارد و تتر را روی همان شبکه برداشت کنید. شبکه‌ها را در بهترین شبکه برای انتقال تتر با هم مقایسه کرده‌ایم.